Telur samþjöppun ekki endilega merki um að eitthvað sé að í viðskiptaumhverfinu

Bjarni Bene­dikts­son fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra sagði í óund­ir­búnum fyr­ir­spurna­tíma á Alþingi í dag að það væri ekki endi­lega merki um að eitt­hvað mikið væri að í við­skiptaum­hverf­inu á Íslandi að ein­hver sam­þjöppun ætti sér stað.

Logi Ein­ars­son, for­maður Sam­fylk­ing­ar­innar, spurði ráð­herr­ann út í rekstr­ar­grund­völl lít­illa fyr­ir­tækja hér á landi í ferða­þjón­ust­unni.

„Lítil fyr­ir­tæki eiga af ein­hverjum ástæðum færri málsvara hér inni þrátt fyrir að þau séu hryggjar­stykkið í verð­mæta­sköpun í land­inu og stuðn­ingur við þau sé for­senda auk­innar fjöl­breytni í atvinnu­líf­inu. Sam­þjöppun í atvinnu­líf­inu er því miður mjög vel þekkt afleið­ing kreppu. Þegar við horfum núna fram á mik­inn sam­drátt, jafn­vel algjört frost í ferða­þjón­ustu, eykst hætta á þess­ari sam­þjöppun. Eign­ar­haldið fær­ist á færri hendur, verð­mæt­ustu störfin flytj­ast úr fámenn­inu, hin verða eftir. Við sitjum uppi með mið­stýrð­ari, eins­leit­ari og fátæk­legri ferða­þjón­ustu,“ sagði Logi.

Þing­mað­ur­inn spurði hvort ráð­herra hefði áhyggjur af þessu. Hvort bankar og sjóðir – jafn­vel í eigu rík­is­ins – veldu að aðstoða stór fyr­ir­tæki sem þau hefðu veðjað á til að kaupa önnur minni en spenn­andi fyr­ir­tæki sem væru í ferða­þjón­ustu um allt land.

„Teldi hann það ekki vera grát­leg nið­ur­staða ef þessi kreppa leiddi til þess að ferða­lög til Íslands yrðu með flug­vél, í rútu, á hótel, niður í hvala­skoð­un­ar­báta og end­uðu í huggu­legum sjó­böðum þar sem fyr­ir­tækin væru öll í eigu meira eða minna sömu eig­end­anna?“ spurði hann enn fremur.

Slæmt ef lítil eða meðalstór fyrirtæki gæfu hlutfallslega eftir

Bjarni svar­aði og sagði að störfin væru flest hjá litlum og með­al­stórum fyr­ir­tækjum á Íslandi og þess vegna gæti hann tekið undir með Loga að yrði sú breyt­ing vegna heims­far­ald­urs­ins að þau gæfu hlut­falls­lega eftir á móti stærri fyr­ir­tækj­unum væri það mjög slæmt.

„Það eru líkur til þess að við það myndi hrein­lega fækka störfum í land­inu. Meðal ann­ars af þeirri ástæðu fór þing­flokkur Sjálf­stæð­is­flokks­ins um landið fyrr á þessu ári, sér­stak­lega til þess að sækja heim lítil fyr­ir­tæki um allt land. Ég hygg að þegar upp var staðið höfum við sótt heim í kringum 100 fyr­ir­tæki. Það sem við fengum skila­boð um í þessum heim­sóknum var fjöl­breyti­legt, til dæmis að menn vilja fá að spreyta sig meira án opin­berra afskipta. Reglu­byrðin komst oft til tals og launa­tengdu gjöldin sem við höfum verið að lækka í þess­ari rík­is­stjórn með því að taka trygg­inga­gjaldið niður í smáum skrefum. Við skulum líka hafa í huga að þegar rætt er um stór fyr­ir­tæki sem greiða skatta til sam­fé­lags­ins og skipta veru­lega miklu máli í bland við lítil fyr­ir­tæki voru þau líka í eina tíð lítil. Lítil fyr­ir­tæki eru sum hver í vexti og vilja taka meira til sín og við eigum ekki að berj­ast gegn því.

Þegar rætt er um ferða­þjón­ust­una er hár­rétt að við sjáum, sér­stak­lega í dreifð­ari byggðum lands­ins, að ferða­þjón­ustu­fyr­ir­tæki sem eru lítil að vöxtum eru mjög áber­andi í hópi þeirra sem koma ein­stak­lega illa undan áhrifum kór­ónu­veiru­far­ald­urs­ins. Það er ástæða til að fylgj­ast með því hvernig við getum hjálpað þeim í gegnum þessa tíma. Ég tel að mörg þau úrræði rík­is­stjórn­ar­innar sem hafa komið fyrir þingið gagn­ist þeim mjög vel,“ sagði Bjarni.

Þakkaði ráðherra fyrir ferðasöguna

Logi kom í síð­ara sinn í pontu og þakk­aði Bjarna kær­lega fyrir ferða­sög­una. Hann sagði að ráð­herra mætti kynna sér frum­varp sem hann sjálfur lagði fram um stuðn­ing við lítil og með­al­stór fyr­ir­tæki „þar sem einmitt er tekið á þeim ábend­ingum sem hann fékk í þeirri ágætu ferð“.

Þing­mað­ur­inn spurði enn fremur hvort ráð­herr­ann hefði heyrt af því að þessi sam­þjöppun væri nú þegar hafin og hvort hann gæti jafn­vel nefnt ein­hver dæmi. Og hvort frum­vörpin og skil­yrði fyrir stuðn­ingi hefðu verið rýnd sér­stak­lega til þess að koma í veg fyrir sam­þjöppun.

„Og svo af því að nú liggur fyrir stjórn­ar­frum­varp sem bein­línis veikir sam­keppn­is­lög­gjöf á Íslandi langar mig að spyrja sam­kvæmt orðum Gylfa Magn­ús­sonar: Verður látið undan háværum kröfum stór­fyr­ir­tækja og sam­taka þeirra um að veikja íslenskt sam­keppn­is­eft­ir­lit eða fær almenn­ingur að njóta þeirrar verndar sem hann hefur notið til þessa? Með öðrum orðum: Í ljósi krepp­unnar sem nú er uppi, getur ráð­herra hugsað sér að taka frum­varpið aftur inn á teikni­borðið og skoða það með hags­muni neyt­enda í huga?“

„Verðum að skoða málið út frá aðeins víðara sjónarhorni“

Bjarni svar­aði en hann telur eins og áður segir það ekki endi­lega vera merki um að eitt­hvað sé mikið að í við­skiptaum­hverf­inu á Íslandi að ein­hver sam­þjöppun eigi sér stað.

„Við verðum að skoða málið út frá aðeins víð­ara sjón­ar­horni og þá sér­stak­lega að taka til­lit til þess að rekstur margra smærri fyr­ir­tækja í ferða­þjón­ustu hefur verið erf­iður. Hann hefur ekki verið að skila mik­illi arð­semi og það getur einmitt verið frá­bær nið­ur­staða fyrir fyr­ir­tæki, sem menn eru búnir að koma á fót og eiga sér ein­hverja fram­tíð en gengur illa að stækka með því litla eigin fé sem er til staðar, að ná samn­ingum um sam­ein­ingu. Þannig geta menn skapað loks­ins verð­mæti úr allri sinni vinnu þannig að ég vil ekki meina að sam­þjöppun sé sjálf­gefið slæm. Við þurfum að passa upp á að sam­keppn­is­lögin þjóni bæði þeim mark­miðum sem við höfum sér­stak­lega stefnt að með þeim en séu á sama tíma ekki of íþyngj­andi fyrir atvinnu­starf­sem­ina,“ sagði Bjarni.