Barnabætur og sérstakur barnabótaauki skilaði 15 milljörðum til barnafjölskyldna

Rík­is­sjóður greiddi út 12,1 millj­arð króna í tekju­tengdar barna­bætur vegna árs­ins 2019. Það er hækkun um 3,5 pró­sent milli ára. Alls fá tæp­lega 48 þús­und manns barna­bætur greiddar út nú vegna síð­asta árs, sem er 2,2 pró­senta fjölgun milli ára.

Þetta kemur fram í umfjöllun á vef fjár­mála- og efna­hags­ráðu­neyt­is­ins um álagn­ingu opin­berra gjalda á ein­stak­linga í fyrra.

Þessi hækkun kemur til vegna þess að bóta­fjár­hæðir voru hækk­aðar um fimm pró­sent milli ára og tekju­skerð­ing­ar­mörk um rúm­lega 24 pró­sent.

Til við­bótar við hefð­bundnu tekju­tengdu barna­bæt­urnar ákváðu stjórn­völd, í tengslum við neyð­ar­að­gerðir sínar vegna efna­hags­legra afleið­inga COVID-19 far­ald­urs­ins, að greiða út þrjá millj­arða króna til alls 78 þús­und ein­stak­linga í formi sér­staks barna­bóta­auka. Hann var greiddur út á föstu­dag.

Barna­bóta­auk­inn er útfærður þannig að þeir fram­fær­endur sem fá greiddar tekju­tengdar barna­bætur sam­kvæmt nið­ur­stöðu álagn­ingar fá til við­bótar greiddar 42 þús­und krónur á hvert barn og þeir fram­fær­endur sem ekki fá greiddar neinar tekju­tengdar barna­bætur vegna skerð­ing­ar­á­kvæða fá greiddan sér­stakan barna­bóta­auka að fjár­hæð 30 þús­und krónur á hvert barn. Það þýðir að ein­stak­lingar sem eiga börn, en hafa að öllu jöfnu verið með of há laun til að fá greiddar barna­bætur fengu 30 þús­und hver í gær óháð því hverjar heild­ar­tekjur þeirra eru.

Fátæktarhjálp fyrir tekjulágar fjölskyldur

Barna­bóta­kerfið á Íslandi hefur verið harð­lega gagn­rýnt af verka­lýðs­hreyf­ing­unni und­an­farin ár. Í skýrslu um íslenska barna­bóta­kerfið sem dr. Kol­beinn Stef­áns­son vann fyrir BSRB og kynnt var á fundi banda­lags­ins í des­em­ber 2019 var nið­ur­staðan að tíma­bært væri að end­ur­skoða íslenska barna­bóta­kerf­ið.

Í skýrslu Kol­beins er barna­bóta­kerfið hér á landi borið saman við kerfi hinna Norð­ur­land­anna en sam­kvæmt skýrsl­unni íslenska barna­bóta­kerfið mjög lág­tekju­miðað sem er ólíkt barna­bóta­kerfum hinna Norð­ur­land­anna. Ísland er ekki eitt um að ver­a ­með tekju­tengdar barna­bætur því bæt­urnar eru einnig tekju­tengdar í Danmörku.

Þar í landi liggja þó skerð­ing­armörkin mun hærra og skerð­ing­ar­hlutföllin lægri en hér á landi og fyrir vikið svipar danska barnabótakerf­inu nokkuð til kerf­anna í Finn­landi, Nor­egi og Svíþjóð sem eru ekki tekju­tengd.

Því var það nið­ur­staða skýrsl­unnar að barna­bætur á Íslandi væru fyrst og fremst nokk­urs konar fátækt­ar­hjálp fyrir mjög tekjulágar barna­fjölskyldur. Skerð­ing­ar­mörk bót­anna væru lág í nor­rænum sam­an­burði og því fengi tölu­verður fjöldi lágtekju­fjölskyldna skertar tekjur, sem bitn­aði sér­stak­lega á ein­stæðum for­eldr­ar. Auk þess fengju milli­tekju­fjöl­skyldur hér á landi lít­inn sem engan stuðn­ing í gegnum kerfið hér á landi.