Reglugerð Sigríðar Andersen dómsmálaráðherra um útlendinga er þegar farin að bitna á fólki sem sækir um hæli á Íslandi. Dæmi eru um að barnafjölskyldur séu sviptar dagpeningum sínum eftir að hafa dregið umsóknir um hæli til baka og að tilkynna þurfi félagsmálayfirvöldum um útlendinga í neyð. Þá hafa hælisleitendur sem dveljast á Airport Inn í Reykjanesbæ ekki fengið strætómiða frá þjónustaaðila eftir að almenningssamgöngur í Reykjanesbæ hættu að vera gjaldfrjálsar nú um áramót. Gistiheimilið er staðsett í jaðri Ásbrúar, langt frá næstu matvöruverslun.

Þann 30. ágúst 2017 síðastliðinn setti Sigríður Andersen dómsmálaráðherra reglugerð sem svipti útlendinga réttinum til framfærslufjár eftir að hælisumsóknum þeirra er synjað og meðan þeir bíða eftir að vera sendir úr landi. Í reglugerðinni felst líka að ef hælisleitandi er frá ríki sem er á lista yfir örugg upprunaríki og umsókn er metin „bersýnilega tilhæfulaus“ getur Útlendingastofnun fellt niður alla þjónustu við viðkomandi eftir að framkvæmdarhæf ákvörðun um synjun umsóknar liggur fyrir. 

Rauði krossinn gagnrýndi reglugerðina harðlega þegar Stundin leitaði viðbragða síðasta sumar. Bent var á að nýju reglurnar gætu orðið til þess að hælisleitendur lentu milli steins og sleggju, án atvinnuréttinda og framfærslufjár, jafnvel vikum saman meðan þeir biðu eftir að vera sendir úr landi. Alþingi aðhafðist ekkert, hvorki þáverandi samstarfsflokkar Sjálfstæðisflokksins í ríkisstjórn né þáverandi stjórnarandstöðuflokkar.

Brynhildur Bolladóttir, upplýsingafulltrúi Rauða krossins, segir að reglugerðin sé þegar farin að hafa áhrif á líf fjölskyldna sem sækja um hæli á Íslandi. Hún bendir á að svo virðist sem Útlendingastofnun hafi ekki komið sér upp neinum verklagsreglum við framkvæmd á ýmsum þáttum reglugerðarinnar. Þetta bjóði hættunni heim um handahófskennda meðferð. Óljóst sé hvernig fólki er sagt frá afleiðingum þess þegar reglurnar eru brotnar og hvernig gætt er að andmælarétti.

Brynhildur Bolladóttirupplýsingafulltrúi Rauða krossins

Mynd: Rauði krossinn

„Til dæmis hafa umsækjendur á Airport Inn í Reykjanesbæ ekki fengið strætómiða eftir að samgöngur í Reykjanesbæ hættu að vera gjaldfrjálsar nú um áramót. Airport Inn er staðsett í jaðri Ásbrúar, langt frá næstu matvöruverslun,“ segir Brynhildur. Hún nefnir annað dæmi: „Fólk með börn sem höfðu dregið umsókn til baka sjálfviljug var svipt dagpeningum sínum. Öll þjónusta féll niður eftir 3 daga. Þau fengu áfram að vera í húsnæðinu, en á meðan þau biðu eftir flugi kláruðust peningarnir.“ Fyrir vikið þurfti að tilkynna félagsmálayfirvöldum um útlendinga í neyð og fjölskyldan leitaði ásjár hjá öðrum stofnunum hins opinbera. „Það er brýnt að reglur séu skýrar og við séum ekki að færa fólk á milli ábyrgðar ólíkra ráðuneyta með tilheyrandi vinnu og kostnaði fyrir íslenska ríkið og með tilheyrandi óþægindum sem það hefur í för með sér fyrir fólkið,“ segir Brynhildur.

Bjarkey Olsen Gunnarsdóttirformaður þingflokks Vinstri grænna

Stundin spurði Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur, þingflokksformann Vinstri grænna, hvort þingflokkurinn hygðist beita sér fyrir endurskoðun eða niðurfellingu reglugerðarinnar. „Við höfum ekki rætt það neitt sérstaklega og ég get ekki talað fyrir hönd þingflokksins hvað þetta varðar,“ segir hún. „Hins vegar er þetta eitt af því sem mun væntanlega koma upp í vinnu við endurskoðun á útlendingalögum. Við munum tilnefna fólk í þá vinnu og ég geri ráð fyrir að þetta komi upp þar eins og ýmislegt fleira sem þarf að endurskoða.“

Athygli vakti skömmu fyrir jól þegar til stóð að hælisleitendur fengju ekki jólauppbót í desember eins og áður hafði tíðkast. Fram kom að Útlendingastofnun hefði haft samráð við dómsmála-ráðuneytið og að ákvörðunin væri tekin á grundvelli reglugerðar Sigríðar Andersen dómsmálaráðherra um útlendinga. Eftir að fluttar höfðu verið fréttir um málið ákvað ríkisstjórnin að nota ráðstöfunarfé sitt til að greiða hælisleitendum jólauppbót.