Bóluefni Pfizer gæti verið upphafið að endalokunum

Baráttan gegn kór­ónu­veirunni SARS-CoV-2 hefur nú staðið í tæpt ár. Ýmislegt hefur áunn­ist á þeim tíma, s.s. skimanir og lyfja­með­ferðir en bjarg­vætt­ur­inn út úr far­aldr­inum, bólu­efni, hefur enn sem komið er verið rétt utan seil­ingar.

En nú eru blikur á lofti. Tvö lyfja­fyr­ir­tæki, Pfizer og BioNTech, hafa unnið í sam­ein­ingu að þróun bólu­efnis sem nú þykir sannað að muni gefa góða raun. Níutíu pró­sent þeirra sem fengið hafa bólu­efnið hafa myndað ónæmi sem þykir eins góður árangur og hægt er að von­ast til af „fyrstu kyn­slóð“ nýs bólu­efnis.

Aldrei áður í mann­kyns­sög­unni hefur tekið jafn skamman tíma að þróa bólu­efni. Tugir fyr­ir­tækja víða um heim eru að þróa slíka vörn gegn veirunni en nokkur þeirra skara framúr og lofa góðu. Fleiri en eitt bólu­efni þarf lík­leg­ast til og því eru þetta góðar fréttir sem margir vilja meina að séu upp­hafið af enda­lokum far­ald­urs­ins sem sett hefur heims­byggð­ina á hlið­ina á und­an­förnum mán­uðum.

Um 43 þús­und manns hafa tekið þátt í til­raunum Pfizer og BioNTech. Hópurinn sam­anstendur af alls konar fólki af ýmsum kyn­þáttum.

Það er þó of snemmt að fagna. Ýmsum spurn­ingum er enn ósvarað og til­raunir lyfja­fyr­ir­tækj­anna halda nú áfram.

[links]Ein spurn­ingin er sú hversu vel bólu­efnið mun gagn­ast eldra fólki, þeim hópi fólks sem er hvað lík­leg­astur til að veikj­ast alvar­lega af sjúk­dómnum. Einnig á eftir að koma í ljós hvort að sá sem fengið hefur bólu­efnið geti engu að síður smitað aðra, það er að segja, þó að hann sýni ekki ein­kenni COVID-19. Þá er enn ekki full­víst hversu löng virkni efn­is­ins er.

Það er af þessum sökum m.a. sem mik­il­vægt er að fleiri en eitt bólu­efni verði aðgengi­legt. Eitt þeirra sem er í þróun við Oxford-háskóla, hefur til að mynda kallað fram gott ónæm­is­svar hjá eldra fólki.

Næstu skref Pfizer og BioNTech er að safna frek­ari gögnum úr rann­sóknum sínum. Að því loknu munu fyr­ir­tækin fá sér­stakt neyð­ar­leyfi, sem Alþjóða heil­brigð­is­stofn­unin hefur heim­ilað að gefin verði út að ákveðnum skil­yrðum upp­fylltum, svo koma megi bólu­efn­inu í notkun. Það mun þó ekki ger­ast fyrr en í fyrsta lagi á fyrsta árs­fjórð­ungi næsta árs. Það er svo í höndum opin­berra aðila innan hvers lands að for­gangs­raða hverjir fá efnið, sem verður fyrst í stað af skornum skammti. Vonir standa þó til þess að gangi allt að óskum verði hægt að fram­leiða 1,3 millj­arða skammta af bólu­efni Pfizer á næsta ári.

Um stærstu bólu­setn­ing­ar­her­ferð mann­kyns verður að ræða og þegar hefur verið ákveðið stofn­anir á borð við UNICEF, sem hefur mikla þekk­ingu og reynslu á dreif­ingu bólu­efna í fátækum ríkjum heims, komi að því verk­efni.

Nýstárleg aðferð

Bóluefni Pfizer er sögu­legt í ýmsu öðru til­liti en hversu hratt hefur tek­ist að þróa það. Aðferð­inni sem beitt er, mRNA, er nýstár­leg og hefur hingað til ekki verið notuð við gerð bólu­efna fyrir mann­eskjur.

Alls eru ell­efu bólu­efni núna komin langt í þróun á heims­vísu, sam­kvæmt umfjöllun New York Times um þennan áfanga og nokkur þeirra inni­halda, eins og bólu­efni Pfizer og BioNTech, gena­upp­lýs­ingar (mRNA) fyrir svokölluð gadda­prótein sem eru á yfir­borði kór­ónu­veirunnar, SARS-CoV-2. Gefa þessar nið­ur­stöður því vonir um að önnur fyr­ir­tæki sem eru að beita sömu nálgun nái líka góðum árangri með sín bólu­efni.

Í umfjöllun á vef Lyfja­stofn­unar um til­raunir Pfizer og BioNTech kemur fram hvernig slík bólu­efni verka, en þar segir að þegar bólu­efnið hafi verið gefið byrji frumur lík­am­ans að fram­leiða sín eigin gadda­prótein. Ónæm­is­kerfið lítur á þau sem fram­andi fyr­ir­bæri og tekur til varna með því að fram­leiða mótefni og T-frumur gegn veirunni.

Sú vörn mun síðar koma að gagni til að verja við­kom­andi ein­stak­ling gegn sýk­ingu af völdum SARS-CoV-2 kór­ónu­veirunnar, þar sem ónæm­is­kerfið kemur til með að þekkja veiruna og ráð­ast gegn henni.