Þessi færsla er meira en 4 ára gömul.

Búum til gömul dýr

Búum til gömul dýr

Það er staðreynd að þau dýr sem við ölum til manneldis eiga hlutfallslega mjög stutta ævi miðað við hvað mætti ætla ef dýrin lifðu við viðunandi og frjálslegri aðstæður og væri ekki slátrað í massavís langt fyrir aldur fram. Meðal nautgripa lifa mjólkurkýr í um 4 ár en nautgripum sem aldir eru fyrir hold sitt er haldið á lífi í sirka 18 mánuði, nema ef um kálfakjöt er að ræða en þá fá dýrin aðeins að lifa í nokkrar vikur. Náttúruleg lífsævi nautgripa er metin vera um eða yfir 15 ár. Hænur aldar til átu lifa aðeins nokkrar vikur af ævi sem getur varað vel yfir fimm ár. Svínaafkvæmi lifa í hálft ár en svínamömmur lifa í 4 ár af ævi sem gæti hæglega verið 10 ár. Kindur lifa í um hálft ár af 14 mögulegum.

Þessar tölur sýna að ekki er allt með felldu hjá þessum dýrategundum. Það er nú kannski heldur of vægt til orða tekið því í raun sýna þessar tölur, svo ekki verður um villst, að það er eitthvað verulega mikið að hjá þessum dýrum.

Skoðum aðeins meðallífslíkur mannsins í gegnum tímann og berum síðan saman við meðallífslíkur þeirra dýra sem við ölum til manneldis.
 

Meðallífslíkur manna

Meðfylgjandi mynd sýnir meðallífslíkur áætlaðar við fæðingu hjá sex þjóðum víðsvegar um jörðina. Þetta eru Japan, Holland, Kambódía, Namibía, Malí og Afganistan. Í tilvikum allra þessara þjóða hækka lífslíkur að jafnaði þegar tíminn líður. Það eru þó nokkur áhugaverð tilvik þegar lífslíkur þjóða lækka tímabundið í mislangan tíma. Lífslíkur Japana sýna mestan mun frá fyrstu mælingu á myndinni og þar til þeirrar síðustu. Lífslíkur Japana hafa aukist mest á þessu tímabili og í dag eru Japanar sú þjóð sem lifir hvað lengst. Þegar lífslíkur Japana eru skoðaðar er augljóst að í kringum 1945 gekk eitthvað á hjá Japönum. Sama ár má sjá mikla niðursveiflu hjá Hollendingum sem eiga svo svipaða niðursveiflu um 1918. Á tímabilinu í heild auka Hollendingar lífslíkur sínar að svipuðu marki og Japanar og eru meðal þeirra þjóða sem lifa lengst á jörðinni í dag. Við sjáum líka allsvakalega niðursveiflu hjá Kambódum en um 1976 ná lífslíkur þeirra lágmarki. Ólíkt niðursveiflunum hjá Hollendingum og Japönum þá er niðursveiflan hjá Kambódum ekki eins skörp en nær yfir talsvert lengra tímabil. Lífslíkur Kambóda eru líka töluvert lægri en lífslíkur Hollendinga og Japana almennt. Línan sem lýsir lífslíkum fólks í Namibíu er ekki allskostar ólík þeirri sem lýsir lífslíkum fólks í Kambódíu. Línan fyrir Namibíu heldur sig aðeins fyrir ofan Kambódíu fyrir utan stutt tímabil í kringum 2003 þegar Namibía tekur niðursveiflu. Seinustu tvær línunar, sem lýsa lífslíkum í Afganistan og Malí, eru lægstar með verulegum mun. Munurinn á milli þeirra og línanna fyrir Japan og Holland eru í raun sláandi.

En hvað segja þessar línur okkur? Fyrir það fyrsta þá sýna áberandi niðursveiflur að tímabundnar hamfarir eiga sér stað; skarpar niður- og uppsveiflur í tilfellum stríða en spanna svo lengri tímabil í tilfellum þjóðarmorða. Línurnar sína einnig áberandi almenna stefnu upp á við enda lífslíkur flestra þjóða að aukast. Þessi aukning í lífslíkum er ekki eingöngu vegna þess að við erum sem einstaklingar alltaf að ná að lifa lengur og lengur heldur ekki síður vegna þess að við erum hætt að deyja langt fyrir aldur fram, til að mynda hefur ungbarnadauði á mörgum stöðum minnkað mikið og eins erum við betur í stakk búin að tækla ýmsa sjúkdóma sem áður voru banvænir. Einnig hefur mannfall vegna stríða minnkað mikið, þó meira hjá sumum þjóðum en öðrum. Þó að línurnar sýni almennt jákvæð teikn þá gefa þær til kynna að eitthað verulegt bjátar á í ríkjum á borð við Afganistan og Mali. Þar eru lífslíkur í dag á við það sem var um aldamótin 1900 í mörgum ríkjum Evrópu og mætti ætla að á þessum slóðum sé ungbarnadauði algengur, fólk sé að deyja úr sjúkdómum sem í okkar nágrenni eru löngu hættir að vera banvænir eða að aðrar hörmungar séu að dynja á fólkinu sem þarna býr.

Meðallífslíkur dýra

Meðfylgjandi mynd sýnir gróflega áætlaðar lífslíkur við fæðingu þeirra helstu dýrategunda sem við ölum til manneldis. Myndin er mikið einfölduð og sýnir í raun bara muninn fyrir landbúnaðarbyltinguna og hvernig staðan er í dag. Þrátt fyrir einfaldleikann og þótt myndin sé ekki hárnákvæm þá blundar í henni raunveruleikinn sem við búum þessum dýrum: ungdýradauði og fjöldadráp (eða réttara: ungdýrafjöldadráp) á svo gígantískum skala að engar hörmungar mannsins frá upphafi eru sambærilegar. 

Því er ósjaldan haldið fram að ef maðurinn myndi ekki ala dýr til manneldis þá væru þessi dýr ekki á lífi og hefðu aldrei orðið til. Þetta er síðan notað sem rök til stuðnings dýrabúskapar, að með honum geti maðurinn gefið dýrunum líf. Þessar myndir hér að ofan sýna nákvæmlega hið gagnstæða; mikinn dauða og fullt af lífi sem dýrin aldrei fá.

Að búa til gömul dýr

Í dag er það svo að það heyrir til algerrar undantekningar að einhver þessara dýra ná að flýja þessi örlög sín og lifa fram á gamals aldur. Ein leið til þess að reyna að breyta þessu er að búa til gömul dýr. Þannig má hýsa dýr sem hafa náð að forðast nær óumflýjanleg örlög matvælaiðnaðarins, á einn eða annan hátt, í sérútbúnum dýraathvörfum. Í slíkum dýraathvörfum þá má hæglega búa þannig um dýrin að þau hafi umtalsvert pláss til að athæfa sig þar sem þau ná að lifa lífinu svo lengi sem að þeim líði vel. Fordæmi fyrir þess háttar dýraathvörfum má finna víða erlendis. Á slíkum stöðum hafa dýrin möguleika að lifa í frið og verða gömul.

Að fá dýr til að dvelja í dýraathvarfi á Íslandi ætti ekki að vera vandamál. Við Íslendingar drepum um sex milljón landdýr á hverju ári. Við hljótum að geta bjargað fáeinum dýrum frá ótímabærum dauðdaga. Líklegra er að raunveruleikinn verði sá að dýraathvarf á Íslandi þurfi að kljást við að takmarka fjölda þeirra dýra sem þar gætu annars fengið að fá að dvelja. 

Það eru fullt af dýrum á Íslandi. Gerum eitthvað annað við dýrin í stað þess að drepa þau öll og borða.

Búum til eitthvað gott - búum til gömul dýr.

 

 

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Heimildin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.

Mest lesið á blogginu

Lífsgildin
1
Blogg

Lífsgildin

Ára­móta­heit­in: 3. Að hætta að drekka áfengi

Við ára­mót er vin­sælt að stíga á stokk og strengja þess heit að hætta ein­hverju eða byrja á ein­hverju. Hér er pist­ill handa þeim sem lang­ar til að hætta að drekka áfengi en það er eng­inn skort­ur á ástæð­um og rök­um fyr­ir slíkri ákvörð­un. Alkó­hól er ávana­bind­andi efni og neysl­an er samof­in sam­skipt­um í sam­fé­lag­inu, það telst því tölu­verð áskor­un...
Gunnar Hólmsteinn Ársælsson
2
Blogg

Gunnar Hólmsteinn Ársælsson

Hung­ur­leik­ar Pútíns grimma

Sá at­burð­ur sem mun líma ár­ið 2022 í minni mann­kyns er inn­rás og stríð Vla­dimírs Pútíns gegn Úkraínu. Árás­ar­stríð sem ,,keis­ar­inn“ í Kreml (Pútín for­seti ræð­ur nán­ast öllu í Rússlandi), hóf þann 24. fe­brú­ar á þessu ári og sendi þar með her sinn, sem sagð­ur var á  ,,æf­ingu“, til inn­rás­ar á helstu vina­þjóð Rússa. Lít­ið er um vina­þel, eins og...
Stefán Snævarr
3
Blogg

Stefán Snævarr

FÆЭING ÞJÓЭAR. And­óf gegn rúss­neskri menn­ing­ar­heimsvalda­stefnu

Heim­spek­ing­ur­inn Heg­el mun segja ein­hvers stað­ar að mæli­kvarði á það hvort  hóp­ur manna telj­ist þjóð sé hvort hann er til­bú­inn til að verja lönd sín vopn­um. Vilji Úkraínu­manna til að verja sig gegn inn­rás Rússa sýn­ir alla vega að þeir líta á sig sér­staka þjóð, gagn­stætt því sem Pútín harð­ráði held­ur. Skoð­anakann­an­ir, sem gerð­ar hafa ver­ið eft­ir her­nám Krímskaga 2014,...
Stefán Snævarr
4
Blogg

Stefán Snævarr

Skópu Gyð­ing­ar nú­tím­ann?

Fræg er sú kenn­ing Max We­bers að kapí­tal­ism­inn hafi orð­ið til sem óætl­uð af­leið­ing af mót­mæl­enda­trú. Ann­ar þýsk­ur fræði­mað­ur, Werner Sombart,  skrif­aði mik­inn doðrant um Gyð­inga og efna­hags­líf­ið, Die Ju­den und das Wirtschafts­le­ben. Gyð­ing­arn­ir skópu nú­tíma kapí­tal­isma, stað­hæfði hann og  var þó ekki Gyð­ing­ur (frem­ur hið gagn­stæða, hann sner­ist á sveif með Hitler 1933). Hann benti á að Gyð­ing­ar hefði...
Lífsgildin
5
Blogg

Lífsgildin

Barna­mála­ráð­herra vs. dóms­mála­ráð­herra

For­varn­ir styðj­ast við lög og reglu­gerð­ir um hvað er leyfi­legt og bann­að og hvar mörk­in liggja. Til­slök­un á regl­um sem tengj­ast alkó­hóli geta þurrk­að út ár­ang­ur sem hef­ur feng­ist með for­vör­un. Nefna má að í könn­un ár­ið 1995 kom fram að 80% tí­undu bekk­inga höfðu smakk­að áfengi. Ný könn­un sýn­ir að 30% tí­undu bekk­inga hafa smakk­að áfengi. Þessi ár­ang­ur get­ur...

Nýtt efni

Fiskari eða sjómaður? Orð eru ekki bara orð
Ólína Þorvarðardóttir
Aðsent

Ólína Þorvarðardóttir

Fisk­ari eða sjómað­ur? Orð eru ekki bara orð

Ólína Kjer­úlf Þor­varð­ar­dótt­ir svar­ar grein Ei­ríks Rögn­valds­son­ar þar sem hann fjall­aði um gagn­rýni þeirra sem hafa lát­ið í sér heyra vegna þess að orð­ið „fisk­ari“ var tek­ið upp í lög­gjöf í stað orðs­ins „fiski­mað­ur“.
Hvað þýða róttækar kerfisbreytingar?
Guðrún Schmidt
Aðsent

Guðrún Schmidt

Hvað þýða rót­tæk­ar kerf­is­breyt­ing­ar?

Guð­rún Schmidt, sér­fræð­ing­ur hjá Land­vernd, skrif­ar um kerf­is­breyt­ing­ar á tím­um lofts­lags­vanda. „Breyt­ing­ar sem mann­kyn­ið, sér­stak­lega hinn vest­ræni heim­ur, þarf að fara í eru mikl­ar, rót­tæk­ar og djúp­ar,“ skrif­ar Guð­rún.
„Þetta snýst um það hvernig bæ við ætlum að skilja eftir fyrir börnin okkar“
ViðtalJarðefnaiðnaður í Ölfusi

„Þetta snýst um það hvernig bæ við ætl­um að skilja eft­ir fyr­ir börn­in okk­ar“

Þýska sements­fyr­ir­tæk­ið Heidel­berg vill byggja verk­smiðju sem er á stærð við fyr­ir­hug­að­an þjóð­ar­leik­vang inni í miðri Þor­láks­höfn. Fram­kvæmd­in er um­deild í bæn­um og styrk­veit­ing­ar þýska Heidel­bergs til fé­laga­sam­taka í bæn­um hafa vak­ið spurn­ing­ar um hvort fyr­ir­tæk­ið reyni að kaupa sér vel­vild. Bæj­ar­full­trú­inn Ása Berg­lind Hjálm­ars­dótt­ir vill ekki að Þor­láks­höfn verði að verk­smiðju­bæ þar sem mó­berg úr fjöll­um Ís­lands er hið nýja gull.
Við erum sennilega búin að tapa
Þórður Snær Júlíusson
Leiðari

Þórður Snær Júlíusson

Við er­um senni­lega bú­in að tapa

Tæki­fær­ið til að leið­rétta það rang­læti sem sjáv­ar­út­vegs­kerf­ið fel­ur í sér er lík­leg­ast far­ið. Þau sem hagn­ast mest á kerf­inu eru bú­in að vinna. Þau eru fá­veld­ið sem rík­ir yf­ir okk­ur.
Stjórnvöldum verði heimilt að afla gagna um farsæld barna við gerð mælaborðs
Fréttir

Stjórn­völd­um verði heim­ilt að afla gagna um far­sæld barna við gerð mæla­borðs

Stjórn­völd vinna að gerð mæla­borðs um far­sæld barna. Svo það verði að veru­leika tel­ur mennta- og barna­mála­ráðu­neyt­ið nauð­syn­legt að inn­leiða sér­stök lög sem heim­ila stjórn­völd­um að afla gagna um líð­an, vel­ferð og far­sæld barna.
Nota barnabætur til að vinna niður vanskil á leigu
Fréttir

Nota barna­bæt­ur til að vinna nið­ur van­skil á leigu

Rekstr­ar­töl­ur Bjargs íbúða­fé­lags benda til að fólk noti barna­bæt­ur til greiða nið­ur van­skil á leigu­greiðsl­um. Sömu töl­ur sýna að van­skil hafa auk­ist veru­lega síð­asta hálfa ár­ið. Ragn­ar Þór Ing­ólfs­son, formað­ur VR og vara­formað­ur stjórn­ar Bjargs, vill að Al­þingi setji neyð­ar­lög sem stöðvi hækk­un leigu­greiðslna.
Trans fólk mun alltaf verða til
Ugla Stefanía Kristjönudóttir Jónsdóttir
Pistill

Ugla Stefanía Kristjönudóttir Jónsdóttir

Trans fólk mun alltaf verða til

Skoð­un ein­hvers á ver­ald­ar­vefn­um um kyn mitt mun ekki koma til með að breyta neinu um hver ég er.
Útilokaður frá fótbolta í rúma níu mánuði vegna veðmála
Fréttir

Úti­lok­að­ur frá fót­bolta í rúma níu mán­uði vegna veð­mála

Fyrr­ver­andi leik­mað­ur Aft­ur­eld­ing­ar fær ekki að spila fót­bolta á kom­andi keppn­is­tíma­bili, vegna veð­mála hans á fót­bolta á síð­asta sumri. Aga- og úr­skurð­ar­nefnd KSÍ seg­ir hann hafa brot­ið gegn grund­vall­ar­reglu með veð­mál­um á leiki sem hann sjálf­ur tók þátt í.
Orðaleikur dómsmálaráðherra
Eiríkur Rögnvaldsson
Pistill

Eiríkur Rögnvaldsson

Orða­leik­ur dóms­mála­ráð­herra

Mál­fars­legi að­gerðasinn­inn og mál­fræð­ing­ur­inn Ei­ríku Rögn­valds­son velt­ir fyr­ir sér orðanotk­un og hug­tök­um í um­ræð­unni og rýn­ir í hugs­un­ina sem þau af­hjúpa.
„Mig langar að búa í íbúð með herbergi“
Viðtal

„Mig lang­ar að búa í íbúð með her­bergi“

Tveir dreng­ir hafa ver­ið á ver­gangi ásamt föð­ur sín­um í Reykja­vík frá því síð­asta sum­ar og haf­ast nú við í hjól­hýsi. Fé­lags­ráð­gjafi kom því til leið­ar að þeir fengju að vera þar áfram eft­ir að vísa átti þeim af tjald­svæð­inu í októ­ber. Ax­el Ay­ari, fað­ir drengj­anna, seg­ir lít­ið um svör hjá borg­inni varð­andi hvenær þeir kom­ist í við­un­andi hús­næði. „Þetta er ekk­ert líf fyr­ir strák­ana mína.“
Meirihluti íbúa telur stórfyrirtækið reyna að kaupa sér velvild með fjárstyrkjum
FréttirJarðefnaiðnaður í Ölfusi

Meiri­hluti íbúa tel­ur stór­fyr­ir­tæk­ið reyna að kaupa sér vel­vild með fjár­styrkj­um

Þýska sements­fyr­ir­tæk­ið ver pen­ing­um í styrk­veit­ing­ar í Ölfusi til að reyna að auka vel­vild íbúa í sinn garð í að­drag­anda bygg­ing­ar möl­un­ar­verk­smiðju í Þor­láks­höfn. Þetta er mat meiri­hluta íbúa í sveit­ar­fé­lag­inu, sam­kvæmt könn­un sem Maskína gerði fyr­ir Heim­ild­ina. Tals­mað­ur Heidel­bergs, Þor­steinn Víg­lunds­son. hef­ur lýst and­stæðri skoð­un í við­töl­um um styrk­ina og sagt að það sé af og frá að þetta vaki fyr­ir þýska fyr­ir­tæk­inu.
Rannsóknin á Íslandsbanka snýst um kaup starfsmanna hans á hlutabréfum ríkisins
GreiningSalan á Íslandsbanka

Rann­sókn­in á Ís­lands­banka snýst um kaup starfs­manna hans á hluta­bréf­um rík­is­ins

Af­ar lík­legt er að fjár­mála­eft­ir­lit Seðla­banka Ís­lands birti ít­ar­lega grein­ar­gerð eða skýrslu um rann­sókn­ina á að­komu Ís­lands­banka að út­boði hluta­bréfa rík­is­ins í hon­um í fyrra. For­dæmi er fyr­ir slíku. Það sem Ís­lands­banki hræð­ist hvað mest í rann­sókn­inni er ekki yf­ir­vof­andi fjár­sekt held­ur birt­ing nið­ur­staðna rann­sókn­ar­inn­ar þar sem at­burða­rás­in verð­ur teikn­uð upp með ít­ar­leg­um hætti.