Fyr­ir­huguð smá­virkjun í Hverf­is­fljóti í Skaft­ár­hreppi mundi hafa nei­kvæð áhrif á umhverfið og ferða­þjón­ustu. Áformin sýna fram á veik­leika ramma­á­ætl­unar þegar kemur að smá­virkj­unum. Þetta er nið­ur­staða Skipu­lags­stofn­unar í umhverf­is­mati sem stofn­unin birti í gær.

„Ljóst er að fyr­ir­huguð virkjun mun hafa nei­kvæð áhrif á Skaft­ár­elda­hraun. Skaft­ár­eldar í Laka­gígum voru eitt mesta eld­gos á sögu­legum tíma á jörð­inni og Skaft­ár­elda­hraun er annað af tveimur stærstu hraun­gosum sem runnið hafa á jörð­inni á sögu­legum tíma,“ segir í mati stofn­un­ar­innar. „Vernd­ar­gildi þess bæði á lands­vísu og heims­vísu er hátt og hefur umtals­verða sér­stöðu.“

Fram­kvæmda­að­ili virkj­un­ar­innar er Ragnar Jónsson, ábú­andi á Dals­höfða. Virkj­unin í Hverf­is­fljóti yrði 9,3 MW að afli og telst til svo­kall­aðra smá­virkj­ana sem að jafn­aði þurfa ekki að fara í umhverf­is­mat. Virkj­unin yrði með 800 metra langri og 1 til 3 metra hárri stíflu, 2,3 kíló­metra langri þrýsti­pípu, um 6,6 kíló­metra löngum aðkomu­vegi, um 750 fer­metra stöðv­ar­húsi og aðrennslis- og frá­rennsl­is­skurðum.

„Vernd­ar­gildi þess bæði á lands­vísu og heims­vísu er hátt og hefur umtals­verða sér­stöðu“

Skipu­lags­stofnun telur að ekki hafi verið sýnt fram á brýna nauð­syn fyrir röskun á Skaft­ár­elda­hrauni. Þá eru fram­kvæmd­irnar fyr­ir­hug­aðar innan Kötlu jarð­vangs sem hefur hlotið við­ur­kenn­ingu UNESCO. Óhætt sé að full­yrða að Skaft­ár­elda­hraun sé meðal merk­ustu jarð­minja innan hans. „Í ljósi sér­stöðu Skaft­ár­elda­hrauns verður að gera kröfu um að sýnt sé fram á það með afdrátt­ar­laus­ari hætti í skipu­lags­gerð vegna fram­kvæmda­á­for­manna og áður en kemur til leyf­is­veit­inga.“

Núpa­hraun, sem verður fyrir tals­verðu raski vegna ýmissa fram­kvæmda­þátta, nýtur einnig sér­stakrar verndar sam­kvæmt lögum um nátt­úru­vernd. „Skipu­lags­stofnun telur að áhrif fyr­ir­hug­aðra fram­kvæmda á jarð­mynd­anir verði veru­lega nei­kvæð og telur að í ljósi þess sem rakið er hér að framan þurfi að skoða vel hvort það rask á Skaft­ár­elda­hrauni sem virkj­un­inni fylgi sé ásætt­an­legt þegar kemur að frek­ari skipu­lags­gerð vegna fram­kvæmda­á­for­manna og áður en kemur að því að veita leyfi fyrir fyr­ir­hug­aðri fram­kvæmd.“

Átti áður að vera stærri en smávirkjun

Þá telur Skipu­lags­stofnun að sjón­ræn áhrif fram­kvæmd­anna muni hafa bein áhrif á upp­lifun af svæð­inu og eru fyr­ir­hug­aðar fram­kvæmdir að mati Skipu­lags­stofn­unar lík­legar til að hafa nei­kvæð áhrif á úti­vist og ferða­þjón­ustu þar sem upp­lifun ferða­manna kemur til með að breyt­ast á svæð­inu. „Óbyggðir lands­ins eru mik­il­væg auð­lind fyrir ferða­þjón­ustu, bæði sem áfanga­staður ferða­manna og sem ímynd Íslands. Með hlið­sjón af þessu telur Skipu­lags­stofnun að fram­kvæmdin sé lík­leg til að hafa tals­verð nei­kvæð áhrif á ferða­þjón­ustu og úti­vist.“

„[...] veru­lega nei­kvæð umhverf­is­á­hrif og til­efni hefði verið til að meta með öðrum virkj­un­ar­kostum í ramma­á­ætlun“

Skipu­lags­stofnun telur virkj­un­ar­á­formin sýna fram á veik­leika ramma­á­ætl­unar. Áformin eiga sér nokkra sögu og stóð upp­haf­lega til að reisa 15 MW virkjun, en núna hefur þeim verið breytt þannig að virkj­unin sé aðeins rúm 9 MW. „Allir virkj­un­ar­kostir, 10 MW og stærri, sæta heild­stæðri grein­ingu og mati verk­efn­is­stjórnar ramma­á­ætl­unar sam­kvæmt lögum um verndar- og orku­nýt­ing­ar­á­ætlun,“ segir í mati stofn­un­ar­innar. „Í ramma­á­ætlun fer fram mik­il­væg grein­ing og sam­an­burður á fýsi­leika ólíkra virkj­un­ar­kosta á víðum grund­velli. Sú fram­kvæmd sem hér er til umfjöll­unar og for­saga hennar sýna veik­leika þess að miða við upp­sett afl sem við­mið um það hvaða fram­kvæmdir skulu teknar fyrir í ramma­á­ætlun. Umfang fyr­ir­hug­aðar 9,3 MW virkj­unar í Hverf­is­fljóti er að mestu sam­bæri­legt fyrri áformum um 15 MW virkjun. Um er að ræða fram­kvæmd sem mun að mati Skipu­lags­stofn­unar hafa veru­lega nei­kvæð umhverf­is­á­hrif og til­efni hefði verið til að meta með öðrum virkj­un­ar­kostum í ramma­á­ætlun.“