Íslendingar eru Ameríkanar Norðurlanda

Fleiri og fleiri íbúar á Norð­ur­löndum eru í yfir­vigt sam­kvæmt nið­ur­stöðum rann­sóknar sem gerð var á vaxt­ar­lagi nor­ræns fólks. Ísland sker sig frá hinum Norð­ur­lönd­unum því meira en helm­ingur full­orð­inna eru í yfir­vigt hér á landi.

Rann­sóknin var unnin við mat­væla­deild Tækni­há­skól­ans í Danmörku (DTU) í sam­starfi við rann­sókn­arteymi frá Svíþjóð, Noregi, Finn­landi og Íslandi. Athug­anir í rann­sókn­inni voru gerðar á árunum 2011 til 2014 og nið­ur­stöð­urnar birtar fyrr í vik­unni.

„Það er vin­sælt að segja að Íslend­ingar séu Amer­ík­anar Norð­ur­land­anna,“ er haft eftir Jeppe Matthies­sen, einn þeirra sem vann að rann­sókn­inni við DTU-háskól­ann í Kaup­manna­höfn, á vef danska rík­is­út­varps­ins. „Hér eru tveir af hverjum þremur körlum í yfir­vigt og fimmti hver karl og kona eru í mik­illi yfir­vigt.“

Meðaltal lík­ams­þyngd­ar­stuð­uls (Body Mass Index, BMI) íbúa Norð­ur­landa hækk­aði á rann­sókn­ar­tíma­bil­inu, mest meðal Íslend­inga og Norð­manna. BMI er aðferð til þess að leggja mat á hold­ar­far fólks. Þyngd­ar­stuð­ull ein­stak­lings er fund­inn með því að deila þyngd með hæð í öðru veldi (kg/m²). Þyngd­ar­stuð­ull­inn er sú mæli­ein­ing sem notuð er í við­mið­un­ar­mörk Alþjóða heil­brigð­is­mála­stofn­un­ar­innar til þess að kanna offitu, ofþyngd, kjör­þyngd og vannær­ingu í sam­fé­lögum.

Hækk­un­ina á með­al­tali lík­ams­þyngd­ar­stuð­uls­ins má rekja til hækk­unar með­al­tals stuð­uls­ins meðal kvenna, þá sér­stak­lega á Íslandi og í Noregi. Ekki var hægt að greina breyt­ingu á með­al­tali stuð­uls­ins á tíma­bil­inu meðal karla í lönd­unum fimm.

Fleiri í yfirvigt

Meg­in­nið­ur­stöður rann­sókn­ar­innar eru að mat­ar­ræði fleiri Norð­ur­landa­búa var óhollt árið 2014 en árið 2011. Á sama tíma fækk­aði þeim sem neyttu holls mat­ar­ræðis. Sömu staðlar voru not­aðir í öllum lönd­unum sem rann­sökuð voru þegar mat var lagt á það hversu hollt matar­æði fólks var.

Af öllum þeim fæðu­flokkum sem rann­sak­aðir voru var aðeins að merkja jákvæða þróun í einum flokki; Þegar kemur að mat­vælum með við­bættum sykri var þró­unin jákvæð í Danmörku, Finn­landi og í Noregi en engin breyt­ing var merkj­an­leg á Íslandi og í Svíþjóð, hvað þetta varðar.

Helsta ástæða þess að fleiri íbúar Norð­ur­landa voru í yfir­vigt í lok rann­sókn­ar­tíma­bils­ins en í upp­hafi þess er talin vera hreyf­ing­ar­leysi. Í nið­ur­stöðum rann­sókn­ar­innar er greint frá því að þriðj­ungur íbú­anna eru hreyf­ing­ar­lausir og þrír af hverjum tíu eyða meira en fjórum klukku­stundum á dag fyrir framan tölvu eða sjón­varp.

„Í dag er það orðið nær venju­legt að vera full­orð­inn ein­stak­lingur í yfir­vigt eða glíma við offitu,“ segir í sam­an­tekt nið­ur­staðna rann­sókn­ar­innar. Enn fremur segir að það sé áhyggju­efni hversu margir eru hreyf­ing­ar­lausir, hreyfa sig lítið og hversu margir glíma við yfir­vigt. „Þrátt fyrir þetta er hægt að merkja jákvæða aukn­ingu í hlut­falli þeirra sem hreyfa sig mikið. Þessar nið­ur­stöður gætu bent til þess að aukin pólun sé að verða meðal fólks þegar kemur að hreyf­ingu full­orð­inna á Norð­ur­löndum.“

14% reykja daglega, 45% fara á fyllerí

Í rann­sókn­inni var neysla áfengis og tóbaks könnuð í fyrsta sinn. Hver Norð­ur­landa­búi drekkur áfengi að með­al­tali 1,7 sinnum í hverri viku og hlut­fall þeirra sem fara á fyll­erí var 45 pró­sent full­orð­inna árið 2014.

Hlutfall þeirra sem reyktu var 21 pró­sent en hlut­fall þeirra sem reyktu dag­lega var 14 pró­sent á Norð­ur­löndum.