Rætur kynþáttamisréttis víða um heim eiga sér aldagamla sögu. Dauði Bandaríkjamannsins George Floyd í maí hratt af stað mikilli mótmælaöldu, fyrst í Bandaríkjunum en síðar víða um lönd, meðal annars í gömlum nýlenduríkjum í Evrópu. Styttur af nýlenduherrum hafa víða verið fjarlægðar, annars staðar hafa þær verið skemmdar eða fengið yfir sig málningardembu.
Í Nuuk, höfuðstað Grænlands, hefur um áratuga skeið staðið stytta af Hans Egede. Hann kom til Grænlands árið 1721 þeirra erinda að boða kristna trú. Hann varð landsstjóri Dana á Grænlandi og margir Grænlendingar líta á hann sem tákngerving kúgunar og undirokunar Dana á Grænlendingum gegnum aldirnar. Styttan stendur hátt og staðsetningin er í hugum margra táknræn: útsendari herraþjóðarinnar sem þannig er sífellt minnt á.
Í júní fóru fram kosningar í Nuuk um það hvort styttan skyldi áfram vera á sínum stað eða hvort hún yrði fjarlægð. Niðurstaðan var að styttan skyldi áfram standa á stalli sínum, bæjarstjórn Nuuk tekur hins vegar endanlega ákvörðun varðandi styttuna í september.
Þegar Hans Egede hóf trúboðið á Grænlandi þekktu landsmenn ekki brauð, vissu ekki hvað við var átt. Hans Egede gerði þess vegna þá breytingu á Faðirvorinu að í stað þess að segja „gef oss í dag vort daglegt brauð,“ sögðu Grænlendingar „gef oss í dag vorn daglega sel.“ Það skyldu allir.
Eskimóar, Inúítar, Grænlendingar
Í dönsku orðabókinni er orðið eskimói útskýrt þannig að „það tilheyri hluta þess asíska fólks sem búa á norðurheimsskautssvæðum Grænlands.“ Í bókinni stendur jafnframt að orðið geti þótt særandi eða óviðeigandi og Grænlendingar vilji fremur nota orðið Inúíti. En helst einfaldlega orðið Grænlendingur, Grænlendingar.
Ekki er fullkomlega ljóst hvaðan orðið eskimói er komið. Sumir sérfræðingar í málvísindum telja það dregið af franska orðinu esquimaux „sá sem borðar hrátt kjöt,“ aðrir að orðið komi úr máli þjóðflokks í Quebec og Labrador og þýði „sá sem gerir snjóþrúgur.“
Inúíti er talið komið úr tungumálum frumbyggja á Norðurslóðum, þar á meðal Grænlandi. Orðið Inúíti þýðir manneskja eða fólkið og er í dag einskonar samheiti þjóðflokka í mörgum löndum á norðlægum slóðum. En eins og áður var nefnt vilja Grænlendingar kenna sig við land sitt.
Ísinn
Danir eru, að eigin sögn, mikil ísþjóð, borða mikinn ís. Sölutölur staðfesta þetta. Helmingur þess íss sem Danir neyta er innfluttur en af dönskum framleiðendum er Mejerigaarden sem framleiðir ís undir nafninu Premier stærstur, þar vinna 145 manns við framleiðsluna. Aðrir stórir danskir ísframleiðendur eru Hansen, Vebbestrup og Ryaa is. Frisko var lengi vel meðal stærstu ísframleiðenda í Danmörku en fyrirtækið er ekki lengur í danskri eigu og ísinn framleiddur í öðrum löndum.
Efstur á ísvinsældalistanum í Danmörku er pinni. Vanilluís með súkkulaðihjúp og inni í ísnum er sólberjasósa. Ísframleiðandi sem ekki býður upp á svona íspinna þarf ekki að gera sér vonir um langlífi á dönskum markaði. Áðurnefndir íspinnar ganga, hver sem framleiðandinn er, undir heitinu Eskimo og stærri útgáfan Kæmpe Eskimo. Einn framleiðandi reyndi fyrir mörgum árum að fá einkaleyfi á Eskimo nafninu, en fékk ekki.
Reyndar er Eskimo nafnið á íspinnum ekki einskorðað við Danmörku, í Bandaríkjunum hefur fyrirtækið Dreyers um nær hundrað ára skeið framleitt íspinna undir heitinu Eskimo pie. Dreyers hefur nú tilkynnt að síðar á þessu ári verði heiti þessa vinsæla íspinna breytt, en nýja nafnið hefur ekki verið tilkynnt.
Hvað gera Danir?
Eins og nefnt var hér að framan hefur orðið eskimói lengi verið umdeilt í Danmörku. Þótt margir hafi verið ósáttir við orðið hefur það fram til þessa litlu breytt. En nú er öldin önnur, að minnsta kosti hvað ísinn varðar.
Hansens Is hefur tilkynnt að Eskimo íspinnarnir fái brátt nýtt nafn. Nýja nafnið er O‘Payo. Nafnið er dregið af kakóbaununum sem notaðar eru í hjúpinn á ísnum, baunirnar eru keyptar frá Nicaragua. Aðrir ísframleiðendur í Danmörku hafa ekki ákveðið hvort nafninu á íspinnunum verði breytt, í viðtali við danska útvarpið, DR, sögðu talsmenn nokkurra fyrirtækja að málið væri í athugun.
Grænlendingar, búsettir í Danmörku, hafa lýst mikilli ánægju með ákvörðun Hansens Is og skora á aðra ísframleiðendur að gera slíkt hið sama.
Danska Þjóðminjasafnið breytir sýningarheiti
Í danska þjóðminjasafninu er sérstök deild um Grænland, sögu þess og íbúa landsins. Þessi deild, sem að stofni til er frá árinu 1992, hefur hingað til gengið undir nafninu ,,Eskimoer og Grønland“ en heitinu verður nú breytt. Hefur reyndar lengi staðið til. Grænlenskur þingmaður sem Kristeligt Dagblad ræddi við sagðist fagna þessari breytingu, sem væri löngu tímabær. Morten Messerschmidt, þingmaður Danska Þjóðarflokksins, sem blaðið ræddi líka við, sagði yfirmenn þjóðminjasafnsins rolur (pjok) sem hlaupi eftir því hvernig vindurinn blæs. Rane Willerslev yfirmaður safnsins sagði þessi orð þingmannsins dæma sig sjálf.
Veistu meira? Láttu okkur vita
Það tókst ekki að sækja formið. Reyndu aftur eftir augnablik.
Ýttu á + við höfund, fréttamál eða greinaröð til að fylgja því og fá tölvupóst þegar eitthvað nýtt kemur, einn á dag í mesta lagi. Því sem þú fylgir stjórnarðu á Minni síðu.
Athugasemdir