Faðmlagaáráttan og dönsku handabandssamtökin

Fyrir til­tölu­lega fáum árum var venjan sú, einkum á Vest­ur­löndum, þegar fólk sem þekkt­ist ágæt­lega hitt­ist, hvort sem var í heima­húsum, fyrir til­viljun á götu eða manna­mótum, bauð það góðan dag og kink­aði kolli, eða aðeins form­legra, heils­að­ist með handa­bandi. Klappaði kannski sam­tímis laust með vinstri hendi á upp­hand­legg eða öxl þess sem verið var að heilsa, það var þó ekki gert nema fólk þekkt­ist þeim mun betur. Smá höf­uð­hneig­ing fylgdi stundum með. Margir létu líka duga að heilsa ætt­ingjum, jafn­vel systk­inum, með handa­bandi. Kysstu for­eld­rana á kinn­ina, en enga aðra. Þetta var sið­ur­inn. Enginn velti þessu sér­stak­lega fyrir sér, svona var þetta barasta. Enda er handa­bandið gam­alt. Til eru lág­myndir frá 4. og 5. öld fyrir Krist þar sem fólk sést heils­ast með hægri hendi einsog við gerum í dag. Þótt ekki sé með vissu vitað af hverju hægri höndin var notuð er hugs­an­leg skýr­ing sú að flestir, aðrir en örv­hentir, báru iðu­lega vopn í hægri hendi og það að færa vopnið yfir í þá vinstri þegar heilsað var tákn­aði traust. 

Handa­band­sið­ur­inn hefur til skamms tíma ekki verið útbreiddur í Asíu, þótt slíkt sé þó meira áber­andi í dag, þar hafa höf­uð­hneig­ingar verið ríkj­andi ásamt því að leggja saman lófa þannig að þumlar nemi við bringu.

Svo komu faðmlögin

Orðið eitt og sér minnir kannski á laga­setn­ingu. Faðm­lögin hafa þó ekki komið til kasta Alþingis. Um faðm­lögin hafa semsé aldrei verið sett lög og reglu­gerðir enda eru regl­urnar um notkun faðm­laga fremur óljósar. Hverja á að faðma og hvenær, hvað á faðm­lagið að vera þétt, á að fylgja með koss á kinn, eða bara svo­kall­aður loft­koss? Ef maður tekur til dæmis þátt í nokk­urra daga nám­skeiði, á maður þá að faðma hina þátt­tak­end­urna þegar nám­skeið­inu lýkur? Og þá alla eða bara suma? Og hvað svo þegar maður hittir þetta sama fólk nokkru síðar, er þá faðm­laga­reglan enn í gildi? Þetta er ekki ein­falt mál, jafn­vel hálf­gert vanda­mál myndu ein­hverjir segja. Sumir koma sér upp ákveðnum faðm­laga­reglum, eru í eins konar faðm­laga­sam­bandi við til­tek­inn hóp, sem í flestum til­vikum fer ört stækk­andi. Þeir sem faðm­ast hafa hleypt hvor öðrum inn í ákveð­inn tengsla­hring.

Mynd: EPA

Hvernig byrjaði þetta með faðmlögin?

Því er fljótsvarað. Það veit eng­inn. Faðmlög í þröngum hópi, t.d. innan fjöl­skyldna, og mjög náins vina­fólks, hafa lengi tíðkast en ekki eru margir ára­tugir síðan sið­ur­inn fór að verða jafn almennur og hann er í dag. Mið-Evr­ópu­búar og þeir sem sunnar búa voru langt á undan okkur í Norðrinu í þessum efnum enda iðu­lega talað um þeir séu miklu „opn­ari” en við sem norðar búum. Fyrir tutt­ugu árum, og kannski löngu fyrr, tíðk­að­ist það t.d. í Belgíu og Frakk­landi að nem­endur smelltu hægri vöngum saman að morgni dags og aftur þegar haldið var heim­leiðis. Á þeim tíma var slíkt vangaflens algjör­lega óþekkt á Fróni. Nú er það breytt. Höfundur þessa pistils var fyrir nokkru síðan á litlu kaffi­húsi í Reykja­vík. Yfir kaff­inu varð hann vitni að hverju faðm­lag­inu á fætur öðru þegar fólk sem greini­lega hafði mælt sér mót heils­að­ist, konur í meiri­hluta. Þótt þetta geti ekki talist vís­inda­leg könnun er greini­legt, eins og flestir þekkja, að sið­ur­inn er orð­inn mjög almennur. Á góðum degi kom­ast margir örugg­lega uppí tugi faðm­laga, fer auð­vitað eftir aðstæðum.

Er hollt að faðmast?

Þótt flestir geti sjálf­sagt (með und­an­tekn­ingum) verið sam­mála um að því að faðm­ast fylgi ákveð­inn hlý­leiki og nota­leg­heit hafa senni­lega fáir velt fyrir sér hinum lík­am­legu áhrifum. En þau hafa sér­fræð­ingar reynt að rann­saka og kom­ist að því að faðm­lagi fylgja lík­am­leg áhrif. Rann­sóknir hafa sýnt að faðm­lag fram­kallar ákveðið hormón, svo­nefnt oxytocin. Lengi vel var þetta hormón nefnt ást­ar­hormón en vís­inda­menn vilja nú, margir hverjir, kalla það vellíð­un­ar­hormón, tengdan snert­ingu. Þetta hefur ekki farið fram­hjá snyrti­vöru­fram­leið­endum, sem sumir aug­lýsa t.d. svita­lykt­areyði með oxytocin. Í aug­lýs­ingum er full­yrt að þetta hafi jákvæð áhrif, t.d á þétt­skip­uðu dans­gólfi. Sannanir í þessum efnum liggja ekki fyrir.

Tólf faðmlög daglega auka þroskann

Virgina Satir, þekktur banda­rískur fjöl­skyldu­ráð­gjafi og rit­höf­undur, taldi faðm­lög ótví­ræða leið til bættrar heilsu. Samkvæmt kenn­ingum hennar þarf fjögur faðm­lög á dag til að lifa af, átta til að halda okkur við og tólf til að þroskast. Þrátt fyrir að faðm­lögum hafi fjölgað mjög á síð­ustu árum er lík­legt að margir nái ekki þessum við­miðum.

Dönsku handabandssamtökin

Þótt fáir séu kannski bein­línis á móti „faðm­lagasiðnum” eru ekki allir jafn hrifnir af fyr­ir­bær­inu. Árið 1998 stofn­uðu nokkrir danskir karlar félags­skap­inn „Dansk Haand­tryks­for­en­ing”. Til­gangur félags­ins er að við­halda þeim gamla og góða sið að takast í hendur. „Það er hlaupin óða­verð­bólga í faðm­lögin og ekki seinna vænna að bregð­ast við” sagði einn af stofn­endum í blaða­við­tali. Þótt þeir handa­bands­menn hafi í sjálfu sér ekk­ert á móti faðm­lögum telja þeir að handa­bandið þurfi áfram að „skipa þann mik­il­væga sess í sam­fé­lag­inu sem það hefur gert öldum saman”. Handa­bandið hefur að mati félaga í sam­tök­unum ýmis­legt umfram faðm­lagið. Mik­il­væg­ast er augn­sam­bandið sem ætíð hefur verið talið mjög mik­il­vægt í sam­skiptum fólks, það fer fyrir ofan garð og neðan í faðm­lag­inu. Handa­bandið er alltaf ekta vara að mati félaga í handa­bands­sam­tök­unum. Ein­kunn­ar­orð sam­tak­anna eru „ekk­ert jafn­ast á við þétt hand­tak”.