Faraldurinn í faraldrinum

Fylgi­fiskar kór­ónu­veiru­far­ald­urs­ins eru svip­aðir um allan heim. Atvinnu­leysi hefur stór­auk­ist, fólk hefur haf­ist við í ein­angrun í lengri tíma og örvænt­ing gerir vart við sig. Við þessar aðstæður eykst hættan á ann­ars konar far­aldri í far­aldr­inum: Ópíóða­fíkn og dauða af völdum þess­ara lyfja sem áttu að lina þján­ingar en auð­velt er að ánetj­ast og missa algjör­lega tökin á öllum þáttum lífs­ins.

Í Vestur-Virginíu í Banda­ríkj­unum und­ir­býr fólk sig fyrir aðra bylgju far­ald­urs. Ekki af völdum nýju kór­ónu­veirunnar heldur vegna taum­lausrar og lífs­hættu­legrar notk­unar ópíóða­lyfja. Dauðs­föllum af hennar sökum hafði farið fækk­andi.

Í ítar­legri frétta­skýr­ingu breska blaðs­ins Guardian kemur fram að 95 hafi lát­ist af völdum COVID-19 í Vestur-Virginíu síð­ustu þrjá mán­uði. Til sam­an­burðar lét­ust þar tæp­lega þús­und manns af of stórum skammti eit­ur­lyfja árið 2018 – fyrst og fremst opíóða og metam­fetamíns.

Vanda­málið er ekki nýtil­komið í rík­inu. Það hefur verið við­var­andi í um tvo ára­tugi og haft áhrif á alla þætti sam­fé­lags­ins. Talið er að um 600 þús­und manns hafi lát­ist í Banda­ríkj­unum vegna ofnotk­unar á ópíóðum síð­ustu tutt­ugu árin.

Mor­fín­skyld verkja­lyf, svo­kall­aðir ópíóðar, voru mark­aðs­sett sem krafta­verka­lyf við hvers kyns verkjum er þau komu á markað á tíunda ára­tug síð­ustu aldar, m.a. hið alræmda OxyContin fyr­ir­tæk­is­ins Purdue Pharma. Lyfið reynd­ist sér­lega ávana­bind­andi og talið eiga stærstan þátt í þeim ópíóða­far­aldri sem geisað hefur í Banda­ríkj­unum.

The Guardian hefur eftir Mike Brumage, fyrr­ver­andi yfir­manni lyfja­eft­ir­lits Vestur-Virginíu, að til­fellum ofskammta af ópíóðum fari „snar­fjölg­andi“ og að vart verði aftur snúið. „Þegar flóð­bylgja COVID-19 hjaðnar þá verðum við skilin eftir með sömu félags­legu aðstæður sem urðu til þess að ópíóða-far­ald­ur­inn hófst á sínum tíma. Og þessar aðstæður munu vara lengi.“

Heil­brigð­is­yf­ir­völd í um þrjá­tíu ríkjum Banda­ríkj­anna, m.a. Kentucky, Flórída, Texas og Colorado, hafa und­an­farið til­kynnt um fjölgun dauðs­falla af völdum ópíóða­notk­unar. Banda­ríska lækna­fé­lagið seg­ist hafa „gríð­ar­legar áhyggjur“ vegna þessa.

Síðustu mán­uði hefur heil­brigð­is­starfs­fólk þurft að ein­beita sér að COVID-19. Úrræði sem fólk sem átt hefur við fíkni­sjúk­dóma að stríða hefur nýtt, hefur verið ýtt til hliðar. Þá hafa sótt­varn­ar­að­gerðir ýmsar, svo sem útgöngu­bönn og ferða­tak­mark­anir orðið til þess að margir hafa ekki getað sótt sér þá hjálp sem þeir hefðu þurft á að halda. Aðhaldið sem sam­skipti við annað fólk veitir hefur ekki verið til staðar. Og þeir sem verst eru settir, fátækir og jafn­vel heim­il­is­lausir, hafa ekki getað nýtt sér fjar­fund­ar­búnað – þeir eiga oft hvorki tölvu né síma.

Sér­fræð­ingar í fíkni­efna­málum segja í grein Guardian að aðgerðir til að stöðva COVID-19 hafi verið nauð­syn­legar þó ýmis­legt mætti úfæra með öðrum hætti. Þeir benda svo á mun­inn á við­brögðum stjórn­valda við COVID og við ópíóða­far­aldr­inum. Þegar veira sé á ferð sé hægt að finna fjár­muni til aðgerða en í far­aldri ópíóða­notk­unar hafi engir pen­ingar verið til.

Emily Walden, sem fer fyrir aðgerð­ar­hópi sem berst gegn ávís­unum lækna á ópíóða­lyfin, bendir á að á meðan banda­rísk stjórn­völd hafi sett 6 trilljónir doll­ara í aðgerðir vegna COVID hafi sama stjórn, rík­is­stjórn Donalds Trump, sett 6 millj­arða dala í bar­átt­una gegn ópíóða­far­aldr­inum á fyrstu tveimur árum kjör­tíma­bils­ins. Á þessum tveimur árum hafi álíka margir dáið vegna ofskömmt­unar lyfj­anna og hafa dáið vegna COVID-19.