Hökt í aðfangakeðjum hefur keðjuverkandi áhrif og veldur skorti á nauðsynjavörum

Mikill skortur er á túr­töppum í Banda­ríkj­unum um þessar mundir og berj­ast fram­leið­endur við að anna eft­ir­spurn­inni. Allt frá upp­hafi kór­ónu­veiru­far­ald­urs­ins hefa rask­anir í aðfanga­keðjum heims­ins haft það í för með sér að fólk skortir nauð­synja­vörur. Ekki bætir úr skák að verð­bólga hefur látið á sér kræla víða um heim og fólk hefur gripið til þess ráðs að hamstra, bæði til þess að kom­ast hjá því að fá ekki vör­una sem það þarf og til þess að reyna að verða á undan verð­bólg­unni, ef þannig mætti að orði kom­ast.

„Ég athug­aði í átta búðum! Ég end­aði á því að panta á Amazon á upp­sprengdu verði,“ segir ein reynslu­saga af Reddit um leit konu að túr­töppum. Notendur sam­fé­lags­miðla hafa deilt reynslu sinni af skort­inum und­an­farnar vikur en vanda­málið hefur verið við­var­andi í Banda­ríkj­unum í þónokkurn tíma, að því er fram kemur í umfjöllun New York Times. [adspot]

Túrtappar bæt­ast þar með á lista yfir vörur sem hörgull hefur verið á. Til að mynda var alvar­legur skortur á þurr­mjólkí Banda­ríkj­unum fyrr á þessu ári. Í upp­hafi kór­ónu­veiru­far­ald­urs­ins fór fólk að hamstra nauð­synja­vörur í stór­mörk­uðum, bæði hér heima og vest­an­hafs. Þetta átti til dæmis við um kló­sett­pappír og bök­un­ar­vörur á borð við hveiti og ger svo tíma­bund­inn skortur varð á þessum vörum.

Heita því að auka framboð

Fram­leið­endur túrtappa hafa nú heitið því að tækla þennan fram­boðs­skort í Banda­ríkj­unum. Í frétt BBC er haft eftir full­trúa Edgewell Personal Care, sem meðal ann­ars fram­leiðir o.b. túrtappa að fram­boð fyr­ir­tæk­is­ins hafi minnkað vegna mik­ils skorts á vinnu­afli í Banda­ríkj­unum og Kanada sem er til­kom­inn vegna kór­ónu­veiru­far­ald­urs­ins. Unnið sé allan sól­ar­hring­inn í verk­smiðjum fyr­ir­tæk­is­ins til þess að reyna að mæta eft­ir­spurn­inni. Þá er einnig bent á það í frétt­inni að aðföng til fram­leiðslu á hrein­læt­is­vörum hafi hækkað mikið í verði í kjöl­far inn­rásar Rússa í Úkraínu.

Vanda­málið er samt sem áður ekki nýtt af nál­inni. Líkt og áður segir er vanda­málið að stórum hluta tregða í gang­verki aðfanga­keðja heims­ins sem má að miklu leyti rekja til kór­ónu­veiru­far­ald­urs­ins. Atburða­rásin er rakin í stuttu máli í grein New York Times. Upp­sagnir fylgdu kóln­un­inni sem varð í hag­kerfum heims­ins vegna far­ald­urs­ins og þar af leið­andi minni umsvif og minni fram­leiðsla. Í kjöl­farið minnk­aði umfang frakt­flutn­inga á heims­vísu umtals­vert.

Eft­ir­spurn eftir hlífð­ar­bún­aði rauk aftur á móti upp úr öllu valdi en slíkar vörur eru að langstærstum hluta fram­leiddar í Kína. Verk­smiðjur þar í landi juku því fram­leiðslu sína á þessum vörum og þær voru fluttar út um allan heim. Þegar búið var að afferma hlífð­ar­bún­að­inn í höfnum víða um heim söfn­uð­ust gám­arnir vegna þess hve mikið útflutn­ingur hafði dreg­ist saman. Þetta olli miklum gáma­skorti í Kína enda var útflutn­ingur þaðan með mesta móti.

Hafa fyrirvara á og kaupa meira af nauðsynjum

Einka­neysla breytt­ist líka tals­vert í far­aldr­inum. Fólk varði minni pen­ingum í alls kyns neyslu vegna sam­komu­tak­mark­ana og miklu meiri tíma heima. Peningum sem ann­ars hefði verið varið í ferða­lög, á veit­inga­húsum eða börum var nú eytt í alls kyns var­an­legar neyt­enda­vörur á borð við hús­gögn, raf­tæki og bús­á­höld. Hafnir Banda­ríkj­anna hrein­lega fyllt­ust af flutn­ingagámum og kostn­aður af skipa­flutn­ingum milli Kína og Banda­ríkj­anna tífald­að­ist á skömmum tíma.

Á sama tíma áttu banda­rísk fyr­ir­tæki í erf­ið­leikum með að ráða fólk til vinnu. Ein birt­ing­ar­mynd þess vanda­máls var skortur á vöru­bíl­stjórum til þess að flytja allar þessar vörur frá höfnum Banda­ríkj­anna inn í vöru­hús og versl­anir. Þrátt fyrir að atvinnu­rek­endur hafi hækkað laun áttu fyr­ir­tækin í stök­ustu vand­ræðum með ráðn­ingar. Mikið magn af inn­fluttum varn­ing sat því hrein­lega fastur í höfn­unum.

Hefur keðjuverkandi áhrif

Skortur á einni vöru leiddi svo til þess að ekki var hægt að full­vinna aðra vöru. Til dæmis varð skortur tölvukubbum til þess að hægja veru­lega á bíla­fram­leiðslu í Banda­ríkj­unum. Kjarninn fjall­aði í vik­unni um áhrif þessa á afkomu bíla­fram­leið­enda sem ein­beittu sér að því að fram­leiða dýr­ari bíla fremur en ódýra. [links]

Öll þessi vand­ræði í aðfanga­keðjum heims­ins hafa einnig haft áhrif á neyt­enda­hegðun. Fluttar hafa verið fréttir af þessu hökti frá því í miðjum far­aldri og neyt­endur hafa sjálfir reynslu af því að fá ekki eitt­hvað út í búð sem þá vant­aði. Neyt­endur hafa því í auknum mæli tekið upp á því að panta meira magn af vörum en áður og með miklum fyr­ir­vara.

Sú breyt­ing hefur einnig aukið álag á fram­boðs­hlið neyslu­vara og er einn af lyk­il­þáttum í hækk­andi verð­bólgu, að því er fram kemur í umfjöllun New York Times, í það minnsta vest­an­hafs. Leitt er að því líkum að þetta ástand muni vara út árið 2022 hið minnsta.