Drífa segir Bjarna hafa fundið upp hugtakið „afkomubætandi ráðstafanir“

Drífa Snædal, for­seti Alþýðu­sam­bands Íslands, gagn­rýnir harð­lega fjár­mála­á­ætlun rík­is­stjórnar Íslands fyrir árin 2022-2026 í viku­legum pistli sínum í dag, og fylgir þar með eftir umsögn sam­bands­ins um áætl­un­ina sem skilað var inn til Alþingis í vik­unni.

Drífa bendir á að fjár­mála­á­ætl­unin geri ráð fyrir fimm pró­sent atvinnu­leysi í lok tíma­bils­ins sem hún nær til. Það sé að hennar mati með öllu óásætt­an­leg fram­tíð­ar­sýn. „Markmið rík­is­fjár­mála á að vera að dempa höggið af krepp­unni með því að tryggja afkomu fólks og fulla atvinnu til fram­tíðar. Við súpum enn seyðið af því lang­tíma­at­vinnu­leysi sem mynd­að­ist í kringum hrun en eftir því sem atvinnu­leysi dregst á lang­inn, þeim mun erf­ið­ara verður að takast á við það.“

Í pistl­inum fjallar Drífa einnig um áform stjórn­valda um svo­kall­aðar „afkomu­bæt­andi ráð­staf­anir“, en það er hug­tak sem notað hefur verið um skatta­hækk­anir og/eða nið­ur­skurð á gjöldum rík­is­sjóðs. Drífa segir að um nýyrði sé að ræða sem virð­ist hafa verið fundið upp af Bjarna Bene­dikts­syni, sitj­andi fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra.

[adspot]Samkvæmt leit Kjarnans á vef­svæð­inu tima­rit.is er orðið „afkomu­bæt­andi“ ekki þar að finna. Það er heldur ekki til í beyg­ing­ar­lýs­ingu íslensks nútíma­máls hjá Árna­stofnun og virð­ist fyrst hafa verið notað í opin­berri umræðu á Íslandi í fjár­mála­á­ætlun sem lögð var fram árið 2019.

Drífa bendir á að hug­takið komi fram 114 sinnum í nýfram­lagðri fjár­mála­á­ætlun rík­is­stjórn­ar­innar. „Í stuttu máli er þarna verið að leggja til annað hvort skatta­hækk­anir eða nið­ur­skurð. Ég árétta þá afstöðu ASÍ að nið­ur­greiðsla skulda á að mæta afgangi. Afkoma fólks og sam­fé­lags­legir hags­munir eiga að vera í fyrsta sæti. Nið­ur­skurður mun gera krepp­una dýpri og skað­legri en hún þarf að vera.“

Gert ráð fyrir fleiri ferðamönnum, annars...

Í fjár­mála­á­ætl­un­inni er gengið út frá ákveð­inni grunn­s­viðs­mynd sem miðar meðal ann­ars við þær for­sendur að meg­in­þorri lands­manna og íbúa helstu við­skipta­landa verði bólu­settur fyrir mitt ár 2021. Það muni leiða til fjölg­unar ferða­manna sem drífi áfram efna­hags­bata þannig að ferða­menn sem heim­sæki Ísland verði 720 þús­und í ár og fjölgi um 80 pró­sent á næsta ári, 2022, og verði þá 1,3 millj­ónir alls. Á metár­inu 2018 voru ferða­menn sem heim­sóttu Ísland 2,3 millj­ónir og ár.

[links]Reynist efna­hags­þró­unin hins vegar lak­ari og í sam­ræmi við svart­sýnu sviðs­mynd­ina sem sett er fram í áætl­un­inni, þar sem ferða­þjón­ustan er lengur að jafna sig og áhrifa sótt­varna gætir lengur með til­heyr­andi áhrifum á atvinnu­leysi, gefa áætl­anir til kynna að und­ir­liggj­andi afkoma hins opin­bera verði um 1,9 pró­sent af vergri lands­fram­leiðslu lak­ari að jafn­aði árin 2022–2026. „Við slíka afkomu­þróun yrði nauð­syn­legt að auka afkomu­bæt­andi ráð­staf­anir um helm­ing þannig að þær yrðu um 50 ma.kr. á ári árin 2023–2025 í stað 34 ma.kr. Rýrnunin í und­ir­liggj­andi afkomu hins opin­bera stafar að mestu af tekju­lækkun sem nemur um 50 ma.kr. á ári að jafn­aði miðað við þessa sviðs­mynd. Þá aukast útgjöld hins opin­bera um 16 ma.kr. á ári að jafn­aði en kostn­aður vegna atvinnu­leysis vegur þar um helm­ing. Aukin vaxta­gjöld vegna hærri skuld­setn­ingar eru um 5 ma.kr. á ári að jafn­aði. Að teknu til­liti til auk­ins umfangs afkomu­bæt­andi ráð­staf­ana stöðvast skulda­söfnun hins opin­bera árið 2025 við um 59% af VLF. Um 0,6 pró­sentu­stig af skulda­hækk­un­inni í lok tíma­bils­ins má rekja til lægri áætl­unar um VLF í svart­sýnu sviðs­mynd­inni.“

Yfir 21 þúsund manns án atvinnu

Atvinnu­leysi er í hæstu hæðum hér­lendis um þessar mundir. Það dróst lít­il­lega saman milli febr­úar og mars en mæld­ist samt sem áður 12,1 pró­sent í lok síð­asta mán­aðar. Þar af var almennt atvinnu­leysi, sem mælir þá sem voru að öllu leyti án atvinnu, alls ell­efu pró­sent sem þýðir að 21.019 manns voru atvinnu­lausir í lok síð­asta mán­að­ar. Það minnk­aði um 0,4 pró­sentu­stig á milli mán­aða. Til við­bótar voru svo 4.186 á hluta­bótum sem bætti 1,1 pró­sentu­stigi við heild­ar­at­vinnu­leys­ið.

Alls höfðu 6.207 almennir atvinnu­leit­endur verið án atvinnu í meira en eitt ár í lok síð­asta mán­að­ar. Þeim fjölg­aði um 1.488 milli mán­aða og hefur fjölgað um 4.009 frá því í mars í fyrra.

Þegar hóp­ur­inn sem hefur verið atvinnu­laus í hálft ár eða meira er skoð­aður þá taldi hann 13.647 um síð­ustu mán­aða­mót. Alls fjölg­aði í þeim hópi um 886 milli mán­aða.

Vilja viðbrögð við kerfislægu atvinnuleysi

ASÍ gagn­rýndi í umsögn sinni um fjár­mála­á­ætlun að það skorti enn á sér­tækar aðgerðir til að mæta atvinnu­leit­endum á þeim svæðum sem verst hafa orðið úti og að atvinnu­leys­is­trygg­inga­kerfið þurfi að tryggja við­un­andi afkomu á meðan efna­hags­lífið nær sér á strik. Sam­bandið kallar eftir því að tíma­bil atvinnu­leys­is­trygg­inga verði lengt úr 30 í 36 mán­uði, að grunn­bætur atvinnu­leys­is­trygg­inga verði hækk­aðar í 95 pró­sent af dag­vinnu­tekju­trygg­ingu og að hluta­bætur verði virkt úrræði svo lengi sem þörf er á.

Þá kallar ASÍ eftir því að brugð­ist verði við kerf­is­bundnu atvinnu­leysi hér­lendis, sem hafi verið byrjað að aukast áður en að COVID-19 skall á. Skýr­ingin liggi í sam­spili margra ólíkra þátta og þá sér­stak­lega vax­andi mis­ræmis. „Íslenskur vinnu­mark­aður hefur tekið veru­legum breyt­ingum frá alda­mótum. Veruleg fækkun hefur orðið í uppi­stöðu­störfum utan höf­uð­borgar, þ.e. sjáv­ar­út­vegi og ný störf sem hafa orðið til, t.d. í ferða­þjón­ustu og tengdum greinum eru afar frá­brugðin þeim sem hurfu. Vinnu­mark­aður er orð­inn fjöl­breytt­ari, alþjóð­legri, kvik­ari, ásamt því að þjóðin eld­ist. Stjórn­völd hafa ekki tekið virkan þátt í að hafa áhrif á þessar breyt­ingar, t.d. með mótun atvinnu­stefnu, hæfn­istefnu eða stefnu í inn­flytj enda­málum.“

Hægt er að lesa umsögn ASÍ í heild sinni hér.