AstraZeneca mætir áfram andstreymi

Í kjöl­far and­láts hjúkr­un­ar­fræð­ings í Aust­ur­ríki og sex­tugrar konu í Danmörku, sem bæði höfðu skömmu fyrr verið bólu­sett með bólu­efni AstraZeneca, vildu dönsk yfir­völd láta taka af allan vafa um hvort bólu­efnið ætti þar sök, væri að valda blóð­tapp­anum sem dró fólkið til dauða, og ákváðu að stöðva tíma­bundið bólu­setn­ingu Dana með efn­inu. Fleiri ríki fylgdu í kjöl­farið og hafa Aust­ur­ríki, Eistland, Litháen, Lúx­em­borg, Lettland, Ítalía, Noregur og Ísland nú tíma­bundið hætt notkun bólu­efn­is­ins ýmist alfarið eða úr ákveð­inni fram­leiðslu­lotu. Lönd utan ESB hafa einnig gert slíkt hið sama, m.a. Taíland.

Áður höfðu mörg ríki ESB hætt að gefa bólu­efnið eldra fólki. Var það m.a. gert hér á landi.

Heil­brigð­is­yf­ir­völd í þessum löndum, sem og Lyfja­stofnun Evrópu sem hefur hafið ítar­rann­sókn á mál­inu, telja ekk­ert benda til þess að þau dauðs­föll sem orðið hafa vegna blóð­tappa skömmu eftir bólu­setn­ingu megi rekja beint til bólu­efn­is­ins.

[adspot]

Allt byrj­aði þetta þann 7. mars er yfir­völd í Aust­ur­ríki til­kynntu að þau hefðu stöðvað bólu­setn­ingu með bólu­efni AstraZeneca úr ákveð­inni fram­leiðslu­lotu. Þá hafði ein mann­eskja, hjúkr­un­ar­fræð­ingur, sem nýlega fékk bólu­setn­ingu með efn­inu lát­ist og önnur mann­eskja orðið veik. Um blóð­tappa var að ræða í báðum til­vikum.

[links]Fram­leiðslu­lotan hafði verið afhent sautján Evr­ópu­ríkjum, m.a. Íslandi, og taldi hún um eina milljón skammta. Ítölsk yfir­völd höfðu ekki fengið bólu­efni úr þess­ari til­teknu lotu en ákváðu engu að síður að stöðva tíma­bundið bólu­setn­ingu úr annarri lotu eftir tvö dauðs­föll. Báðir ein­stak­ling­arnir sem lét­ust bjuggu á Sikiley og annar þeirra var 43 ára. Hann fékk hjarta­á­fall og fannst lát­inn á heim­ili sínu dag­inn eftir að hann var bólu­settur. Hinn var fimm­tugur lög­reglu­maður. Hann hafði einnig fengið bólu­efni úr sömu fram­leiðslu­lotu AstraZeneca.

Lyfja­stofnun Evrópu sagði í yfir­lýs­ingu í gær að henni hefðu borist til­kynn­ingar um þrjá­tíu til­felli af blóð­tappa hjá fólki sem fengið hafði bólu­efni AstraZeneca. Fimm millj­ónir íbúa innan ESB hafa verið bólu­settir með því. Stofn­unin sagði að til­felli blóð­tappa hjá þeim sem fengið höfðu bólu­efnið væru ekki fleiri en meðal almenn­ings almennt og að ekk­ert benti til að bólu­efnið væri að valda blóð­tappa.

Engu að síður er sér­stök örygg­is­nefnd stofn­un­ar­innar nú að rann­saka málið frekar, m.a. sér­stak­lega ákveðnar fram­leiðslu­lotur bólu­efn­is­ins.

Í yfir­lýs­ingu frá AstraZeneca sem send var út í gær­kvöldi segir að við grein­ingu á gögnum er varða 10 millj­ónir manna sem bólu­settir hafa verið með efni fyr­ir­tæk­is­ins sé ekk­ert sem bendi til að það auki hætt­una á blóð­tappa. Í reynd sé blóð­tappi fágæt­ari meðal bólu­settra en almennt megi búast við í sam­fé­lögum.

Bendir fyr­ir­tækið á að í þriðja fasa klínískra rann­sókna hafi öryggi bólu­efnis þess verið rann­sakað gaum­gæfi­lega.

Tilviljun eða aukaverkun?

Þó að nokkur lönd hafi gripið til þeirra var­úð­ar­ráð­staf­ana að stöðva bólu­setn­ingu með bólu­efni AstraZeneca tíma­bundið á meðan frek­ari rann­sóknir verða gerðar, eru löndin sem það hafa ekki gert enn fleiri. Stephen Evans, pró­fessor í lyfja­fræði við London School of Hygiene and Tropical Medicine, segir við Politico að þessar var­úð­ar­ráð­staf­anir, sem gripið var skyndi­lega til, geti skapað erf­ið­leika við að greina á milli sann­ar­legra auka­verk­ana og til­vilj­ana.

Hann segir að þessi nálgun sé kannski rétt­læt­an­leg þegar eng­inn skortur er á öðrum bólu­efnum en ef aðgerð­irnar verða til þess að bólu­setn­ing­ar­her­ferðir tefj­ist, m.a. bólu­setn­ingar við­kvæmra hópa, þá hafi slíkar var­úð­ar­ráð­staf­anir öfug áhrif.

Mynd: EPA

Meira en ell­efu millj­ónir skammtar af bólu­efni AstraZeneca hafa verið gefnir í Bret­landi. Í nýj­ustu skýrsl­unni sem gefin er út viku­lega um auka­verk­anir, kemur fram að þrjú dauðs­föll og 45 til­felli veik­inda vegna blóð­tappa hafi verið skráð hjá þeim sem fengið hafa bólu­efni AstraZeneca. Í til­felli bólu­efnis Pfizer-BioNtech hefur eitt dauðs­fall og 48 til­felli veik­inda vegna blóð­tappa verið til­kynnt.

„Til­kynn­ingar um blóð­tappa sem við höfum þegar fengið eru ekki fleiri en vænta má almennt í sam­fé­lag­inu,“ segir Philip Bryan, sem fer fyrir bólu­efna­sviði bresku lyfja­stofn­un­ar­innar. Spurður um við­brögð Dana, að hætta að nota bólu­efnið tíma­bundið, ítrekar hann að öryggið eigi alltaf að vera efst á baugi. „Við fylgj­umst náið með gangi mála en þau gögn sem fyrir liggja stað­festa ekki að bólu­efn­inu sem um að kenna.“

Annað bakslag

Fyr­ir­tækið hefur nú aftur til­kynnt að það geti ekki afhent umsamdan fjölda skammta af bólu­efn­inu til Evr­ópu­sam­bands­ins. Fyrir ára­mót gerði dreif­ing­ar­á­ætlun ráð fyrir 80-100 milljón skömmtum fyrir lok mars. Í jan­úar kom hins vegar í ljós að tafir í fram­leiðslu hefðu orðið til þess að skammt­arnir sem ESB fengi yrðu aðeins um 30 millj­ónir. Fram­kvæmda­stjórn sam­bands­ins ærð­ist yfir þessum tíð­indum og sagði fyr­ir­tækið hafa brotið gerða samn­inga. Vísaði hún þá meðal ann­ars til þess að á meðan aðeins brot af skömmtum myndu ber­ast á réttum tíma til ESB-ríkja væri dreif­ing­ar­á­ætlun fyrir Bretland óbreytt.

AstraZeneca brást við með því að lofa 40 milljón skömmtum fyrir mars­lok.

En nú er ljóst að enn þarf að draga í land. Og að skammt­arnir verða ekki fleiri en 30 þús­und. Aðeins hafa um 11 milljón skammtar verið afhentir og nokkuð er liðið á mán­uð­inn. Fyr­ir­tækið segir að ESB geti svo vænst 20 milljón skammta til í apríl.

„Ég sé við­leitni en ég sé ekki mikla við­leitni,“ skrif­aði Thierry Breton, sem fer fyrir innri mark­aðs­málum í fram­kvæmda­stjórn ESB, á Twitter í gær­kvöldi. „Þetta er enn ekki nóg hjá AstraZeneca til að mæta skuld­bind­ingum sínum fyrir fyrsta árs­fjórð­ung.“ Hann hvatti stjórn fyr­ir­tæk­is­ins til að gera allt sem í hennar valdi stæði til að upp­fylla skyldur fyr­ir­tæk­is­ins.