Mynd­list­ar­mað­ur­inn Claire Paugam hitti Hill­billy í dásam­legt spjall um lífið og list­ina. Claire ólst upp í París en kom til Íslands árið 2015 í masters­nám í Lista­há­skóla Íslands. Hún féll fyrir land­inu sem skiptinemi, nánar til­tekið féll hún fyrir nám­inu í lista­há­skól­anum. Claire ræddi við Hill­billy um mun­inn á lista­námi í Frakk­landi og á Íslandi. Claire er með sér­stakan glugga inn í mynd­list­ina, finnst Hill­billy, hún upp­lifði sterka til­finn­ingu um að hún ætti að verða mynd­list­ar­maður þrátt fyrir að hafa ekki alist upp við neitt sem benti henni sér­stak­lega í þá átt. Þegar kom að því að velja sér háskóla­nám valdi hún graf­íska hönnun, því hún fann að hún vildi læra eitt­hvað skap­andi en þó eitt­hvað sem gæfi af sér starfs­ör­yggi. Hönn­un­ar­námið námið var góð og nýti­leg reynsla en þrá fyrir meira frelsi leiddi hana í mynd­list­ar­nám í Nantes, á vest­ur­stönd Frakk­lands.

Í list­inni notar Claire rýmið eins og miðil, ef hægt er að kom­ast svo að orði; hún vinnur inn­setn­ingar. Hún vill að lista­verkin umkringi áhorf­and­ann og helst svo að áhorf­and­inn finni fyrir verk­inu í hönd­unum. Á sól­ó­sýn­ingum sínum kýs hún oft­ast að hafa ekki sýn­ing­ar­stjóra, því að setja sýn­ing­una saman er partur af sköp­un­ar­ferl­inu. „Sumt fólk virð­ist halda að lista­menn búi til dót á vinnu­stof­unni og sýn­ing­ar­stjórar sjái svo um að taka dótið og setja það upp á safni eða gall­eríi,“ segir Claire og bætir við að það sé sjaldn­ast svo­leiðis. Þess má geta að Claire er sýn­ing­ar­stjóri auk þess að vera mynd­list­ar­maður, bæði á sínum eigin sýn­ingum og ann­arra, og það ger­ist ekk­ert án náins sam­tals.

Töfrar listarinnar

Þegar Claire var 15 eða 16 ára sat hún fyrir framan sjón­varpið og á skjánum var frétt, eða þátt­ar­brot, um franska lista­mann­inn Annette Messager. „Hún var að setja upp einka­sýn­ingu í Pompidou Art Center í París. Ég hafði aldrei séð svo­leiðis áður,“ lýsir Claire og vísar í ferlið. Þarna sá hún jafn­vel í fyrsta sinn lista­mann setja upp sýn­ingu í risa­stóru rými. „Hún var með nem­endur með sér, var að kenna í Beaux-Arts á þessum tíma. Hún var líka með tækni­menn og stórt lið með sér sem sner­ist í kringum hana á meðan hún tók út rýmið og skap­aði það upp á nýtt. Hún stóð fyrir framan stóran hvítan vegg sem hún svo umbreytti.“ Claire hafði ekki haft neinn sér­stakan áhuga á sam­tíma­mynd­list áður en hún sá þátt­inn í sjón­varp­inu fyrir til­viljun. Við áhorfið kvikn­aði á ein­hverju í heil­anum á henni. „Það var eins og ég hefði misst sjón­ina um stund. Ég sá allt svart, mér brá rosa­lega. Þegar ég fékk sjón­ina á ný fékk ég mjög sterk­lega til­finn­ing­una að þetta væri það sem ég ætti að gera það sem eftir er, að end­ur­skapa rými.“ Claire lýsir því að hafa hugsað mjög skýrt „ég vil vera eins og hún! Að spinna, nota inn­sæið, að galdra og hafa þannig áhrif á fólk.“

Hill­billy hefur sjaldan heyrt lista­mann hafa jafn sterka sýn á að verða lista­maður, það er ekki oft með­vituð ákvörðun eins og Claire lýsir, frekar bara eitt­hvað sem ger­ist. Hill­billy nýtur þess að hlusta á lista­menn tala um list sem töfra. Að umbreyta einu í annað með hug­anum. Claire lýsir þessu gráa rými, á milli vinnu­stofu­vinnu og sýn­ingar, á töfr­andi hátt.

Munnurinn

Munn­ur­inn er frekar ráð­andi í eldri verkum Claire – talandi um rýmið „á milli“. „Já, sam­bandið á milli þess innra og þess ytra heillar mig, og munn­ur­inn er ein­hvern veg­inn bæði. Áferðin, lit­irnir. Munn­ur­inn er svo áhuga­verður líf­rænn hellir. Þessi gátt á milli sálar og efn­is­heims. Munn­ur­inn getur sýnt svo mikið hið ósjálf­ráða – að öskra með munn­inum, að missa stjórn­ina. Að tjá sig, að borða, að kyssa. Allir þessir hlutir þar sem þú missir stjórn­ina og lík­am­inn tekur völdin,“ lýsir Claire, með sínum munni. „Í sumum verkum hef ég verið að hugsa um lík­amann almennt, hvar byrjar og hvar endar lands­lagið og hvar endar og byrjar lík­am­inn minn? Hvar liggja mörkin á milli okkar og umhverf­is­ins? Innra lands­lag getur sam­svarað lands­lag­inu utan við okkur.“

Ákvað að þeir gætu haft rangt fyrir sér

Claire kom til Íslands fyrst sem skiptinemi úr mynd­list­ar­námi sínu í Frakk­andi. Hún fann fljót­lega að hún fíl­aði sig betur á Íslandi en í heima­land­inu. Hún fékk svona „aha móment“ eins og Oprah myndi segja, þegar hún kom hingað sem skiptinemi. „Ég var búin að vera að ströggla svo­lítið í nám­inu í Nantes. Nem­end­urnir voru ekki í for­gangi eins og hér. Það seytlar kynja­mis­munun í lista­há­skólum í Frakk­landi. Kennarar töl­uðu þannig að sem kven­kyns lista­maður ætti ég að vinna meira með tíða­blæð­ingar mínar og önnur per­sónu­leg mál­efni. Þeir lifa í klisju um Louise Bourgois, sem var einn af frum­kvöðlum í þeim efnum, en það þýðir auð­vitað ekki að kven­kyns lista­menn nú á dögum þurfi að vinna með þessi mál. Nema þær vilji það, að sjálf­sögðu.“

Mynd: Sól Lilja Tinds

Claire talar frekar um námið í Frakk­landi og lýsir hvernig strák­arnir gerðu stór verk, en stelpum var ekki treyst til þess. Það virt­ist vera að kenn­arar efuð­ust um að stelp­urnar gætu gert stór verk. „Þannig að núna ef ein­hver spyr mig hvort ég treysti mér nokkuð til ein­hvers þá tek ég því mjög illa! Alltaf í vörn!“ segir Claire kímin, en Hill­billy skynjar alvar­legan und­ir­tón. „Ég var alltaf borin saman við karl­kyns lista­menn, og ég og aðrar stelpur upp­lifðum alls konar athuga­semdir frá eldri karl­kyns kenn­urum.“

Þrátt fyrir þessa miklu ást á list­inni fékk Claire lágar ein­kunnir, sem hún segir að hafi verið leið til að ýta henni úr nám­inu. „Kenn­ar­arnir sögðu mér að hætta í mynd­list. Mér fannst það svo skrítið. Hvernig gátu þeir ekki séð að þetta var líf mitt, ástríða mín? Þeim fannst ég lélegur lista­maður. Punktur.“ Hill­billy hugsar að ábyggi­lega margir, ungir krakkar, hefðu mögu­lega bara hætt. „Þetta var virki­lega nið­ur­drep­andi, eng­inn skildi mig og mér var sagt að fara. En þetta varð til þess að ég átt­aði mig á að skoðun þeirra er ekki algild. Það er engin algild skoðun – sér­stak­lega ekki í listum. Ég skildi ein­hvern veg­inn að ég væri góður lista­maður, bara ekki í þeirra augum. Ég ákvað að þeir gætu haft rangt fyrir sér.“

Ísland togaði

Árið 2015 kom Claire til Íslands í skipti­nám og fannst henni allt öðru­vísi andi í Lista­há­skóla Íslands. „Fyrir mig og mína praktík hent­aði námið hér mun betur. Fólk skildi mig hérna.“ Það varð til þess að hún hætti í skól­anum í Nantes og ákvað að klára master­inn á Íslandi. „Það var no brainer að skipta um skóla,“ segir Claire og heldur áfram „mér leið eins og ég fengi pláss og gæti hrein­lega andað – og þró­ast sem mynd­list­ar­maður hér.“ Claire talar sér­stak­lega um sam­talið við kenn­ar­ana, það var sam­tal en ekki ein­tal sem átti sér stað á milli kenn­ara og nem­anda. Eftir útskrift fór Claire í ferða­lög um heim­inn en kom aftur til Íslands. „Mér líður eins og Ísland hafi valið mig frekar en ég hafi valið Ísland. Það var aug­ljós og sterk til­finn­ing að setj­ast hér að.“

Að hafa fyrir listinni

„Allir mínir skúlp­t­úrar og ljós­myndir gera það sem þeir og þær vilja,“ segir Claire og lýsir því hvernig þau eru ekki endi­lega gerð fyrir áhorf­and­ann, en geta leitt áhorf­and­ann áfram í rým­inu, gefið áhorf­and­anum vís­bend­ingar. „Stundum eru verkin á gólf­inu, svo fólk þarf að beygja sig. Stundum eru þau uppi á háum stalli svo aðeins hávaxið fólk getur litið verkin augum. Það skiptir ekki máli. Ég geri verkin auð­vitað út frá minni hæð, minni sjón, mínu lífi, en svo er mis­mun­andi fólk sem sér verkin betur, verr eða öðru­vísi.“ Hill­billy finnst þetta áhuga­verð nálgun – áhorf­and­inn þarf ef til vill að leggja eitt­hvað á sig til að sjá verkin, fara upp á tær til dæmis. Lista­verkin geta líka verið í felum. „Lista­verkin gera engar mála­miðl­anir, áhorf­and­inn verður bara að fylgja eða sleppa þessu,“ segir Claire. Náttúra er áber­andi í lista­verkum Claire og lands­lag heillar hana. Hún tekur fram að hún hafi engan sér­stakan áhuga á íslensku lands­lagi, heldur öllu lands­lagi. „Það eina sem ég vissi um Ísland áður en ég kom var að hér eru eld­gos. Þau virka róandi á mig. En ann­ars er nátt­úran í mínum verkum alls staðar frá, og ég segi sjaldan frá hvaðan.“

Ljós­myndir Claire eru af vatni, skýjum, fjöllum, en fyrir henni þarf ekki að koma fram hvaðan mynd­irnar eru, af hverju þær eru eða hvar þær eru teknar. „Þetta eru bara svona myndir, eða áferðir, eða til­finn­ingar sem skjót­ast upp í haus­inn. Minn­ingar um mis­mun­andi umhverfi sem ég hef verið í og til­finn­ingin um að tím­inn líði, ljós á hreyf­ingu, eitt­hvað sem ég held að við öll elskum. Áhorf­and­inn stað­setur sig alltaf í verk­inu. Spyr hvar ljós­myndin var tekin, því hann kann­ast svo við sig,“ lýsir Claire.

Spíran vex

Hill­billy finnst ákveðni Claire aðdá­un­ar­verð – að ákveða eða ekki ákveða að verða lista­maður 16 ára, fara í lista­há­skóla með fullan bak­poka af ástríðu, en beðin pent um að hætta og flytja svo á ískaldan klak­ann af öllum stöðum og vera lista­maður þar. Hill­billy veltir fyrir sér hvort hún sé ánægð með þessa þróun? „Það sem ég er ánægð­ust með, það sem ég elska mest við að vera lista­maður, er það að vera lista­maður, það fær mig til að vilja enn frekar vera lista­maður. Ég hugsa sífellt hvað ég geri næst. Spíran sem kom upp þegar ég var 16 ára heldur áfram að vaxa! Enda­laust. Það er eng­inn endir! Það er það allra besta.“