„Ef þú ert verka­lýðs­leið­togi, ekki skera þér stærri sneið en þú ert til­bú­inn til að skera fyrir aðra,“ segir Ragnar Þór Ing­ólfs­son, nýkjör­inn for­maður VR. „Ekki taka þér meiri hækk­anir en þú ert til­bú­inn til að semja fyrir félags­menn þína. Það er algjört prinsipp­mál. Ef þú getur ekki haldið því prinsippi, þá áttu að finna þér eitt­hvað annað að gera.“

Ragnar Þór hefur vakið athygli fyrir hisp­urs­lausa gagn­rýni sína á verka­lýðs­hreyf­ing­una og fyrr­ver­andi for­mann VR, Ólafíu B. Rafns­dóttur, sem hann segir hafa gefið sjálfri sér launa­hækk­anir sem hafi verið úr sam­hengi við hækk­anir félags­manna. Sjálfur seg­ist hann vera búinn að skrifa undir samn­ing hjá launa­nefnd VR um 300 þús­und króna lægri laun en Ólafía hafði.

Ragnar segir að þegar hann hafi verið kos­inn inn í stjórn VR árið 2009 hafi laun for­manns verið alltof há, um tvær millj­ónir, og því verið skapað launa­fyr­ir­komu­lag sem fylgdi launa­þróun VR-félaga. „Það sem ger­ist síðan 2015, er að frá­far­andi for­maður fer út fyrir þessa línu. Ég er búinn að fara á fund launa­nefndar og skrifa undir samn­ing til að lækka laun mín um það sem nemur hækkun fyrr­ver­andi for­manns umfram það sem aðrir félags­menn fengu.“

Sérfræðingar taka við forystu

Sum­ar­liði Ísleifs­son, sagn­fræð­ingur og höf­undur bókar um sögu Alþýðu­sam­bands Íslands, segir að skilið hafi á milli almenns launa­fólks og leið­toga verka­lýðs­fé­laga í kjörum. Hefðin hafi verið sú að for­menn verka­lýðs­fé­lag­anna væru ekki með há laun. „En þetta hefur breyst,“ segir hann. „Það er rétt um 1980 sem sér­fræð­ingar fara þarna í for­ystu, eins og Ásmundur Stef­áns­son. Þeir gerðu aðrar kröfur, býst ég við. Ásmundur varð for­seti um 1980, áður hafði hann verið fram­kvæmda­stjóri á ákveðnum launum. En ég sé sam­hengi þar á milli, að háskóla­mennt­aðir menn hafa við­mið­anir ann­ars staðar í sam­fé­lag­inu. Mér dettur í hug að í seinni tíð sé þetta líka nátengt sam­bandi verka­lýðs­fé­lag­anna og líf­eyr­is­sjóð­anna. Fram­kvæmda­stjórar líf­eyr­is­sjóð­anna hafa nátt­úr­lega verið á furðu­legum launum síð­ustu 20 til 30 ár.“

Varðandi það hvort með­limir stétt­ar­fé­lag­anna séu nú í raun í allt annarri stétt en for­menn þeirra, sem eiga að gæta hags­muna með­li­manna, segir Sum­ar­liði að það hafi þekkst áður að for­menn verka­lýðs­fé­laga væru af annarri stétt en með­lim­irnir, en það hafi þá ekki verið vegna greiðslna frá félög­unum. „Þetta er nátt­úr­lega önnur staða. Að vísu er þetta ekki ein­hlítt. Hannibal Valdi­mars­son var ekki verka­maður, þó að hann væri í for­ystu verka­lýðs­fé­lags. Hann var kenn­ari, sem var kall­aður inn í þetta 1930 af því að það var ekki hægt að reka hann úr vinnu, meðal ann­ars.“

Sum­ar­liði segir að fram að níunda ára­tugnum hafi for­menn­irnir vaxið upp innan stéttar sinnar. „Formaður Eflingar, Sigurður Bessason, er nátt­úr­lega bara upp­runn­inn úr hreyf­ing­unni. Og Benedikt Dav­íðs­son og Grétar Þor­steins­son, sem voru á undan Gylfa Arn­björns­syni, voru upp­runnir úr hreyf­ing­unni líka. En þeir voru búnir að vera í starfi lengi fyrir sín eigin fag­fé­lög. Almenna reglan er að fram til um 1980 eða 1990 var bilið minna en seinna varð.“