Þarna var að vísu á ferð Ilmur Krist­jáns­dóttir, leik­kona og sam­starfs­kona Lilju í Ófærð, en því verður ekki neitað að fátt íslenskt sjón­varps­efni hefur hlotið við­líka athygli og Ófærð. Það má því leiða líkum að því að fleiri hafi horft í átt­ina að Lilju Nótt þennan dag. Svo virt­ist sem öll þjóðin sæti við skjá­inn á sunnu­dags­kvöldum, sem sást meðal ann­ars á vatns­notkun borg­ar­búa og fyr­ir­ferða­mik­illi umræðu á sam­fé­lags­miðlum. 

„Það var svo fal­legt að um leið og þátt­ur­inn var búinn hringdi mamma í mig. Móð­ur­hjartað er svo sterkt að hún fór strax að rétt­læta gjörðir dóttur sinnar. Hún sagði við mig að ég væri ekki morð­ingi, heldur hefði ég aðeins verið að hreinsa til á jörð­inni. Hann hafi átt þetta skilið. Það tók hana svona langan tíma að rétt­læta það að dóttir hennar hefði framið morð,“ segir Lilja Nótt og smellir fingrum. „Ég benti henni góð­lát­lega á að þetta hafi nú ekki gerst í alvöru.“

Leikararnir plottuðu í rútunni

Sjálf gerði Lilja sér ekki grein fyrir því hversu veiga­mikið hlut­verk Maríu var þegar hún var ráðin. „Líkt og allir leik­ar­arnir þá fékk ég lág­marks upp­lýs­ingar um sögu­þráð­inn,“ segir hún. „Það var síðan um pásk­ana í fyrra að ég fékk sím­tal frá Sig­ur­jóni Kjart­ans­syni. Ég man meira að segja hvar ég var stödd þegar hann hringdi. Ég hafði verið í sveit­inni um pásk­ana og var fyrir utan Olís­sjopp­una hjá Rauða­vatni. Ég fékk algjört flis­skast í bílnum, því ég held að allir leik­ar­arnir í hópnum hafi verið búnir að finna út hvernig þeir gætu mögu­lega verið morð­ing­inn, nema ég. Hún er fræg sagan af danska leik­ar­anum sem lék morð­ingj­ann í For­brydel­sen en hann fékk ekki að vita að hann væri morð­ing­inn fyrr en síð­asti þátt­ur­inn var tek­inn upp. Hann varð alveg brjál­aður og sagði að hann hefði leikið þetta allt öðru­vísi ef hann hefði vitað sann­leik­ann. Þess vegna voru allir leik­ar­arnir í Ófærð mjög með­vit­aðir og und­ir­búnir - það ætl­aði eng­inn að láta þetta koma sér á óvart. Það gat verið mjög gaman í rút­unni að heyra alla plotta hvernig þeir gætu mögu­lega verið morð­ing­inn.“ 

Eins og frægt er orðið þá fengu afar fáir í tökulið­inu að vita hvernig þætt­irnir myndu enda. Eftir að Lilja fékk sím­talið örlaga­ríka upp­hófst heil­mik­ill sam­kvæm­is­leikur meðal leik­ar­anna þar sem þeir reyndu að veiða upp úr hver öðrum upp­lýs­ingar. „Menn gengu meira að segja svo langt að þykj­ast vita eitt­hvað til þess að reyna að fiska. Ég ákvað að segja ekk­ert, því ég vissi ekk­ert hverjir vissu raun­veru­lega eitt­hvað og hverjir voru að þykj­ast.“

Ósigrandi og alvitur

Lilja Nótt ólst upp á bænum Eyvík í Gríms­nesi. Ein af hennar fyrstu minn­ingum úr sveit­inni er þar sem hún sat á hesta­gerði og söng tímunum saman fyrir hest­ana lag úr þá nýlegri kvik­mynd - Gremlins. Lilja hefur frá blautu barns­beini haft þörf fyrir list­sköpun og þó svo að áhorf­enda­hóp­ur­inn hafi bæði breyst og stækkað með árunum, er ástríðan fyrir söng og leik­list hin sama. „Ég var til dæmis alltaf að semja ljóð og flytja. Í sveit­inni er enn fólk, vinir mömmu og pabba, sem eiga ljóð eftir mig uppi á vegg frá því ég var kannski tíu ára gömul.“

Lilja segir að því hafi fylgt mikið frelsi að alast upp í sveit. „Ég er mjög heppin að hafa náð því að hafa alist upp á sveitabæ þar sem voru kýr, hestar, kindur og hænur, baggar og hey­skapur á sumrin, og æðis­leg róm­an­tík. Við krakk­arnir vorum alltaf úti að leika okkur og komum ekki inn fyrr en í okkur var kallað. Ég varð hins vegar að flytja mjög ung í bæinn til þess að fara í skóla því sveita­skól­inn var aðeins upp í átt­unda bekk. Mig lang­aði að prófa eitt­hvað nýtt þannig ég flutti í Mos­fellsbæ til bróður hans pabba og bjó þar í tvö ár. Það er skrítið að hugsa til þess núna að ég hafi verið hálf flutt að heiman svona ung. Nú á ég dóttur sjálf og myndi aldrei sætta mig við að hún þyrfti að fara svona ung að heiman.“

Þrátt fyrir ungan aldur seg­ist Lilja ekki hafa átt mjög erfitt með að flytja úr for­eldra­húsum. „Ég var svo mikil gelgja,“ útskýrir hún. „Ung­lingum finnst þeir gjarnan vera ósigr­andi og alvitrir, og ég var algjör­lega þar. Ósigr­andi og alvitur. Þessi tvö orð lýsa mér ágæt­lega á aldr­inum 13 til 16 ára.“ 

Þorði ekki að sækja um

Föðurafi Lilju var leik­sviðs­stjóri í Þjóð­leik­hús­inu og kynnti hana fyrir leik­hús­inu á unga aldri. Eftir það var ekki aftur snúið. „Ég var alveg heilluð,“ segir hún, en Lilja var mjög virk í leik­list­inni bæði í gagn­fræða­skóla og mennta­skóla. Þá fékk hún hlut­verk í kvik­mynd­inni 101 Reykja­vík eftir Baltasar Kormák ein­ungis 21 árs gömul. Þrátt fyrir að vera stað­ráðin í að leggja leik­list­ina fyrir sig sótti Lilja ekki um Leik­list­ar­skól­anum strax að loknum mennta­skóla. „Ég held ég hafi verið hrædd við að sækja um,“ segir hún. „Á meðan maður sækir ekki um þá fær maður alla­vega ekki neitun. Um leið og þú sækir um þá er alltaf hætta á að þú fáir nei.“

Eftir að hafa þvælst um heim­inn í nokkur ár sótti Lilja hins vegar um í leik­list­ar­skóla í Bret­landi og fékk inn­göngu. Á sama tíma fékk hún hlut­verk í kvik­mynd­inni Strák­unum okkar eftir Róbert Douglas og fékk leyfi til að fresta nám­inu um eitt ár svo hún gæti leikið í mynd­inni. „Ég hugs­aði líka með mér að ég gæti verið heima og safnað smá pen­ing, því það er auð­vitað dýrt að fara í nám úti. En vegna þess að ég var komin inn úti, og það voru einmitt inn­töku­próf hér heima, þá ákvað ég að prófa að sækja hér um. Ef ég fengi neitun þá væri ég hvort eð er að fara í nám úti. En ég komst inn hér og valdi að fara í nám á Íslandi. En ég þurfti alveg að hugsa mig vel um.“

Snæ­fríður Íslands­sól Lilja lék Snæfríði Íslands­sól í Íslands­klukk­unni í upp­setn­ingu Bene­dikts Erlings­sonar stuttu eftir að hún útskrif­að­ist úr Leik­list­ar­skól­anum.

Hún segir það á end­anum hafa verið draum­ur­inn um að vinna í Þjóð­leik­hús­inu sem hafi gert úts­lagið, en þaðan átti hún sínar fyrstu minn­ingar úr leik­húsi. „Á þeim tíma var líka erf­ið­ara fyrir krakka sem voru að koma að utan að fá vinnu hér heima, en það hefur breyst mjög hratt. Ég hef alveg pælt í því eftir á, þegar ég horfi til dæmis á Heru Hilmars og Heiðu Rún, hvernig fer­ill­inn minn hefði orðið ef ég hefði farið út í nám. En ég hef mikla trú á því að hlut­irnir fari nákvæm­lega eins og þeir eigi að fara. Það er auð­vitað full­kom­lega til­gangs­laus æfing að velta því fyrir sér hvað hefði gerst ef þú hefðir tekið aðrar ákvarð­anir, því þú hefur ekki hug­mynd um hvað hefði gerst. Ég trúi að við þurfum að velja og hafna og taka ákvarð­anir sem á end­anum reyn­ast yfir­leitt réttar.“

Komst á bragðið með eigið efni

Lilju gekk vel í nám­inu og bauðst samn­ingur í báðum stóru leik­hús­unum við útskrift. Ástæðan fyrir því að hún valdi að lokum Þjóð­leik­húsið var að henni bauðst að leika Snæfríði Íslands­sól í upp­setn­ingu Bene­dikts Erlings­sonar á Íslands­klukk­unni. „Ég held að engin íslensk leik­kona hefði valið annað,“ segir hún. „Fyrsta árið mitt eftir útskrift var mjög spenn­andi. Ég fékk hlut­verk hjá Kristínu Jóhann­es­dóttur leik­stjóra og einnig í upp­setn­ingu Balta á Gerplu, sem er örugg­lega skemmti­leg­asta leik­sýn­ing sem ég hef tekið þátt í. Eftir þetta fyrsta ár var mjög erfitt að fá ekki áfram­hald­andi samn­ing og það var ákveðin höfn­un­ar­til­finn­ing sem fylgdi því. Fljót­lega var ég hins vegar farin að vinna í mínu eigin efni.“

Í kjöl­farið stofn­aði Lilja meðal ann­ars leik­hóp­inn SuðSuð­Vestur ásamt öðrum sem setti upp sýn­ing­una Eftir lokin í Tjarn­ar­bíói árið 2011. „Það kom mér á óvart hvað ég fékk mikið út úr því að gera þetta sjálf. Víman var öðru­vísi, kikkið sem maður fær og kit­lið sem nærir litla leik­ar­ann í manni. Það eru ákveðin þæg­indi sem fylgja því að vinna í leik­húsi. Þú getur ein­beitt þér algjör­lega að þínum karakter og færð þín laun fyrir það. Það er meira hark hinum megin. Þú þarft sjálfur að taka ábyrgð á öllu, en að sama skapi átt þú mikið meira í verk­inu. Þetta tókst mjög vel hjá okkur og ég komst á bragðið með að gera mitt eigið efni.“

Fann ástina í vetrarfríi í London

Lilja kynnt­ist sam­býl­is­manni sínum, Ólafi Gauta Guð­munds­syni, þegar hún var í leik­list­ar­nám­inu. Gauti er hins vegar ekki leik­ari, heldur hug­bún­að­ar­verk­fræð­ingur og rekur hug­bún­að­ar­fyr­ir­tækið Bókun. „Við kynnt­umst þegar ég var í vetr­ar­fríi í London árið 2006,“ segir Lilja. „Ég var til­tölu­lega nýhætt með strák og það var búið að vera mikið að gera í skól­anum. Mig lang­aði að fara ein til útlanda, fara í leik­hús og hafa gaman. Ég held ég hafi verið búin að vera í London í fjóra klukku­tíma þegar ég kynnt­ist Gauta.“

Lilja hafði fengið gist­ingu hjá vini sínum í London og Gauti reynd­ist með­leigj­andi hans. „Talandi um að hlut­irnir fari eins og þeir eigi að fara,“ segir hún, „þá seink­aði flug­vél­inni minni mjög mikið á leið­inni út. Ég átti að vera komin klukkan fimm en var ég ekki komin fyrr en á mið­nætti. Í stað­inn fyrir að fara út að hitta eitt­hvað fólk, eins og ég ætl­aði að gera um kvöldið, þá ákváðum við Kjartan, vinur minn, að opna okkur hvítvíns­flösku og vera bara heima að spjalla. Nokkrum tímum síðar kom Gauti heim og þetta end­aði á því að verða mjög skemmti­legt kvöld. Við fórum í hand­stöðu­keppni, danskeppni og vorum bara þrjú að djamma til klukkan sjö um morg­un­inn. Við Gauti end­uðum á rosa­legu spjalli og fljót­lega eftir að við hitt­umst byrj­uðum við síðan saman.“

Ósýnileg í beige-litum

Lilja Nótt og Gauti eign­uð­ust dótt­ur­ina Emmu í nóv­em­ber árið 2013. Emma var því ekki nema tveggja og hálfs mán­aða gömul þegar Lilja fór í prufu fyrir hlut­verk Maríu í Ófærð. „Flestar mæður kann­ast við þetta tíma­bil þegar maður er glæný móðir, enn svo­lítið bólgin og ekk­ert búin að sofa sér­stak­lega mikið. Maður er allur ein­hvern veg­inn á taugum, til­finn­ing­arnar alveg á fullu, maður passar ekki almenni­lega í fötin sín og brjóstin á manni eru bara ein­hvers staðar. Þannig var ég þegar ég fór í pruf­una fyrir Ófærð,“ segir Lilja og hlær við til­hugs­un­ina. „Sjálfri fannst mér ég vera mjög fín, ég mál­aði mig og allt, en frétti síðan seinna að það hafi hjálpað mér að landa hlut­verk­inu hvað ég var þreytu­leg í pruf­unni.“

Líkt og aðdá­endur Ófærðar muna þá lék Lilja hlut­verk Maríu, ein­stæðrar móður sem hafði átt afar erf­iða ævi. Faðir hennar, Leifur, var virtur í sam­fé­lag­inu en hafði átt Maríu í fram­hjá­haldi. „Það var vilj­andi gert að hafa alla bún­ing­ana mína í beige-litum. Lit­ar­haft mitt er þannig að ef ég fer í beige-liti þá hverf ég nán­ast. Þetta var gert svo María yrði eins ósýni­leg og hægt væri. Hún var þarna, en fólk tók varla eftir henni.“

Í hlut­verki Maríu Lilja Nótt í hlut­verki sínu sem María í spennu­þátta­röð­inni Ófærð, ásamt Jóni Arnóri Pét­urs­syni töfra­m­anni og leik­ara.

Mynd: Lilja Jóns­dóttir

Grét heilan dag í yfirheyrsluherberginu

Ætl­un­ar­verk höf­und­anna tókst og það fór ekki mikið fyrir Lilju Nótt í fyrstu þátt­unum. Hún átti hins vegar magn­þrungin atriði í síð­asta þætt­inum. „Þetta voru rosa­legir dagar þegar við vorum að skjóta þessar senur,“ segir Lilja. „Hálfur dagur fór bara í slags­málin en áður en við byrj­uðum að taka upp fórum við í Mjölni og æfðum okkur. Svo grét ég í heilan dag í yfir­heyrslu­her­berg­inu og var síðan í tvo daga að jafna mig á því. “

Aðspurð hvernig hún hafi und­ir­búið sig fyrir hlut­verkið segir Lilja það hafa hjálpað að vera sjálf búin að eign­ast barn. „Ég átti mjög auð­velt með að setja mig til­finn­inga­lega inn í hlut­verkið. Verandi móðir þá er til dæmis mjög erfitt að lesa um eitt­hvað sem kemur fyrir lítil börn, því það fer ein­hvern veg­inn beint inn í mann. Þá var mjög auð­velt að yfir­færa þessar til­finn­ingar yfir á þennan dásam­lega dreng, Jón Arnór, sem lék son minn í þátt­unum. Hann er svo mikið yndi og það er svo auð­velt að þykja vænt um hann í alvör­unni. Þegar ég ímynd­aði mér að þetta væri að koma fyrir mitt eigið barn þá byrj­uðu tárin bara að flæða.“ 

Fyrsta íslenska læknadramað

Lilja vinnur nú að því að setja upp allar Íslend­inga­sög­urnar fyrir ferða­menn í sam­starfi við Jóhann G. Jóhanns­son og Ólaf Egil Egilsson. Settar verða á svið fjöru­tíu Íslend­inga­sögur, á 75 mín­útum og á ensku, í Norð­ur­ljósa­sal Hörpu í sumar en þríeykið stofn­aði fyr­ir­tækið Welcome Enterta­in­ment, ásamt einum fjár­festi, í nóv­em­ber síð­ast­liðnum sem mun halda utan um sýn­ing­una og mögu­lega ein­hver fram­tíð­ar­verk­efni. 

Íslend­inga­sög­urnar á 75 mín­útum Lilja Nótt vinnur nú að upp­setn­ingu fjöru­tíu Íslend­inga­sagna ásamt Jóhanni G. Jóhanns­syni og Ólafi Agli Egils­syni. Sýningin verður sýnd, á 75 mín­útum og á ensku, í Norð­ur­ljósa­sal Hörpu í sumar.

Að auki fékk Lilja nýverið tvo hand­rits­styrki frá Kvik­mynda­sjóði til þess að skrifa og þróa fyrstu íslensku drama­þætt­ina um líf og störf íslenskra lækna. Þetta verður jafn­framt í fyrsta skipti sem Lilja skrifar fyrir sjón­varp. „Ég hef verið að vinna að þessum þáttum sam­hliða öðrum verkum í um fimm ár,“ segir Lilja. „Sjálf er ég umkringd fólki í heil­brigð­is­stétt­inni og hef mik­inn áhuga á þessum mála­flokki. Í gegnum þá vinnu hef ég verið að tala við lækna og fá sögur. Þær eru stundum svo ótrú­legar að maður trúir því ekki að þetta hafi gerst í alvöru.“ 

Hún segir þætt­ina koma á heppi­legum tíma­punkti því íslenska heil­brigð­is­kerfið hefur sjaldan verið jafn mikið á milli tann­anna á fólki. „Þætt­irnir munu end­ur­spegla íslenskan raun­veru­leika og fjalla um lækna sem eru að díla við nið­ur­skurð og biluð tæki. Þetta verður ekki íslenskt Grey’s Anatomy, ég er búin að lofa því, heldur meira í ætt við Nordic Noir þætti á borð við finnsku þætt­ina Nurses, sem eru tölu­vert ólíkir banda­rísku sjón­varps­efni.“

Komin á draumastaðinn

Lilja seg­ist loks­ins vera komin á þann stað í líf­inu að hún geti sagt að allir hennar helstu draumar hafi ræst.  

„Maður býr sér til ákveðna hug­mynd um draumana sína og hvenær þeir muni ræt­ast. Minn draumur var alltaf að kom­ast á þann stað sem leik­kona að geta valið úr verk­efnum. Ég ímynd­aði mér að það væri vegna þess að verk­efnin væru svo mörg að ég þyrfti að velja og hafna, því ég gæti ekki gert allt. Svo fatt­aði ég, sér­stak­lega eftir að ég eign­að­ist Emmu dóttur mína, að ég var komin á þennan stað. En hann leit allt öðru­vísi út en ég bjóst við. Mér hefur tek­ist að brjót­ast út úr hræðsl­unni sem fylgir því að þora ekki að segja nei, heldur vel ég mér verk­efni sem ég vil taka þátt í. Því fylgir mikið frelsi,“ segir Lilja. 

Hún segir starf­só­ör­yggið sem íslenskir leik­arar búa við gera það að verkum að fólki hætti til að rífa sig niður. „Mér fannst alltaf mjög erfitt að fá ekki vinnu. Ég velti fyrir mér hvers vegna eng­inn vildi vinna með mér og fór í hálf­gert nið­ur­rif. Mér hlaut að hafa mis­tek­ist, ég væri grein­lega ekki nógu skemmti­leg og ekki nógu góð leik­kona. En þegar maður býr í ótt­anum þá nær maður aldrei að njóta þess sem maður er að gera þá stund­ina. Þess vegna er svo gott að kom­ast á þennan stað að vera öruggur með sjálfan sig og vita hver maður er sem lista­maður. Þetta hljómar kannski klisju­kennt en það er eig­in­lega ekki hægt að orða þetta öðru­vísi. Ég vel mér verk­efni sem gefa mér eitt­hvað, sem næra mig og þroska sem lista­mann. Í leik­hús­inu ertu settur í mis­gef­andi hlut­verk en þau krefj­ast þess samt af þér að þú sért hund­rað pró­sent á staðnum allan tím­ann. Þá ertu í raun­inni að velja að fórna tíma með fjöl­skyld­unni þinni eða þínum eigin verk­efnum. Það voru því mikil tíma­mót fyrir mig þegar ég átt­aði mig á því að ég væri komin á þennan stað - laus undan ótt­anum.“