„Mjög vafasamt ef flytja á hingað ... hóp af blökkumönnum“

Þegar Íslend­ingar gerðu samn­ing við Banda­ríkja­menn um her­vernd árið 1941 fengu lands­menn reyndar litlu um þann samn­ing ráðið. Her­verndin var að frum­kvæði Breta og Banda­ríkja­menn og Íslend­ingar urðu í reynd að sitja og standa eins og stór­veld­unum þókn­að­ist.

Rík­is­stjórn Íslands, undir for­ystu Hermanns Jón­as­sonar, tókst þó að geir­negla eitt atriði í samn­inga­við­ræðum við Banda­ríkja­stjórn.

Sem sé að hingað til lands kæmu ekki svartir her­menn á hennar vegum.

Þetta töldu Íslend­ingar mjög miki­vægt.

Tæpum ald­ar­fjórð­ungi síðar var banda­ríski her­inn enn á Íslandi og enn voru þau ákvæði í gildi að hér skyldu ekki vera svartir her­menn til að trufla ekki heima­menn í þjóð­ern­is­hyggju þeirra.

En var ýmsum farið að finn­ast sem Banda­ríkja­menn væru farnir að halda sam­komu­lagið illa. 

Ofan­greind frétt birt­ist í Mánu­dags­blað­inu 10. maí 1965. Í fram­haldi frétt­ar­innar þyk­ist blaða­mað­ur­inn skilja svo vel rétt­inda­bar­áttu svartra í Banda­ríkj­unum en hún eigi bara ekki við hér! Og hann varar greini­lega við „óraun­hæfri vor­kunn­semi“ í garð svartra!

Nú var Mánu­dags­blaðið vissu­lega eins konar „jað­ar­blað“ en í þessu til­viki er því miður hætt við að þær skoð­anir sem í frétt­inni birt­ust hafi átt miklu fylgi að fagna á Íslandi, og það í öllum þjóð­fé­lags­hópum og hjá stuðn­ings­mönnum allra flokka. 

Umburð­ar­lyndi í garð ann­ars fólks var greini­lega minni á Íslandi fyrir 50 árum en við viljum trúa. Hefur það breyst?

Í heild er fréttin svo:

„Það eru mikil mis­tök hjá banda­ríska varn­ar­lið­inu að brjóta samn­inga lút­andi að því, að ekki yrðu negrar fluttir hingað á vegum hers­ins. Íslend­ingar hafa ekki haft af kyn­þátta­vanda­málum að segja og ætla sér ekki að fá þessa inn­flutn­ings­vöru að vestan, þótt margt gott komi þaðan. Und­an­farið hefur borið mikið á blökku­mönnum syðra [í Keflavík] og hafa þeir, á sinn hátt, þegar valdið mis­klíð. Fjöldi manna hér á landi, sem er að öllu leyti hlyntur þátt­töku í NATO telur mjög vafa­samt, að vörnum sé haldið áfram, undir núver­andi fyr­ir­komuI­agi, ef flytja á hingað, til 180 þús­und manna þjóðar, hóp af blökku­mönnum.

Svo virð­ing­ar­verð, sem bar­áttu þeirra [Lyndons] Johnsons [for­seta] og [mann­rétt­inda­fröm­uð­ar­ins Martin Luthers] Kings er, þá er þetta þeirra vanda­mál, en alls ekki útflutn­ings­vara til þjóðar, sem alls ekki er undir þeirra valdi, heldur aðeins í varn­ar­sam­bandi við Band­arikin. Her­yf­ir­völdin og þetta svo­kall­aða utan­rík­is­ráðu­neyti okkar, ættu að athuga þessa þróun, áður en hún gengur of langt. Sú tíð kann að koma á Islandi — eins og þegar er komið fram í hinum frjálsu skand­in­av­ísku löndum — sem héldu að kyn­þátta­vanda­mál væru leyst með óraun­hæfri vor­kunn­semi og „skiln­ingi" — að Íslend­ingar eigi eftir að sjá eftir of skjótri þróun í þessum efnum. Við erum for­dóma­laus þjóð, en það þýðir ekki að við kyngjum öllu þegj­andi.“