Bergþór Ólason og Gunnar Bragi Sveins­son brutu siða­reglur Alþingis með orð­færi sínu á Klaustri. Í áliti siða­nefndar Alþingis, sem birt var á mbl.is í morgun, segir að það hafi ekki verið talin þörf á að meta hvert og eitt atriði í ummælum Bergþórs og Gunnars Braga, þar sem þau væru öll af sömu rót­inni sprottin. „Þau eru ósæmi­leg og í þeim felst van­virð­ing er lýtur að kyn­ferði þeirra kvenna sem um er rætt. Siða­nefnd telur þau einnig til þess fallin að kasta rýrð á Alþingi og skaða ímynd þess, auk þess sem þau sýna Alþingi, stöðu þess og störfum ekki virð­ingu.“ 

Samstaða gegn kynbundnu ofbeldi

Er vísað til þess að umræða um jafn­rétti, kyn­bundið og kyn­ferð­is­legt áreiti, ein­elti, ofbeldi og aðra van­virð­andi hátt­semi af hálfu karla hafi verið í hámæli und­an­farin miss­eri. Konur í mis­mun­andi starfs­stéttum hafi greint frá slíkri reynslu hér á landi og fjöldi frá­sagna borist í tengslum við #MeToo.

 „Þau eru ósæmi­leg og í þeim felst van­virð­ing er lýtur að kyn­ferði þeirra kvenna sem um er rætt“

Alþing­is­menn hafi sýnt við­leitni til þess að styðja þá umræðu, meðal ann­ars með áskorun til for­sætis­nefndar Alþingis að halda ráð­stefnu í formi rak­ara­stofu þar sem karlar voru hvattir til þátt­töku í bar­átt­unni gegn ofbeldi og eins með sér­stakri umræðu á Alþingi um #MeToo. „Ræðumenn for­dæmdu ein­róma ríkj­andi ástand og árétt­uðu mik­il­vægi þess að karl­menn hefðu frum­kvæði að bættu hug­ar­fari meðal karla og stuðl­uðu þannig að betra sam­fé­lagi. Var rík sam­staða meðal ræðu­manna um að hafna hvers konar ofríki og ofbeldi í garð kvenna.“

Í kjöl­farið hafi verið gerðar breyt­ingar á siða­reglum Alþingis, með það að marki að stuðla að öruggu og heil­brigðu starfs­um­hverfi innan þings­ins, þar sem áreitni og van­virð­andi fram­komu væri hafnað.  

Ummæli Bergþórs og skýringar eru eftirfarandi: 

Húrrandi klikkuð kunta 

Um Ingu Sæland, alþing­is­mann og for­mann Flokks­ins: „[…] þið eruð með þessa húrr­andi klikk­uðu kuntu sem for­mann Flokks fólks­ins, sem þið ráðið ekk­ert við. Þið ráðið ekk­ert við hana. Segið mér ef ég hef rangt fyrir mér. Ég mundi ekki ráða við hana, Sig­mundur mundi ekki. Hún er fokk­ing tryllt. […]“ 

„Eins og fram hefur komið opin­ber­lega, þá hef ég beðið Ingu Sæland fyr­ir­gefn­ingar vegna ummæla minna um hana og Inga af stór­mennsku veitt mér hana. Svona á maður ekki að tala um fólk. Ekki einu sinni póli­tíska and­stæð­inga,“ segir í bréfi Bergþórs til for­sætis­nefndar þar sem hann gefur skýr­ingar á þeim ummælum sem siða­nefnd Alþingis taldi brot á siða­reglum. 

Segir nefnd­ina refsa þolendum

Albertínu Frið­björgu Elí­as­dóttur alþing­is­mann vændi Bergþór Ólason um kyn­ferð­is­lega áreitni og til­raun til nauðg­unar, og sagði meðal ann­ars.: „Hún var að tosa bux­urnar af hæl­unum á mér […] Ég vakna úr nær­bux­unum.“ 

„Þetta er sú þing­kona sem hélt lengstu MeToo ræð­una. Og við sátum bara „what the fuck is going on.““

 „Ég mun segja, ertu búin að gleyma því þegar þú reyndir að nauðga mér í alvöru?“ 

Bergþór sagði í bréfi til for­sætis­nefndar, að hann hefði hvorki dregið orð sín um Albertínu til baka, né beðist afsök­unar á þeim sér­stak­lega. Hér sé hann útmál­aður sem ger­andi, þegar raunin sé önnur. „En að svo skuli nefnd Alþingis ætla sér að nýta þann glæp til að refsa þolendum brots­ins og um leið þolendum kyn­ferð­is­brots hryggir mig óseigj­an­lega.“

Segist hafa átt við árangur en ekki útlit 

Um Írisi Róberts­dóttur, bæj­ar­stjóra Vest­manna­eyja­bæjar, sagði Bergþór: „Nú ætla ég að segja eitt sem er nátt­úru­lega mjög dóna­legt, en það fellur hratt á hana. Hún er miklu minna hot í ár en hún var bara fyrir tveimur árum síðan. Það er ótrú­legur munur.“ 

„Það þarf sér­stakan vilja til að heyra aðeins kyn­ferð­is­legan und­ir­tón í þessum ummælum“

Hér sagði Bergþór að hlutir hefðu verið slitnir úr sam­hengi. Bæði á undan og eftir til­vitn­uðum ummælum hafi fallið hrósyrði um Írisi, þar sem hún  hafi meðal ann­ars verið sögð eld­klár. Með því að tala um að hún sé hot, sé ekki átt við útlit hennar eða kyn­þokka heldur árangur Sjálf­stæð­is­flokks­ins í Vest­manna­eyjum, þar sem hún var bæj­ar­full­trúi. „Þetta blasir auð­vitað við,“ segir í bréfi Bergþórs til for­sætis­nefndar. „Það er aug­ljóst í þessu sam­hengi að það hefur fallið á fram­bjóð­and­ann, hann er ekki „eins hot“ og hann var áður, hann er ekki eins sterkur osfrv. Það þarf sér­stakan vilja til að heyra aðeins kyn­ferð­is­legan und­ir­tón í þessum ummælum.“

Þá segir hann ummælin „EKKERT“ hafa að gera með við­horf sín til ungra kvenna í stjórn­málum að gera. „Heldur er ég þarna að lýsa þeim áhrifum sem sér­fram­boð sem hún leiddi, gegn Sjálf­stæð­is­flokknum í Vest­manna­eyjum, hafði á póli­tíska stöðu hennar innan Sjálf­stæð­is­flokks­ins. Siða­nefnd­ar­fólk þarf að vera með sér­stak­lega van­stilltan kompás ef þessi aug­ljósi hlutur nær ekki í gegn hjá þeim, enda er hér um aug­ljósa rökvillu að ræða. Ummæli um eina per­sónu geta ekki lýst almennu við­horfi til hóps af fólki. Mætti þá ekki eins segja að ummæli mín lýstu „til­teknu við­horfi“ til Vest­manna­ey­inga?“

Grín að góðum vinum 

Um Lilju Alfreðs­dóttur mennta- og menn­ing­ar­mála­ráð­herra sagði Bergþór Ólason: „Það hefur engin gugga teymt mig meira á asna­eyr­unum en hún, sem ég hef ekki fengið að ríða.“ 

„Þarna loks­ins kom skrokkur sem typpið á mér dugði í.“

„Fyrri ummælin eru aug­ljós­lega sögð í stríðn­is­tóni, þar sem gert er grín að góðum vinum sem hafa látið stjórn­mála­mann teyma sig á asna­eyr­unum að mati und­ir­rit­aðs,“ segir Bergþór í bréfi sínu þegar hann útskýrir ummælin um Lilju. Lilja hefur hins vegar sagt að hún líti svo á að þeir séu ofbeld­is­menn, sem eigi ekki að fara með dag­skrár­vald í íslensku sam­fé­lagi. „Í þessu sam­hengi var not­ast við tungu­tak þekktrar sjón­varps­fígúru, sem á flesta mæli­kvarða er tal­inn full­kom­inn auli og það gert til að und­ir­strika stríðn­is­tón­inn í ummæl­unum. Í Bret­landi væri þetta kallað „to have a banter“, sem net­orða­bók skil­greinir sem „play­ful and fri­endly exchange of teasing remarks,“ segir Bergþór.  

Hann seg­ist ekki kann­ast við síð­ari ummælin. „Ummælin eru í meira lagi und­ar­leg og alger­lega úr takti (og raunar alveg úr sam­bandi) við það sam­tal sem á sér stað á þessum tíma.“

Ummæli Gunnars Braga og skýringar eru eftirfarandi: 

Stendur við orð sín

Albertínu Frið­björgu Elí­as­dóttur alþing­is­mann vændi Gunnar Bragi Sveins­son um kyn­ferð­is­lega áreitni og til­raun til nauðg­unar, og sagði meðal ann­ars: „Ég sagði bara nei […] en það var bara suðað. Þá var bara eins og ein­hver hefði verið líf­lát­inn. Hún var brjáluð, hún tryllt­ist, hún grenj­aði og öskr­aði. Ég bara hugs­aði, hvað, á ég að ríða henni? Það var algjör­lega kreisí.“ 

„Það getur vel verið að við ákveðnar aðstæður, ég ætla ekki að segja hvaða aðstæður, að ég þurfi að labba að henni og segja: Ertu búin að gleyma því þegar þú reyndir að nauðga mér?“

Gunnar Bragi sendi for­sætis­nefnd einnig skýr­ingar á orðum sínum. Þar segir hann að um hafi verið að ræða einka­spjall um „hræsni þing­konu“ vegna #MeToo-umræð­unnar. Þarna séu „tveir ein­stak­lingar að segja frá mis­góðum kynnum sínum af þing­kon­un­inni og hvernig hún áretti þá. Allt það sem þar er sagt stend ég við en vil þó taka fram, líkt og ég gerði við við­kom­andi, að notkun á orð­inu „nauðgun” var of gróft og var hún beðin afsök­unar á þeirri orða notkun.“

Þá sagði hann þetta ekki eina skiptið sem hann „hafði lent í slíku áreiti af hálfu þing­kon­unnar“ og spyr: „Er nefndin að hvetja til þess að slík mál séu ekki rædd af þing­mönnum við vini eða kunn­ingja ef til­efni er til?“

Sakar Lilju um að mis­nota orðið ofbeld­is­maður

Um Lilju Alfreðs­dóttur mennta- og menn­ing­ar­mála­ráð­herra sagði Gunnar Bragi Sveins­son: „Henni er bara fokk­ing sama um hvað við erum að gera. Hjólum í hel­vítis tík­ina. Það er bara málið. Af hverju erum við að hlífa henni? Ég er að verða brjál­aður! Af hverju erum við að hlífa henni?“ 

„Þrátt fyrir að mennta­mála­ráð­herra hafi mis­notað orðið ofbeldi í póli­tískum til­gangi þá er mennta­mála­ráð­herra fyrst og fremst stjórn­mála­maður sem nýtir sín tæki­færi“

Í bréfi sínu seg­ist Gunnar Bragi hafa beðist mennta­mála­ráð­herra afsök­unar á þessum orðum, sem eigi sér rætur í von­brigðum og reiði vegna per­sónu­legs máls. „Það er hins vegar al íslenskt að nota þau orð sem þarna voru höfð uppi og hafa ekki til þessa talist ósið­leg en klár­lega skammar­orð.

Spyrja má hvort minni­hluti siða­nefndar hefði kom­ist að sömu nið­ur­stöðu ef karl­maður hefði átt í hlut? Ef orðin hundur, asni, drullu­sokkur, gunga og drusla, skít­legt eðli eða eitt­hvað þaðan af verra hefði verið notað í staðin fyrir orðið „tík”. Á enskri tungu er orðið m.a. notað yfir ófor­skammaða mann­eskju. Hvort sem okkur líkar betur eða verr þá eru þessi orð og mörg önnur notuð til lýs­ingar á skoð­unum þegar þau eru sögð.

Þá má velta því fyrir sér hvort siða­nefndin eða for­set­arnir hafi kynnt sér orð­færi þing­manna í þing­sal? Er það mat nefnd­ar­innar og hinna ólög­lega kjörnu for­seta að það að kalla ráð­herra „gungu og druslu” sé í lagi nema það telj­ist til hefðar að nota slík orð? Mega þing­menn nota slíkt orð­færi?

En þrátt fyrir að mennta­mála­ráð­herra hafi mis­notað orðið ofbeldi í póli­tískum til­gangi þá er mennta­mála­ráð­herra fyrst og fremst stjórn­mála­maður sem nýtir sín tæki­færi en er ágætis mann­eskja,“ segir Gunnar Bragi. 

Segir „galið“ að þeir hafi gert grín að ofbeldi

Um Ragn­heiði Run­ólfs­dóttur, afreks­konu í sundi, sagði Gunnar Bragi Sveins­son: „Já sund­kell­ingin þarna, vor­uði að lemja hana? [hlátur].“ 

Gunnar Bragi segir „galið“ að nefndin teljið að hér hafi verið gert grín að heim­il­is­of­beldi. „Verið var að ræða fyrr­ver­andi eig­in­mann þess­arar fyr­ir­myndar konu, en sá starfar nú innan veggja Alþingis. Hún hafði sagt frá ömur­legri reynslu sinni í við­talið við Akureyri viku­blað árið 2017. Af hand­riti Alþingis er ljóst að til­efni umræð­unnar var ekki konan sjálf heldur fyrrum eig­in­maður hennar.“