Almenningur þurfi að geta treyst kosningaúrslitum án alls vafa

Svandís Svav­ars­dóttir heil­brigð­is­ráð­herra og full­trúi Vinstri grænna í kjör­bréfa­nefnd segir að rétt sé að ógilda kosn­ing­arnar í Norð­vest­ur­kjör­dæmi og kjósa þar á ný. Í minni­hluta­á­liti hennar úr kjör­bréfa­nefnd­inni kemur fram að ákvæði laga um inn­sigli kjör­gagna og að eng­inn sé í ein­rúmi með kjör­gögnum bygg­ist á því að „hvað sem líður heið­ar­leika fólks“ þurfi fram­kvæmd kosn­inga og taln­ingar að „vera þannig hagað að almenn­ingur geti ótví­rætt treyst því að tryggt sé að hin efn­is­lega rétta nið­ur­staða, vilji kjós­end­anna, hafi verið leiddur í ljós.“ [links]

Svandís segir að það sé „und­ir­staða réttar­ör­yggis í íslenskri stjórn­sýslu að borg­ar­arnir geti borið traust til hand­hafa opin­bers valds,“ og að það sé ekki nægj­an­legt að stjórn­völd fari í reynd mál­efna­lega að við úrlausn mála, ef það sé ekki sýni­legt öðrum.

Í ræðu sinni í þing­inu í dag sagði Svandís að nú þyrfti Alþingi að vanda til verka, þar sem verk­efni af þessu tagi hefði ekki áður komið fyrir þingið með sama hætti. Til afgreiðslu máls­ins yrði horft til langrar fram­tíðar.

Ekki unnt að útiloka neitt

Í áliti Svan­dísar segir að réttar­ör­ygg­is­reglum laga um kosn­ingar til Alþingis, og und­ir­liggj­andi meg­in­reglum, sem lúta að inn­siglun atkvæða og því að eng­inn sé í ein­rúmi með óinn­sigl­uðum atkvæðum, sé hvort tveggja „ætlað að tryggja að ekki sé unnt að hafa áhrif á nið­ur­stöður kosn­inga í reynd“ en „ekki síður að ekki sé unnt að bera brigður á nið­ur­stöð­una.“

[adspot]

„Vanda­málið er hins vegar að ef þessar reglur eru brotnar með þeim hætti sem á við í þessu máli er nær ógern­ingur að full­yrða hvort í raun hafi verið átt við atkvæði. Er þá komin upp sú staða að ekki er heldur unnt að úti­loka það. Þá vill svo til að nið­ur­staða fyrri taln­ingar og þeirrar taln­ingar, sem fram fór eftir að fram­an­rakin ákvæði höfðu verið brotin við með­ferð kjör­gagna, var ekki sú sama og mun­aði nægj­an­lega miklu til að hreyf­ing yrði á þing­sætum. Þessi aðstaða, óháð því hvort átt var við atkvæði eða ekki, er svo sann­ar­lega til þess fallin að rjúfa traust,“ segir í áliti Svan­dísar.

„Ekki er unnt að úti­loka með vissu að fram­an­greindir ann­markar hafi haft áhrif og ann­mark­arnir feli í sér brot á þeim ákvæðum kosn­inga­laga sem ætlað er að tryggja að unnt sé að ganga úr skugga um rétta taln­ingu og að almenn­ingur geti treyst því að svo hafi verið. Verður því, í ljósi meg­in­reglu um að með kosn­ingum skuli lýð­ræð­is­legur vilji kjós­enda leiddur í ljós, að úrskurða kosn­ing­una ógilda og boða til upp­kosn­ingar í Norð­vest­ur­kjör­dæmi,“ segir einnig í nið­ur­stöðu Svan­dísar, sem telur sem áður segir að dóms­mála­ráðu­neytið þurfi að kveðja til nýrra kosn­inga í Norð­vest­ur­kjör­dæmi svo fljótt sem auðið er.