Ætti Strætó að losa sig við aksturshattinn?

Rekstr­ar­fyr­ir­komu­lag almenn­ings­sam­gangna á höf­uð­borg­ar­svæð­inu sker sig frá því sem tíðkast í flestum nágranna­löndum Íslands, en fátítt er að bæði stjórn og skipu­lagn­ing þjón­ust­unnar og akstur vagna sé á sömu opin­beru hend­inni, sam­kvæmt því sem fram kemur í nýlegri skýrslu sem VSB verk­fræði­stofa vann fyrir Strætó.

Almenningsferðastofur og akstursaðilar

Á enskri tungu eru tvö mis­mun­andi nöfn yfir þessi tvö mis­mun­andi hlut­verk, stofn­anir sem stýra og skipu­leggja almenn­ings­sam­göngu­þjón­ustu eru kall­aðar Public Tran­sport Aut­hority en þeir aðilar sem keyra stræt­is­vagn­ana eru Public Tran­sport Operator.

Orð yfir fyrr­nefndu stofnana­gerð­ina er varla til í íslenskri tungu, sökum þess að engar hrein­rækt­aðar slíkar eru starf­andi á Íslandi, en þær eru kall­aðar almenn­ings­ferða­stofur í skýrslu VSB en þau félög sem aka vag­an­ana akst­urs­að­ilar.

Strætó sinnir þessum báðum hlut­verkum í dag án nokk­urra skila á milli mis­mun­andi þátta rekst­urs­ins, en fyr­ir­tækið útvistar þó um helm­ingi pró­sent af öllum akstri sínum til ann­arra akst­urs­að­ila.

„Strætó bs er því með tvo hatta, almenn­ings­ferða­stofu­hatt (AFS) og akst­urs­að­ila­hatt,“ segir í skýrsl­unni, sem var ætlað að vera inn­legg í skoðun á því hvort Strætó skuli halda áfram að aka eigin vagna að ein­hverju leyti eða bjóða út allan akstur og hvað megi læra af reynslu ann­arra ríkja í þessum efnum.

Fyrirkomulag Strætó á skjön við öll Norðurlöndin, Holland og Eistland

Við skýrslu­gerð­ina setti VSB sig í sam­band við sex almenn­ings­ferða­stofur og tvo akst­urs­að­ila í Danmörku, Finn­landi, Noregi, Svíþjóð, Hollandi og Eist­landi til þess að að skoða kosti og galla núver­andi kerfis hjá Strætó.

„Engin for­dæmi fund­ust í lönd­unum sex fyrir sams­konar fyr­ir­komu­lagi og upp­setn­ingu og Strætó bs. Einstaka dæmi voru nefnd þar sem akstur vagna er ennþá á höndum opin­berra aðila en þá er um að ræða akst­urs­að­ila í opin­berri eigu. Skýr skil eru þannig alltaf á milli stjórn­sýslu­ein­ing­ar­innar/almenn­ings­ferða­stof­unnar (AFS) og aksturað­il­ans,“ segir í skýrsl­unni.

Fyrir árið 1990 var hins vegar algengt að stjórn­sýsla og skipu­lag akst­urs væru á sömum höndum í Norður-Evrópu, en það er liðin tíð. Lagaum­hverfið fyrir almennnings­sam­göngur og útboðs­mál í Evrópu breytt­ist á árunum 1985-2000 og það leiddi til þess að skilið var á milli þeirra opin­beru aðila sem skipu­leggja og stýra sam­göng­unum og þeirra aðila sem keyra.

[adspot]

Þó eru dæmi um það, t.d. í Árósum í Danmörku, að opin­berir aðilar eigi fyr­ir­tæki sem sinnir akstri almenn­ings­vagna. En það er bara af því að það tókst ekki að selja fyr­ir­tækið, sam­kvæmt því sem segir í skýrsl­unni.

Strætó hefur notað svo­kall­aða samn­ings­kaupa­leið við útvistun á sínum eigin akstri og hið sama á við hjá öllum þeim almenn­ings­ferða­stofum í Norður-Evrópu sem veittu VSB upp­lýs­ingar um sína starf­semi. Þau svör feng­ust að almennt tæki útboðs­ferli fyrir almenn­ings­sam­göngur fremur langan tíma, eða á bil­inu 2-3 ár.

Mikil endurnýjunarþörf í flotanum

Eins og Kjarninn sagði frá í frétta­skýr­ingu um rekstr­ar­stöðu Strætó fyrir rúmu ári síðan var aukin útvistun akst­urs á meðal þess sem ráð­gjafar frá KPMG sögðu vert að skoða til þess að mæta þeirri stöðu að stræt­is­vagna­flot­inn á höf­uð­borg­ar­svæð­inu er orð­inn fremur gam­all.[links]

Strætó á lítið fé til þess að ráð­ast í nauð­syn­lega end­ur­nýjun vagna­kosts­ins og er meira að segja að grípa til hag­fræð­ing­ar­að­gerða um þessar mundir – sem fel­ast í því að skera síð­ustu ferð dags­ins aftan af ferða­á­ætl­unum á all­mörgum leiðum á höf­uð­borg­ar­svæð­inu.

Jóhannes Svavar Rún­ars­son fram­kvæmda­stjóri Strætó sagði við Kjarnann í fyrra að útboðs­ferli fyrir vagna væri tíma­frekt og leysti ekki málin til skemmri tíma, en að til lengri tíma þyrftu sveit­ar­fé­lögin sem eiga Strætó að marka sér stefnu um hvort halda ætti áfram að aka eigin vagna eða útvista öllum akstri eins og gert væri í höf­uð­borgum nágranna­landa.

Mynd: Bára Huld Beck

Hjálmar Sveins­son borg­ar­full­trúi Sam­fylk­ingar er stjórn­ar­for­maður Strætó bs. Hann segir í sam­tali við Kjarnann að það sé ekki búið að taka neinar ákvarð­anir um þessi mál í stjórn Strætó, en að það geti verið að hlut­fall útvist­unar breytt­ist aðeins með hinu nýja leiða­kerfi Strætó sem til stendur að inn­leiða.

Hann segir hug­myndir um að útvista öllum akstri Strætó hafa komið til umræðu á vett­vangi stjórnar, en að það sé ekki búið að taka neina ákvörðun. „Í mínum huga er eðli­legt að taka ákvörðun um það þegar nær dregur því að Borg­ar­línan fari að kom­ast í gagnið,“ segir Hjálmar.

Spurður um hvort ekki þurfi að fara að taka ákvarð­anir um þessi efni, þar sem útboð um hvort heldur nýja vagna eða útvistun akst­urs geti verið tíma­frek, segir Hjálmar að stjórnin sé „með­vituð um að tím­inn líður“ en þó sé ekki komið að neinni úrslita­stundu enn.