Tíu staðreyndir um haustkosningar

1. Ein fjöl­menn­ustu mót­mæli Íslands­sög­unnar fóru fram á Aust­ur­velli þann 4. apríl síð­ast­lið­inn í kjöl­far afhjúp­unar Kast­ljóss og Reykja­vik Media um Panama­skjölin og tengsl ráða­manna við félög í skatta­skjólum. Talið var að um 22.000 manns hafi komið saman og kraf­ist þess að þing yrði rofið og kosið yrði án tafar. Stjórn­ar­and­staðan boð­aði van­traust á rík­is­stjórn­ina og krafð­ist kosn­inga.

2. Bjarni Bene­dikts­son fjár­mála­ráð­herra og Sigurður Ingi Jóhanns­son, þá verð­andi for­sæt­is­ráð­herra, til­kynntu á tröppum Alþingis þann 6. apríl síð­ast­lið­inn að rík­is­stjórnin hafi ákveðið að vinna áfram saman, en stíga við­bót­ar­skref til að „virkja lýð­ræðið og koma til móts við stöð­una“ sem hafði mynd­ast eftir Panama­skjölin.

„Við hyggj­umst stefna að því að stytta kjör­tíma­bilið um eitt lög­gjaf­ar­þing og halda kosn­ingar í haust. Nákvæm dag­setn­ing veltur á fram­vindu þing­mála,“ sagði Bjarni þá.

Í síð­ustu viku, í þetta sinn á tröpp­unum á Bessa­stöðum fyrir síð­asta rík­is­ráðs­fund, sagði Bjarni: „Þegar við end­ur­nýj­uðum sam­starf flokk­anna í vor þá urðu breyt­ing­ar í rík­is­stjórn­inni og við boð­uðum á sama tíma að við ætl­uðum að ljúka ákveðnum verk­efn­um og síðan ganga til kosn­inga. Ég sé ekki að neitt hafi breyst í þeim efn­um og sé í sjálfu sér ekk­ert sem ætti að koma í veg fyr­ir það að við get­um kosið seint í októ­ber, sem er dag­setn­ing sem nefnd hef­ur verið oft í þessu sam­bandi.“ Stjórn­ar­sam­starfið hafi verið end­ur­nýjað á þessum for­sendum og þær hafi ekki breyst.

3. Að minnsta kosti 11 stjórn­mála­flokkar ætla að bjóða fram í kom­andi kosn­ingum: Sjálf­stæð­is­flokkur, Fram­sókn­ar­flokkur, Píratar, Sam­fylk­ing, Vinstri græn, Björt fram­tíð, Viðreisn, Dögun, Flokkur fólks­ins, Alþýðu­fylk­ingin og Íslenska þjóð­fylk­ingin. Af þessum eru þrír flokkar nýir: Viðreisn, Flokkur fólks­ins og Íslenska þjóð­fylk­ingin. Píratar, Sjálf­stæð­is­flokkur og Sam­fylk­ing halda próf­kjör til að raða á lista. Fram­sókn­ar­flokkur er nú í vinnu við að ákveða aðferð­ar­fræði, en í Reykja­vík verður haldið tvö­falt kjör­dæm­is­þing til að velja á lista. Vinstri græn og Björt fram­tíð stilla upp, sem og flestir aðrir flokkar sem boðað hafa fram­boð.

4. Fram­sókn­ar­flokk­ur­inn missir flesta þing­menn burt eftir kosn­ingar af þeim flokkum sem sitja nú á Alþingi. Að minnsta kosti 15 þing­menn hafa sagst ætla að hætta eftir þetta kjör­tíma­bil og eru þeir flestir hjá Fram­sókn­ar­flokknum, eða sex. Þar á meðal eru Frosti Sig­ur­jóns­son, Sigrún Magn­ús­dóttir, Haraldur Ein­ars­son, Vigdís Hauks­dóttir, Páll Jóhann Pálsson og Jóhanna María Sig­munds­dóttir. Katrín Júl­í­us­dóttir og Kristján Möller hjá Sam­fylk­ingu ætla að segja skilið við þingið, sem og Ögmundur Jónasson í Vinstri grænum. Róbert Marshall og Bryn­hildur Pét­urs­dóttir ætla ekki að gefa kost á sér áfram fyrir Bjarta fram­tíð og Helgi Hrafn Gunn­ars­son í Pírötum heldur líka á önnur mið. Blóð­takan er tölu­verð hjá Sjálf­stæð­is­flokknum, en Ragn­heiður Rík­harðs­dóttir, Einar K. Guð­finns­son og Hanna Birna Krist­jáns­dóttir ætla öll að kveðja þingið.

5. En maður kemur í manns stað og nú koma fram nýjar til­kynn­ingar um ein­stak­linga sem ætla að gefa kost á sér nán­ast dag­lega. Fram­boðs­listi Pírata er orð­inn afar lang­ur, nærri 140 manns, þar af eru yfir 100 í höf­uð­borg­ar­kjör­dæmi. Meðal þeirra sem bjóða sig fram í próf­kjöri Pírata eru Þór Saari, fyrr­ver­andi þing­maður Hreyf­ing­ar­inn­ar, Gunnar Hrafn Jóns­son, fyrr­ver­andi frétta­maður á RÚV, Erna Ýr Öldu­dótt­ir, fyrr­ver­andi for­maður fram­kvæmda­ráðs flokks­ins, Seth Sharp skemmti­kraft­ur, Heimir Örn Hólmars­son for­seta­fram­bjóð­andi, og Jón Þór Ólafs­son, fyrr­ver­andi þing­mað­ur. Sema Erla Serdar, for­maður Sam­fylk­ing­ar­innar í Kópa­vogi, og Mar­grét Tryggva­dótt­ir, fyrr­ver­andi þing­maður Hreyf­ing­ar­inn­ar, íhuga báðar fram­boð fyrir Sam­fylk­ingu og meðal þeirra sem gefa kost á sér fyrir Sjálf­stæð­is­flokk­inn eru Árn­i John­sen, fyrr­ver­andi þing­mað­ur, Þór­dís Kol­brún Reyk­fjörð Gylfa­dótt­ir, aðstoð­ar­maður inn­an­rík­is­ráð­herra, Teitur Björn Ein­ars­son, aðstoð­ar­maður fjár­mála­ráð­herra, og Áslaug Arna Sig­ur­björns­dótt­ir, rit­ari flokks­ins.

6. Ef kosið yrði til Alþingis í dag mundu Sjálf­stæð­is­flokkur og Píratar fá um 26 pró­senta fylgi, sam­kvæmt nýj­ustu kosn­inga­spá. Vinstri græn eru væru með 16 pró­sent, Fram­sókn­ar­flokkur, Sam­fylk­ing og Viðreisn væru með 8,7 pró­sent. Björt fram­tíð mælist með 3,9 pró­sent og aðrir með þrjú pró­sent.

7. Katrín Jak­obs­dóttir, for­maður VG, Oddný Harð­ar­dóttir, for­maður Sam­fylk­ingar, og Birgitta Jóns­dóttir, þing­flokks­for­maður Pírata, sögðu allar við Kjarnann í síð­ustu viku að þær úti­lok­uðu sam­starf með Sjálf­stæð­is­flokknum eftir kom­andi kosn­ingar. Óttarr Proppé, for­maður Bjartrar fram­tíðar, og Benedikt Jóhann­es­son, tals­maður Við­reisnar, vildu hins vegar ekki úti­loka sam­starf við neinn.

8. Sig­mundur Davíð Gunn­laugs­son, for­maður Fram­sókn­ar­flokks­ins, hefur sagt að það sé frá­leitt að ákveða kjör­dag áður en þing kemur saman. Hann hefur und­ir­strikað að ljúka verði „stórum málum“ áður en þingi er slitið. Í sama streng hafa margir sam­flokks­menn hans tekið, eins og Kjarninn greindi frá í sumar. Sig­mundur hefur ákveðið að halda sig í norð­aust­ur­kjör­dæmi og bjóða fram þar, hvenær svo sem kosn­ing­arnar verða.

9. Samkvæmt stjórn­ar­skránni verða kosn­ingar að fara fram innan 45 daga frá þing­rofi. Ef þing verður rofið eins seint og mögu­legt er, sem er 12. sept­em­ber næst­kom­andi, verður kosið í síð­asta lagi 27. októ­ber. Kosn­ingar verða að vera 22. októ­ber ef haldið verður í þá hefð að kjósa á laug­ar­dögum.

10. Guðni Th. Jóhann­es­son, for­seti Íslands, hefur sagt opin­ber­lega að það eigi að kjósa til Alþingis í haust. Hann hefur rætt við for­sæt­is­ráð­herra um málið og setti enga fyr­ir­vara á haust­kosn­ingar í ræðu sinni þegar hann tók við emb­ætti síð­ast­lið­inn mánu­dag.