Landsvirkjun mun ekki koma að Austurgilsvirkjun sem fyrirhuguð er í Skjaldfannardal við Ísafjarðardjúp. Þetta er niðurstaða fyrirtækisins eftir að hafa skoðað aðkomu sína að verkefninu um hríð. Í tillögu að þriðja áfanga rammaáætlunar, sem leggja á fram á þingi í þriðja sinn innan skamms, er lagt til að Austurgilsvirkjun fari í orkunýtingarflokk. Forsvarsmenn verkefnisins segja að beðið verði með að ákveða næstu skref þar til Alþingi hefur fjallað um og afgreitt áætlunina.
Í skriflegu svari Landsvirkjunar við fyrirspurn Kjarnans segir að hagkvæmasta útfærslan af virkjuninni hafi reynst minni en áætlað var þegar fyrirtækið hóf skoðun á aðild að verkefninu.
Virkjunarverkefnið miðar að því að virkja rennsli áa undan Drangajökli. Þegar verkefnisstjórn rammaáætlunar fjallaði um virkjanakostinn á sínum tíma var miðað við að uppsett afl gæti orðið 35 MW og að framleiddar yrðu 228 gígawattstundir af raforku á ári.
Hugmynd í skoðun frá 2014
Að baki verkefninu stendur Bjartmar Pétursson fiskútflytjandi og eigandi jarðarinnar Laugalands í Skjaldfannardal. Hann hóf skoðun á hugmyndinni vorið 2014 og leitaði til Orkustofnunar í lok þess árs. Orkustofnun hafði þá þegar skilað skýrslu um virkjanakosti til umfjöllunar í verndar- og orkunýtingaráætlun (3. áfanga rammaáætlunar), „en þar sem orkuöryggi á Vestfjörðum er ábótavant ákvað stofnunin að taka þessa hugmynd upp á sína arma sem sína eigin,“ segir í viðauka sem gerður var við skýrsluna og fjallaði um Austurgilsvirkjun.
Niðurstaða verkefnisstjórnarinnar var í framhaldinu sú að leggja til að virkjanahugmyndin færi í orkunýtingarflokk. Í rökstuðningi fyrir þeirri ákvörðun segir: Virkjunarkosturinn er inni á svæði sem er óbyggt víðerni samkvæmt lagalegri skilgreiningu, en samkvæmt niðurstöðum faghóps 2 hefði virkjun á svæðinu lítil áhrif á ferðamennsku, beit og veiði. Í ljósi framkominna gagna um gróðurfar, jarðfræði, fuglalíf, vatnalíf og menningarminjar á svæðinu er lagt til að virkjunarkosturinn verði í orkunýtingarflokki.
Tillaga lögð fram í þriðja sinn
Verkefnisstjórnin skilaði sinni vinnu til umhverfisráðherra í ágúst 2016. Í þingsályktunartillögu að rammaáætlun sem fyrst var lögð fram á þingi það ár og svo aftur 2017 var Austurgilsvirkjun í nýtingarflokki í samræmi við niðurstöðu verkefnisstjórnarinnar. Vegna ólgu í stjórnmálunum og tíð ríkisstjórnarskipti af þeim sökum var tillagan hins vegar ekki afgreidd á Alþingi.
Guðmundur Ingi Guðbrandsson umhverfisráðherra hyggst nú á vorþingi leggja tillöguna fram óbreytta, þremur og hálfu ári eftir að verkefnisstjórnin skilaði sínum tillögum og tæpum sjö árum eftir að vinna hennar hófst.
Vondadalsvatn og Djúpi pollur
Samkvæmt skýrslu Orkustofnunar um Austurgilsvirkjun, sem verkefnisstjórnin fékk til að byggja sitt mat á, kom fram að virkjað yrði í Austurgilsá sem fellur í Selá í Skjaldfannardal. Þar sagði að virkjunin myndi nýta vatnsafl sem fengist úr Vondadalsvatni, Skeifuvatni og Djúpa polli. Ráðgert væri að meðalhæð inntakslóns í Vondadalsvatni yrði í 435 metra hæð yfir sjó. Þaðan yrði lögð 3,9 kílómetra löng vatnspípa að stöðvarhúsi við Selá.
Reiknað var með að nær allt jökulrennsli Selár færi í inntakslónið og jafnvel einnig rennsli jökulvatna á svæðum vestan Skjaldfannardals með frekari framlengingu skurða.
Skynsamlegt að eyða ekki peningum í glannaskap
Kristinn Pétursson, bróðir Bjartmars, ráðgjafi í orkumálum og fyrrverandi verkefnisstjóri Austurgilsvirkjunar, segir í samtali við Kjarnann að Landsvirkjun hafi skoðað aðkomu að fyrsta áfanga verkefnisins. Þær framkvæmdir sem þar hafi verið til skoðunar séu eingöngu á jörðinni Laugalandi sem er í eigu Bjartmars. Rannsóknarvinna hafi aðallega farið fram þar.
Spurður um stöðu verkefnisins nú þegar Landsvirkjun hefur gefið það frá sér segir Kristinn að enn sé stefnt að því að það verði að veruleika.
„En ég tel það grundvallaratriði að tillaga að rammaáætlun fari í gegnum þingið áður en farið verður að eyða meiri peningum í verkefnið,“ segir hann. „Annað væri glannalegt og ófagleg vinna að mínu mati. Skynsemin segir manni að það eigi enginn á Íslandi að eyða peningum í glannaskap lengur. Við eigum að vera búin að læra það.“
Langt ferli
Kristinn bendir á að vinna að virkjanaverkefnum taki langan tíma. Í þeim sé þörf á djúpri fagvinnu, meiri en gangi og gerist í mörgum öðrum greinum. Vinna þurfi að rannsóknum í langan tíma, jafnvel áratugi, áður en hægt sé að taka endanlegar ákvarðanir. „Svona verkefni eru tímafrekari en við héldum. Það er því skynsamlegt að bíða núna þar til [rammaáætlun] fer í gegnum þingið og eftir það er hægt að fara að skoða það af alvöru aftur í rólegheitunum.“
Spurður hvort til greina komi að reyna að fá einhverja aðra en Landsvirkjun að verkefninu segir Kristinn ekki tímabært að svara því. „Það á eftir að koma í ljós.“
Á óbyggðu víðerni
Austurgilsvirkjun færi inni á óbyggt víðerni líkt og fyrirhuguð Hvalárvirkjun á Ófeigsfjarðarheiði. Hörður Arnarson, forstjóri Landsvirkjunar, sagði í viðtali á mbl.is haustið 2017 að fyrirtækið hefði ákveðið að skoða aðkomu sína að Austurgilsvirkjun eftir að hún fékk góða umfjöllun í rammaáætlun. Farið hafi verið í viðræður við landeigendur og rannsóknir gerðar á svæðinu. „En þarna yrði farið inn á svæði sem ekki hefur áður verið virkjað og því yrðu umhverfisáhrifin umtalsverð,“ sagði Hörður.
Austurgilsvirkjun og Hvalárvirkjun yrðu báðar langt frá meginflutningskerfi raforku. Forsenda fyrir framkvæmdunum er því tenging þeirra við raforkukerfið. Undanfarið hefur mest verið rætt um að flytja orkuna frá virkjununum að tengipunkti sem reistur yrði í Ísafjarðardjúpi. Þaðan yrði svo rafmagnið flutt með loftlínum yfir Kollafjarðarheiði og að Vesturlínu. Sá tengipunktur myndi gagnast bæði Austurgilsvirkjun og Hvalárvirkjun sem og þriðju virkjuninni, Skúfnavatnavirkjun, sem fyrirhuguð er á þessum slóðum.
Þegar virkjanir á þessu svæði á Vestfjörðum komu fyrst fram var hugmyndin sú að tengja rafmagnið beint úr Djúpinu og inn á Ísafjörð, með loftlínum, jarðstrengjum og jafnvel sæstreng. Þannig myndi nást langþráð hringtenging rafmagns á stórum hluta Vestfjarða sem auka myndi raforkuöryggi á svæðinu til muna. Slík áform eru ekki lengur í forgangi heldur er nú horft til fyrrnefndrar tengingar yfir Kollafjarðarheiði og inn á meginflutningskerfið.
Tengipunktur ekki háður fleiri virkjunum
Í apríl á síðasta ári gaf Landsnet út skýrslu þar sem kostnaður við tengingar Hvalárvirkjunar var metinn. Samkvæmt henni munu tekjur Landsnets af því að flytja raforku frá virkjuninni standa undir framkvæmdum við fyrsta áfanga nýs tengipunktar í Ísafjarðardjúpi.
Guðmundur Ingi Ásmundsson, forstjóri Landsnets, sagði í samtali við mbl.is er skýrslan kom út að niðurstaða kostnaðargreiningarinnar væri ekki háð því að fleiri virkjanir yrðu reistar á þeim slóðum sem tengipunkturinn er fyrirhugaður, „en komi fleiri virkjanir inn, sem gæti orðið annar áfangi þessa verkefnis, mun það auðvitað skila meiri tekjum]...]“.
Tillaga að friðlýsingu Drangajökulsvíðerna
Frá því að verkefnisstjórn rammaáætlunar hóf umfjöllun sína um Austurgilsvirkjun og lagði til að hún færi í nýtingarflokk áætlunarinnar hefur ýmislegt dregið til tíðinda. Ferðamennska hefur blómstrað sem aldrei fyrr, svo dæmi sé tekið, og þá lagði Náttúrufræðistofnun til árið 2018 að Drangajökulssvæðið yrði friðlýst.
Í greinargerð með tillögunni kom fram að helsta ógn sem að svæðinu stafi sé möguleg virkjun vatnsafla. „Við gerum okkur fulla grein fyrir því að Hvalárvirkjun er í orkunýtingarflokki rammaáætlunar og að umhverfismat á henni hefur farið fram. Einnig að Austurgilsvirkjun er í orkunýtingarflokki í tillögum að þriðja áfanga rammaáætlunar,“ sagði Trausti Baldursson, forstöðumaður vistfræði- og ráðgjafadeilar Náttúrufræðistofnunar, sem leiddi vinnu við tillögugerðina, í samtali við mbl.is. „En hlutverk okkar í þessu tilviki er að rannsaka og kortleggja náttúrufar og gera tillögur um vernd út frá því, óháð hagsmunum annarra. Því hlutverki erum við að sinna með þessum tillögum. Hvað svo verður um þær er í annarra höndum.“
Hópur þrjátíu landeigenda af átta jörðum í Árneshreppi sendu síðasta sumar frá sér yfirlýsingu þar sem röskun Drangajökulsvíðerna með þremur fyrirhuguðum vatnsaflsvirkjunum var andmælt. Hugmyndirnar sem um ræðir eru auk Austurgilsvirkjunar og Hvalárvirkjunar Skúfnavatnavirkjun í Ísafjarðardjúpi.
„Þessar stórkarlalegu virkjanahugmyndirnar eru fullkomin tímaskekkja í nútímasamfélagi,“ sagði í yfirlýsingunni sem send var til ráðherra og formanna stjórnmálaflokka. „Náttúruverndarsjónarmið njóta sífellt meira fylgis og óbyggð víðerni hafa öðlast viðurkenningu og vernd í lögum. Þessar virkjanahugmyndirnar eiga því að okkar mati heima í verndar- eða biðflokki rammaáætlunar, áratugsgamlar forsendur þeirra eru löngu úreltar. Allir sem kynna sér staðreyndir um raforkuöryggi á Vestfjörðum vita að þessar virkjanir hafa þar engin áhrif. Raforkan yrði seld hæstbjóðanda suður á land, líklega til gagnavera sem leita rafmyntar, s.s Bitcoin.“
Umhverfisstofnun hefur tillögu Náttúrufræðistofnunar að friðlýsingu Drangajökulsvíðerna enn til meðferðar.
Veistu meira? Láttu okkur vita
Það tókst ekki að sækja formið. Reyndu aftur eftir augnablik.
Ýttu á + við höfund, fréttamál eða greinaröð til að fylgja því og fá tölvupóst þegar eitthvað nýtt kemur, einn á dag í mesta lagi. Því sem þú fylgir stjórnarðu á Minni síðu.
Orkumál
Berjast fyrir þorpi á barmi hengiflugs
Vindorkan áskorun fyrir stjórnkerfi skipulags- og orkumála
Lovísa Árnadóttir
Orku- og veitumál í brennidepli
Gunnar Gunnarsson
Austurland 2022: Miklar fórnir fyrir stóra vinninga?
Nær öllum sundlaugum höfuðborgarsvæðisins lokað vegna bilunar í Hellisheiðarvirkjun
Athugasemdir