Meirihluti fjárlaganefndar hafnar beiðni um lögfræðiálit um ÍL-sjóð

Meiri­hluti fjár­laga­nefndar hefur hafnað beiðni Þor­bjargar Sigríðar Gunn­laugs­dóttur, þing­manns Við­reisnar, að unnið verði lög­fræði­á­lit fyrir Alþingi um hvort vinnu­brögð fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra, sem snýr að því að setja ÍL-sjóð í þrot, stand­ist lög.

„Þau hafa ekki áhuga á því að fá slíkt álit,“ sagði Þorbjörg Sigríður í upp­hafi þing­fundar í dag þar sem hún bað um orðið um fund­ar­stjórn for­seta.

Bjarni Bene­dikts­­son, fjár­­­mála- og efna­hags­ráð­herra, greindi frá því í síð­asta mán­uði að hann vildi semja við kröf­u­hafa ÍL-­­sjóðs um að þeir sam­­þykki að gefa eftir hluta eigna sinna. Líf­eyr­is­­sjóðir eiga um 75-80 pró­­sent allra skulda­bréfa sem útgefin eru af ÍL-­­sjóði og þeir þurfa því að taka mesta högg­ið, eigi til­­laga Bjarna að ganga upp. Tak­ist ekki að semja ætlar Bjarni að leggja fram frum­varp fyrir árs­­­lok sem felur í sér að ÍL-­­­sjóði verði slitið á næsta ári, skuldir hans látnar gjald­­­falla og með því myndi ein­­­föld rík­­­is­á­­­byrgð virkj­­­ast.

Bjarni hefur sjálfur látið vinna lög­fræði­á­lit um þessa fram­kvæmd. „Þar er vísað í neyð­ar­lögin sem blasir auð­vitað við að eiga ekk­ert skylt við þær aðstæður sem nú eru uppi í íslensku sam­fé­lagi,“ sagði Þorbjörg Sigríður.

„Skraulegar og mjög kreatífar skýringar“

Hún segir að í fyrstu hafa verið vel tekið í ósk hennar um að lög­fræði­á­lit yrði unnið fyrir þingið. „En síðan fóru að heyr­ast alls konar skraut­legar og mjög krea­tífar skýr­ingar, að Alþingi ætti kannski ekki fyrir lög­fræði­á­liti, hefði kannski ekki burði til að láta vinna svo­leiðis álit og svo fram­vegis, það væri ekki tíma­bært að vinna álit þrátt fyrir að fjár­mála­ráð­herra hefði hótað laga­setn­ingu um þetta mál fyrir ára­mót. Ég held að skýr­ingin sé ein­fald­lega sú að meiri­hlut­inn á Alþingi vill ekki fá þau svör sem slíkt lög­fræði­á­lit myndi leiða í ljós,“ sagði Þorbjörg Sigríður.

[links]ÍL-­­sjóður varð til á grund­velli laga sem sam­­þykkt voru árið 2019, og skiptu Íbúða­lána­­sjóði upp í tvennt. Hluti hans, sá sem snýr að fjár­­­mögnun á félags­­­legri upp­­­bygg­ingu á hús­næði, færð­ist í nýja stofn­un, Hús­næð­is- og mann­­virkja­­stofn­un. Skuldir og eignir vegna íbúða­lána á almennum mark­aði, sem rekja má að mestu til skulda­bréfa­út­­­gáfu á árinu 2004, voru sett í ÍL-­­sjóð. Skulda­bréf­in, sem eru með gjald­daga til 2044, eru ekki upp­­greið­an­­leg en lánin sem sjóð­­ur­inn veitti eru það hins veg­­ar.

Vandi ÍL-­­sjóðs er til­­kom­inn vegna þess að íbúða­lán bank­ans hafa verið greidd upp á miklum hraða, og eru nú ein­ungis um 20 pró­­sent af eignum sjóðs­ins, á meðan að enn þarf að þjón­usta skulda­bréf­in. Áætlað er að tap vegna þessa fyr­ir­komu­lags verði að óbreyttu 200 millj­­arðar króna.

Ekki einn stjórnarþingmaður í þingsal

Fleiri stjórn­ar­and­stöðu­þing­menn tóku undir með þing­manni Við­reisnar. Jóhann Páll Jóhanns­son, þing­maður Sam­fylk­ing­ar­innar, sagði mál­efni ÍL-sjóðs einnig snú­ast um orð­spor og orð­spors­á­hættu.

Mynd: Bára Huld Beck

„Ég vil benda á að við erum nýbúin að taka hérna við skýrslu frá Rík­is­end­ur­skoðun þar sem er sér­stak­lega hnýtt í bæði stjórn­völd og þing­nefndir, það er meiri­hlut­ann í tveimur þing­nefndum, fyrir að van­meta orð­spors­á­hættu þegar teknar voru afdrifa­ríkar ákvarð­anir um hags­muni rík­is­sjóðs. Nú er svo sann­ar­lega til­efni til þess að fjár­laga­nefnd taki þetta mál sem varðar ÍL-sjóð upp að eigin frum­kvæði og látið vinna óháð lög­fræði­á­lit fyrir brota­brot af þeim fjár­munum sem eru undir í mál­inu sjálfu, athugum það, lög­fræði­á­lit um þessi áform fjár­mála­ráð­herra um að setja ÍL-sjóð í þrot með lögum og varpa þannig kostn­að­inum yfir á eig­endur líf­eyr­is­sjóð­anna,“ sagði Jóhann Páll.

Helga Vala Helga­dóttir, þing­maður Sam­fylk­ing­ar­innar, sagði áhuga­leysi stjórn­ar­liða á starfi sínu sem snýr að sinna eft­ir­lits­hlut­verki sorg­legt. „Það er pínu­lítið átak­an­legt að horfa á þingsal­inn núna. Það er ekki einn þing­maður stjórn­ar­flokk­anna í salnum, ekki einn,“ sagði Helga Vala.

Halldóra Mogensen, þing­maður Pírata, sagði það gjör­sam­lega óþol­andi að þurfa að koma síend­ur­tekið upp í pontu Alþingis til að ræða hvernig meiri­hlut­inn valtar yfir minni­hlut­ann í nefndum þings­ins, sama um hvaða nefnd ræðir.

Fjárlaganefnd ekki formlega með neitt mál í höndunum

Bjarkey Olsen Gunn­ars­dóttir, for­maður fjár­laga­nefndar og þing­maður Vinstri grænna, kom síðar upp í pontu og sagði nefnd­ina ekki enn vera komna með neitt mál í hend­urnar frá fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra.

Mynd: Bára Huld Beck

Hún fór yfir það sem fram kom á fundi fjár­laga­nefndar. „Ég lét það líka fylgja þegar ég sagði þetta að ef við fengjum mál til okkar og þörf væri talin á því að fá eitt­hvert sér­stakt álit umfram það sem við værum með í hönd­unum þá myndum við að sjálf­sögðu verða við því. Leið­bein­ing­arnar eru þær því að við erum ekki form­lega með neitt mál í hönd­unum. Skýrslu var skilað til Alþingis og hún er ekki til umfjöll­unar inni í nefnd­inni sem slík.“

Jóhann Páll sagði for­mann fjár­laga­nefndar vera að hengja sig í forms­at­riði. „ Auðvitað getur nefndin tekið upp þetta mál að eigin frum­kvæði og kallað eftir lög­fræði­á­liti.“