Bein lýsing

Svandís kynnir nýtt skipulag sjávarútvegs á Íslandi

Svandís Svavarsdóttir matvælaráðherra kynnir niðurstöður starfshópa á sínum vegum sem leggja til breytingar á framtíðar sjávarútvegs á Íslandi.

Aðalsteinn Kjartansson

29. ágúst 2023 · 11:55

Birtist fyrir 3 árum.

Niðurstöður starfshópa Svandísar Svavarsdóttur matvælaráðherra, sem saman fengu heitið Auðlindin okkar, verða kynntar í dag. Í skýrslu hópsins eru lagðar til breytingar á skipulagi sjávarútvegs á Íslandi. Hægt verður að horfa á kynningu ráðherra á niðurstöðunum í beinu streymi hér á vefnum auk þess sem ritstjórn Heimildarinnar mun birta lifandi uppfærslur af því sem fram kemur í skýrslunni hér fyrir neðan.

Lýsingu lokið Nýjasta færsla kl. 13:28

13:28 29. ágúst

Beinni lýsingu lokið

Nú látum við þessari beinu textalýsingu lokið. Heimildin mun þó halda áfram að fjalla um þær tillögur sem birtast í skýrslunni.

13:20 29. ágúst

Allur afli á land

Samkvæmt tillögum starfshópanna á að reyna að fá útgerðir til að koma með allan afla á land. Það verður gert með hvötum. „Setja hvata til að tryggja að afli komi að landi, herða viðurlög við brottkasti og útfæra reglur um myndavélaeftirlit um borð í fiskiskipum,“ segir í skýrslunni.

13:11 29. ágúst

Hvaða aðilar verða tengdir við breytingarnar sem lagðar eru til?

Meiriháttar uppstokkun er fyrirsjáanleg í eigendahópi stærstu sjávarútvegsfyrirtækja landsins, nái tillögur Auðlindarinnar Okkar um skýrara regluverk gegn samþjöppun kvótaeignar, fram að ganga. Samherji þyrfti að helminga hlut sinn í Síldarvinnslunni. Hlutur Guðmundar Kristjánssonar í Brimi og Kaupfélags Skagfirðinga í Vinnslustöðinni kæmu einnig til álita.

Lestu greiningu á áhrifum breyttrar skilgreiningar á tengdum aðilum hér.

13:09 29. ágúst

Almenn sátt um nauðsyn kvótakerfis

Meira úr könnuninni:

„Að mati 70% þátttakenda var „nauðsynlegt að koma kvótakerfinu á fót á sínum tíma til að vernda fiskistofna“ (tafla 59). Um leið eru 59,3% svarenda ósammála því að kvótakerfið virki eins og því hafði verið ætlað (tafla 62).“

„Meirihluti kjósenda Sjálfstæðisflokks (58%) var sammála því að „kvótakerfið virkar eins og því var ætlað að gera“ en meirihluti kjósenda Viðreisnar (77,8%), Pírata (72,9%), Samfylkingar (77,6%), Flokks fólksins (78,3%) og Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs (57,4%) var ósammála þessu. “

13:08 29. ágúst

Meirihlutinn ósáttur við kerfið

„Könnunin [á viðhorfum Íslendinga] leiddi í ljós að 56,6% svarenda voru ósátt með íslenska fiskveiðistjórnunarkerfið, 21% svarenda voru hlutlaus og 22,4% svarenda voru sátt með kerfið,“ segir í skýrslunni.

Íbúar á höfuðborgarsvæðinu og Reykjanesi voru ósáttari en aðrir við kerfið. Það er þó ekki að segja að ýkja mikil sátt hafi reynst annars staðar. „Í öðrum landshlutunum voru svörin dreifðari en hæsta hlutfall svarenda sem voru mjög sáttir við kerfið var á Norðurlandi eystra eða 14,9% svarenda, samanborið við 2,6% svarenda á Vesturlandi og 2,8% svarenda á Norðurlandi vestra.“

13:02 29. ágúst

Hvað með veiðigjöldin?

Það kostar ríkið átta milljarða króna á ári að sinna rannsóknum, þjónustu, eftirliti og umsjóð með fiskveiðum. Ofan á þá tölu verður að koma bein og sýnileg hlutdeild þjóðarinnar í afkomu við fiskveiðar sem henni er tryggð í lögum.

Lestu greiningu á veiðigjaldahluta skýrslunnar hér.

12:56 29. ágúst

Upptaka af fundinum aðgengileg

Hægt er að sjá upptöku af kynningarfundinum í spilaranum hér fyrir neðan:

12:54 29. ágúst

Kynningunni er lokið

En við höldum áfram í beinni textalýsingu á því sem fram kemur í skýrslunni. Von er á greiningum á bæði áhrifum breyttra skilgreininga á tengdum aðilum og breytingum á veiðigjaldi.

12:53 29. ágúst

Hærra veiðigjald en óljóst hvernig

Í skýrslunni er lagt til að „veiðigjald verði í samræmi við metna auðlindarentu af fiskveiðum“ en vísað er til þess að í þingsályktunartillögu um fjármálaáætlun 2024-2028 sé gert ráð fyrir hækkun veiðigjalda á tímabilinu. Svandís talaði einnig um þetta en sagði útfærsluna ekki liggja fyrir.

12:48 29. ágúst

Komið að stjórnmálunum

Svandís sagði á fundinum að nú væri komið að stjórnmálunum að vinna áfram þær tillögur sem hóparnir hafa skilað. Hún boðaði strax frumvarp sem myndi stórbæta aðgengi að upplýsingum um eigendur sjávarútvegsfyrirtækja. „Þannig að það sé ljóst hvaða aðilar fari með yfirráð,“ sagði Svandís.

12:46 29. ágúst

Og við sjáum mynd...

Hér er grafísk framsetning á niðurstöðum skoðanakönnunarinnar sem vísað er í færslunni hér á undan:

12:45 29. ágúst

Meirihluti þjóðarinnar telur sjávarútveg spilltan

Í skýrslunni er fjallað nokkuð ítarlega um skoðanakönnun sem framkvæmd var í tengslum við vinnu starfshópanna. Þar kemur meðal annars fram að meirihluti svarenda sögðust telja sjávarútveg spilltan og að hann skapaði verðmæti fyrir fáa.

„Meirihluti svarenda, eða 55,8%, töldu sjávarútveg spilltan þegar merkja átti við orðaparið spilltur/heiðarlegur (svarendur gáfu einkunnirnar 1 og 2 á skalanum frá 1 til 7) og aðeins 8,7% töldu sjávarútveg heiðarlegan (merktu við einkunnir 6 og 7).“

„Meirihluti svarenda var sammála um að sjávarútvegurinn „skapar verðmæti fyrir fáa“ (tafla 41). Aðeins 12,6% svöruðu að sjávarútvegur skapaði „verðmæti fyrir flesta“ en það svar var algengast í 60+ aldurshópnum (20,2% af þeim hópi), á Suðurlandi (24,7% af þeim hópi) (tafla 42), hjá kjósendum Sjálfstæðisflokks (36,9%), og svarendum sem sjálf ólust upp í sjávarbyggð og foreldrum þeirra (22,2%).“

12:40 29. ágúst

Þáttaskil, segir ráðherra

Svandís tók til máls eftir að formenn starfshópanna fjögurra höfðu kynnt niðurstöðurnar stuttlega. „Það er okkur ljóst, og við þurfum engar skýrslur til þess, að hér er um að ræða algjöra lykilatvinnugrein á Íslandi,“ sagði Svandís í upphafi og taldi að nú væru þáttaskil í þeirri vinnu sem nú hefur staðið nokkuð lengi um skipulag sjávarútvegs. „Þegar ég tók við sem ráðherra [...] var þetta eitt af stærstu verkefnunum sem mér var falið í stjórnarsáttmálanum.“

12:37 29. ágúst

Fullur salur af fólki fylgist með

12:36 29. ágúst

Vilja að fleiri fyrirtæki skrái sig á markað

Eins og Gunnar nefndi á fundinum er ein af tillögum starfshópanna að settir verði hvatar „til að ýta undir dreifðara eignarhald útgerða, t.d. með hækkun hámarkshlutdeildar gagnvart útgerðum sem uppfylla tiltekin viðmið um dreift eignarhald.“

Í skýrslunni er bent á að bara tvær af tíu stærstu útgerðunum séu skráðar á markað; Brim og Síldarvinnslan. Í upphafi aldarinnar hafi níu af tíu verið á markaði. „Hugsanlega hafa breytingar á reglum um hámarksaflahlutdeild haft sitt að segja um þessa þróun,“ segir í skýrslunni.

12:33 29. ágúst

Vilja betri upplýsingar um eignarhald

Lagt er til að „settar verði reglur um reglubundna og viðvarandi upplýsingagjöf til Fiskistofu um eigna- og stjórnunartengsl útgerða, auk opinberrar birtingar slíkra upplýsinga að hluta,“ að því er fram kemur í skýrslunni.

„Það er ekki nóg að safna bara upplýsingum heldur er mikilvægt að Fiskistofa vinni markvisst úr þeim upplýsingum sem berast,“ sagði Gunnar Haraldsson, formaður starfshópsins Samfélag, sem er hluti af verkefninu. Hann sagði að hópurinn vildi að lagt yrði mat á það hvort að kvótaþakið mætti vera hærra fyrir fyrirtæki sem væru skráð á markað. „Það færi saman við markmið um dreifðara eignarhald í sjávarútvegi.“

12:28 29. ágúst

„Almennur byggðakvóti verði lagður niður“

Gerð er tillaga að því að hætta að útdeila byggðakvóta eins og þekkist í dag.

„Þær veiðiheimildir sem við það verða til ráðstöfunar verði áfram í byggðakerfinu en leigðar út. Þau auknu verðmæti sem við það skapast fari til sveitarfélaga í sjávarbyggðum, annað hvort með beinum hætti eða í gegnum Jöfnunarsjóð sveitarfélaga, sem nýti þau til uppbyggingar á sjálfbærum atvinnurekstri og samfélagslegum innviðum.“

12:26 29. ágúst

Vilja fella út sérstaka skilgreiningu á hverjir eru tengdir

Ein af tillögunum 30 sem gerðar eru snýr að skilgreiningu á tengdum aðilum og yfirráðum er varðar hámarks aflahlutdeild. Þessar breytingar gætu haft töluverð áhrif á stærstu leikendur í sjávarútvegi.

„Skilgreining á yfirráðum í reglum um hámarks aflahlutdeild verði samræmd við samkeppnislög og skilgreining tengdra aðila útvíkkuð svo að annarskonar eignartengsl en yfirráð falli líka undir skilgreininguna að ákveðnu leyti,“ segir í skýrslunni.

12:24 29. ágúst

30 tillögur um breytingar gerðar

Í skýrslunni eru gerðar þrjátíu tillögur sem sérstaklega eru teknar saman í upphafi hennar undir fyrirsögninni „helstu tillögur“. Meðal tillagna er að aflamarkskerfinu verði viðhaldið.

12:22 29. ágúst

Skýrslan aðgengileg

Búið er að gera fyrsta hluta skýrslunnar aðgengilegan. Í heild verða gefin út þrjú rit en það er í því fyrsta, sem nú er aðgengilegt, sem tillögur um breytingar á fiskveiðistjórnunarkerfinu eru gerðar.

Skýrsluna má nálgast hér.

12:01 29. ágúst

Samhljómur um starfshópana en spurning um niðurstöðuna

Starfshóparnir voru skipaðir með stoð í ríkisstjórnarsáttmálanum þar sem sagði:

„Skipuð verður nefnd til að til að kortleggja áskoranir og tækifæri í sjávarútvegi og tengdum greinum og meta þjóðhagslegan ávinning fiskveiðistjórnunar kerfisins. Nefndinni verði falið að bera saman stöðuna hér og erlendis og leggja fram tillögur til að hámarka möguleika Íslendinga til frekari árangurs og samfélagslegrar sáttar um umgjörð greinarinnar. Nefndin fjalli einnig um hvernig hægt er að auka gagnsæi í rekstri fyrirtækja í sjávarútvegi og þá sérstaklega meðal stærstu fyrirtækja landsins. Þá meti nefndin árangur af atvinnu- og byggðakvóta og strandveiðum til að styðja við atvinnulíf í landsbyggðunum.“

Flestar stórar breytingar á kvótakerfinu eða stjórn fiskveiða sem reyndar hafa verið á síðustu árum hafa beðið skipbrot. Nú kemur fljótt í ljós hvort niðurstöðurnar njóti stuðnings ríkisstjórnarinnar eða hvort það hafi aðeins átt við um skipan starfshópanna.

11:47 29. ágúst

Hálftími til stefnu

Kynning á niðurstöðunum hefst klukkan 12.15 í dag á sama tíma og skýrslan verður gerð aðgengileg á vefnum. Ritstjórn Heimildarinnar fer yfir skýrsluna og við munum birta helstu upplýsingar hér í streyminu auk frekari greininga eins og tilefni verður til.

11:44 29. ágúst

Lokapunktur fjögurra hópa

Svandís skipaði fjóra starfshópa í lok maí á síðasta ári til að „greina áskoranir og tækifæri í sjávarútvegi og tengdum greinum“. Hóparnir áttu líka að meta þjóðahagslegan ávinning af fiskveiðistjórnunarkerfinu. Skýrslan sem kynnt er í dag er lokaniðurstaða allra fjögurra hópanna.

Kjósa

Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Veistu meira? Láttu okkur vita

Deila

Höfundur

Aðalsteinn Kjartansson

Athugasemdir

Skráðu þig inn til að skrifa athugasemd eða kjósa.

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Heimildin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir. Hægt er að láta vita af athugasemdum með því að smella á Tilkynna.