Óska eftir stjórnsýsluendurskoðun á starfsemi Tryggingastofnunar

Níu þing­menn sem sitja í vel­ferð­ar­nefnd hafa óskað eftir því að rík­is­end­ur­skoð­andi geri stjórn­sýslu­end­ur­skoðun á starf­semi Trygg­inga­stofn­unar rík­is­ins. Óskað er eftir því að í skýrsl­unni verði dregið fram hvernig stofn­un­inni hefur tekst að upp­fylla lög­bundið hlut­verk sitt. Í grein­ar­gerð beiðn­innar segir að Trygg­inga­stofnun hafi skert líf­eyr­is­greiðslur örorku- og end­ur­hæf­ing­ar­líf­eyr­is­þega í um ára­tug án laga­heim­ildar. Þúsundir manns hafi orðið fyrir skerð­ingu vegna bresta í máls­með­ferð stofn­un­ar­innar. Því sé það mik­il­vægt að við slíkar aðstæður sé kannað hvort rétt­indi líf­eyr­is­þega séu tryggð að fullu í sam­skiptum þeirra við stofn­un­ina. Óskað er eftir að rík­is­end­ur­skoð­andi skili Alþingi skýrslu eigi síðar en 1. júní 2019.

Tryggingastofnun skert lífeyrisgreiðslur án heimilda

Í stjórn­ar­skránni er kveðið á um að stjórn­völd hafi skyldu til að tryggja í lögum aðstoð við örorku-, end­ur­hæf­ingar- og elli­líf­eyr­is­þega. Í grein­ar­gerð­inni segir að það sé því afar mik­il­vægt að sú stofnun sem hefur það hlut­verk að ann­ast fram­kvæmd líf­eyr­is­trygg­inga almanna­trygg­inga gæti í hví­vetna að rétt­indum ein­stak­ling­anna, ellegar bregð­ist stjórn­völd stjórn­ar­skrár­bund­inni skyldu sinni gagn­vart almenn­ingi.

Í grein­ar­gerð­inni segir að þeir sem þiggi bætur frá Trygg­inga­stofnun rík­is­ins séu oft í tekju­lægstu hópum sam­fé­lagsin og sá líf­eyrir sem þeir hljóti frá stofn­unni sé oft­ast eina eða helsta uppi­staðan í tak­mörk­uðum tekjum þeirra. Þessir hópar reiði sig því að miklu leyti á greiðslur Trygg­inga­stofn­unar til lífs­við­ur­væris og því afar mik­il­vægt að staða þeirra í sam­skiptum við stofn­un­ina sé trygg og rétt­indi þeirra virt í hví­vetna. Því telji þing­menn­irnir það því sér­stak­lega nauð­syn­legt að vönduð stjórn­sýsla sé við­höfð við með­ferð mála þegar íþyngj­andi ákvarð­anir um skerð­ingu líf­eyr­is­rétt­inda eru teknar. Í því sam­bandi sé jafn­framt nauð­syn­legt að þau lög sem um stofn­un­ina gilda tryggi að ákvarð­anir um skerð­ingu rétt­inda verði ekki teknar nema fyrir þeim sé við­hlít­andi laga­heim­ild.

Aftur á móti hafi að und­an­förnu komið í ljós dæmi um bresti í máls­með­ferð Trygg­inga­stofn­unar. Þúsundir manns hafi orðið fyrir skerð­ingum vegna túlk­unar stofn­un­ar­innar á ákveðnum ákvæðum í lögum um almanna­trygg­ingar. Þá hafi ein­stak­lingar sem búið hafa erlendis, en innan EES-svæð­is­ins, orðið fyrir skerð­ingum á rétti sínum til örorku­líf­eyris á grund­velli beit­ingar ákvæð­anna. Umboðs­maður Alþingis hafi hins vegar komst að þeirri nið­ur­stöðu að slíkt væri rangt í áliti í máli nr. 8955/2016. „Þannig hefur Trygg­inga­stofnun rík­is­ins skert líf­eyr­is­greiðslur örorku- og end­ur­hæf­ing­ar­líf­eyr­is­þega í um ára­tug án laga­heim­ildar. Mik­il­vægt er við slíkar aðstæður að kanna hvort rétt­indi líf­eyr­is­þega séu tryggð að fullu í sam­skiptum þeirra við stofn­un­ina,“ segir í grein­ar­gerð­inni.

Óskað eftir ábendingum um hvaða aðgerðir þurfi að grípa til

Mynd: Skjáskot/RÚV

Skýrslu­beiðnin er lögð fram af öllum nefnd­ar­mönnum vel­ferð­ar­nefndar Alþingis að frá­töldum Ásmundi Frið­riks­syni, þing­manni Sjálf­stæð­is­flokks­ins. Í skýrslu­beiðn­inni er meðal ann­ars óskað eftir því að að rík­is­end­ur­skoð­andi meti árangur Trygg­inga­stofn­unar við fram­kvæmd líf­eyr­is­trygg­inga almanna­trygg­inga sam­kvæmt lögum. Auk þess að kannað sé hvort að starf­semi Trygg­inga­stofn­unar og þær verk­lags­reglur sem stofn­unin hefur sett sér um með­ferð stjórn­sýslu­mála sé í sam­ræmi við sjón­ar­mið um mál­efna­lega og við­ur­kennda stjórn­sýslu­hætti.

Jafn­framt óska þing­menn­irnar eftir að kannað verði hvort fram­lög rík­is­ins til stofn­un­ar­innar tryggi með full­nægj­andi hætti að hún geti sinnt því hlut­verki sem henni er falið. Að auki sé stuðn­ingur félags­mála­ráðu­neytis við starf­semi Trygg­inga­stofn­unar rík­is­ins kann­aður og við­brögð ráðu­neyt­is­ins við athuga­semdum um mein­bugi á lögum og reglu­gerðum sem tor­veldað gætu störf Trygg­inga­stofn­unar metin. Að lokum er óskað eftir því að Rík­is­end­ur­skoðun komi með ábend­inguar um til hvaða aðgerða þurfi að grípa þannig að Trygg­inga­stofnun megi sem best sinna lög­bundnu hlut­verki sínu svo að vönduð og mál­efna­leg stjórn­sýsla verði tryggð í starf­semi stofn­un­ar­innar.