Skatttekjur af sölu Kerecis dugi fyrir vegabótum til Ísafjarðar

Guð­mundur Fertram Sig­ur­jóns­son, stofn­andi og for­stjóri Kerecis, segir í umsögn fyrir hönd fyr­ir­tæk­is­ins um sam­göngu­á­ætlun áranna 2024-2038, að ef áætl­unin nái fram að ganga verði Vest­firð­ingar áfram „jað­ar­settur hópur þjóð­ar­innar sem ekki nýtur sömu sam­gangna og aðrir þegnar lands­ins“.

Í umsögn fyr­ir­tæk­is­ins, sem send var inn í sam­ráðs­gátt stjórn­valda, segir að lág­lendis­vegur milli megin byggð­ar­laga Vest­fjarða og höf­uð­borg­ar­svæð­is­ins, svokölluð „Vest­fjarða­lína“, sé nauð­syn­leg fyrir áfram­hald­andi vöxt Kerecis og ann­arra vaxt­ar­sprota á Vest­fjörðum.

Með Vest­fjarða­lín­unni er átt við gerð þriggja meg­in­jarð­gangna um Bröttu­brekku, Kletts­háls og Dynj­and­is­heiði og svo þremur bæj­ar­fé­laga­jarð­göngum sem tengi Pat­reks­fjörð, Tálkna­fjörð, Bíldudal og Súðavík með lág­lendis­vegi við „Vest­fjarða­lín­una“.

Fram kemur í umsögn Guð­mundar að færa megi rök fyrir því að „skatt­greiðslur í kjöl­far nýlegrar sölu Kerecis dugi einar og sér til að koma vega­sam­göngum milli Ísa­fjarðar og Reykja­víkur í við­un­andi horf“ og að „jarð­gangafeimni Íslend­inga“ hafi verið vand­ræða­leg svo ára­tugum skipti.

„Eitt svæsn­asta dæmið er gerð Bol­ung­ar­vík­ur­ganga þar sem stjórn­völd voru alltof lengi að taka af skarið og mok­uðu í stað­inn pen­ingum í von­lausan veg um Óshlíð sem allir vissu að yrði aldrei annað en stór­hættu­leg og botn­laus pen­inga­hít. Það lítur út fyrir að end­ur­taka eigi þau mis­tök með því að gera ekki einu sinni ráð fyrir und­ir­bún­ings­vinnu fyrir jarð­ganga­gerð sem myndi tryggja lág­lendis­veg frá Ísafirði til Reykja­víkur, að ónefndum nauð­syn­legum veg­bótum í öðrum lands­hlutum,“ segir í umsögn­inni.

Aukin umsvif kalli á betri samgöngur

Í umsögn­inni kemur einnig fram að aukin umsvif sem fyr­ir­huguð eru í starf­semi Kerecis auki mik­il­vægi greiðra sam­gangna, enda sé það „lyk­il­for­senda að vörur kom­ist með greiðum hætti að vestan og á erlenda mark­aði með skjótum og fyr­ir­sjá­an­legum hætti“.

„Þá er ljóst að mann­afla­þörf Kerecis á Ísafirði verður tæp­ast mætt ef mann­líf á Vest­fjörðum þró­ast ekki í takt við tím­ann – ef fólk kemst ekki ferða sinni þegar því hentar í leit að menn­ingu, afþr­ey­ingu eða lækn­is­þjón­ustu, sam­skiptum við ást­vini í öðrum lands­hlutum eða þarf að erind­ast erlendis,“ segir einnig í umsögn Guð­mundar Fertrams um sam­göngu­á­ætlun.

„Sorglegt“ að annað flugvallarstæði fyrir Ísafjörð sé ekki til skoðunar

Í umsögn­inni segir Guð­mundur einnig að það sé eðli­leg krafa að sam­göngur til Ísa­fjarðar séu sam­bæri­legar sam­göngum til Akur­eyrar. Þessi höf­uð­staðir lands­hlut­anna gegni mik­il­vægu hlut­verki og brýnt sé að opin­berir aðilar gæti jafn­ræðis við úthlutun fjár sem eigi að auka lífs­gæði íbúa.

„Sam­göngu­sam­an­burður við Akureyri er afar óhag­stæður fyrir Ísafjörð, bæði varð­andi vega- og flug­sam­göngur. Flug­sam­göngur vestur eru ótryggar af þeirri ein­földu ástæðu að flug­vall­ar­stæðið stenst ekki kröfur flug­mála­yf­ir­valda nútím­ans nema í mjög góðu veðri. Það er vin­sælt að kenna veðri um það þegar flug fellur niður, en stað­reyndin er sú að í þeim vindi og skyggni þar sem flug fellur niður á Ísafirði væri vel flug­fært á öðrum áætl­un­ar­flug­völlum lands­ins. Það er sorg­legt að ekki sé gert ráð fyrir skoðun á öðru flug­vall­ar­stæði í sam­göngu­á­ætlun, en það er full þörf á að opna umræðu um málið ekki síðar en núna,“ segir í umsögn Kerecis um sam­göngu­á­ætl­un­ina.

Tekjur af einu þorskflaki séu allt að 10 þúsund dalir

Í umsögn Guð­mundar kemur fram að fram­lag Vest­fjarða til þjóð­ar­fram­leiðsl­unnar sé langt umfram íbúða­fjölda og segir hannn að verð­mætin sem vest­fisk fag­þekk­ing skapi sé að sumu leyti for­dæma­laus. „Starfs­fólk Kerecis er gott dæmi um það, því þorsk­flak sem áður fór í ruslið er nú selt úr landi fyrir allt að tíu þús­und doll­ara stykkið,“ skrifar Guð­mundur.

Það er ógn­arhá upp­hæð, en Heim­ildin sagði frá því fyrir skemmstu að fyr­ir­tækið skap­aði tekjur upp á 400-500 doll­ara, 50-70 þús­und krónur, úr hverju þorskroði sem fyr­ir­tækið not­aði til þess að fram­leiða lækn­inga­vörur sínar. 

Í svari sem Kerecis veitti Heim­ild­inni þá kom fram að erfitt væri að setja nákvæma tölu á tekj­urnar af hverju þorskroði. Hins vegar lægi fyrir að tekjur Kerecis auki útflutn­ings­verð­mæti af þorskaf­urðum um gróf­lega 10 pró­sent. Í fyrra voru fluttar út þorska­af­urðir fyrir um 141 millj­arð króna.

Orðrétt sagði um tekj­urnar af hverju þorskroði í svari Kerecis til Heim­ild­ar­innar: „Svarið við þessu er svo­lítið flókið, enda nýt­ist roðið mis­vel og svo eru fram­leiddar margar mis­mun­andi vörur til útflutn­ings (þótt hrá­efnið og tæknin sé ávallt sú sama). Stóra myndin er hins vegar sú, að fyr­ir­tækið er að nýta 0,01% af því roði sem fellur til vegna vinnslu á íslenskum þorski. Með þessu litla hlut­falli er Kerecis að auka útflutn­ings­verð­mætin af þorsk­stofn­inum um ca 10% þannig að fram­legðin af hverju roði er umtals­verð. Kostn­aður við fram­leiðslu, dreif­ingu og sölu er á hinn bóg­inn líka umtals­verður og umbreyt­ing­ar­ferlið, frá því að þorskur er dreg­inn úr hafi og sára­roð kemst í hend­urnar á sam­starfs­að­ilum í USA, er kannski um 3 mán­uðir.“