Stjórnarslit og kosningar: Hvað gerist í dag?

Föstu­dag­ur­inn 15. sept­em­ber var við­burða­ríkur dagur. Fjöl­miðlar keppt­ust við að fá úr því skorið hvort rík­is­stjórn­ar­sam­starfi Sjálf­stæð­is­flokks­ins, Við­reisnar og Bjartrar fram­tíðar væri raun­veru­lega lokið, sem það svo reynd­ist vera og vel það.

Útlit er fyrir að þessir flokkar geti ekki einu sinni starfað saman lengur í starfs­stjórn, enda skutu flokks­ráð og for­kólfar flokk­ana fast á sam­starfs­flokka sína í lok dags í gær.

Bjarni Bene­dikts­son, for­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins, virt­ist síður en svo ánægður með fram­göngu Bjartar fram­tíðar í þessu máli. Hann kall­aði flokk Óttarrs Proppé „smá­flokk“ og lagði áherslu á að við stjórn þessa lands þyrftu að vera flokkar með „djúpar rætur, sem legð­ust ekki eins og strá í vindi“. Það þykir varla góður dómur um stjórn­mála­flokk.

Ráð­gjafa­ráð Við­reisnar ályktaði í gær að Bjarni Bene­dikts­son, Sigríður Andersen væri ekki stætt á ráð­herra­stóli á meðan rann­sakað væri hvernig farið hafi verið með per­sónu­upp­lýs­ingar í stjórn­ar­ráð­inu. Þau verði að víkja fram að kosn­ingum. Viðreisn þykir Brynjar Níelsson, for­maður stjórn­skip­unar- og eft­ir­lits­nefndar, einnig þurfa að segja af sér sem slíkur.

Guðni á leik

Nú er komið að Guðna Th. Jóhann­essyni, for­seta Íslands. Hann hygg­ist funda með öllum for­mönnum stjórn­mála­flokka sem eiga sæti á Alþingi í dag. Hann ætlar að gefa sér 45 mín­útur með hverjum og einum. Bjarni Bene­dikts­son gengur fyrstur á fund hans klukkan 11 í dag og svo koma þau koll af kolli til Bessa­staða eins og svo oft áður.

Það er ekki úr vegi að líta aðeins á þá leiki sem bjóð­ast for­set­anum í þeirri stöðu sem upp er komin.

[links]Það verður örugg­lega ekki mik­illa tíð­inda að vænta fyrr en að þessum fundum Guðna með stjórn­málafor­ingj­unum loknum. Þá mun for­set­inn hafa fengið góða mynd á það hvernig er í pott­inn búið.

Hlutverk Guðna verður í meg­in­at­riðum að tryggja að hér starfi rík­is­stjórn. Stjórn­ar­kreppur á borð við þá sem virð­ist blasa við – þegar aðstand­endur meiri­hluta­stjórnar þriggja flokka virð­ast vera svo í nöp við sam­starfs­fólk að það sýður upp úr með þeim hætti sem gerði í gær – eru fátíðar á Íslandi.

Guðni hefur nokkur spil á hendi í þeirri stöðu. Hans fyrsta útspil verður eflaust að bjóða sitj­andi rík­is­stjórn að sitja áfram fram að kosn­ingum, hvenær sem þær verða. Ef sú til­laga fær ekki und­ir­tektir mun for­set­inn reyna að setja saman rík­is­stjórn með aðkomu ann­arra flokka.

Sú stjórn gæti þess vegna brugðið sér í allra kvik­inda líki; Hún gæti verið meiri­hluta­stjórn, minni­hluta­stjórn eða þjóð­stjórn ef Guðni nær að beisla óvild­ina sem ríkir milli stjórn­mála­flokka á Alþingi.

Utanþingsstjórn er lokaúrræði

Eflaust er það aðeins loka­úr­ræði í huga for­set­ans að skipa utan­þings­stjórn. Aðeins ein slík rík­is­stjórn hefur setið á Íslandi. Sú stjórn sat í tvö ár á stríðs­ár­unum 1942 til 1944, áður en Lýð­veldið Ísland var stofnað.

Utan­þings­stjórn kann hins vegar að hljóma sem kunn­ug­legt hug­tak enda hefur slíkt stjórn­ar­fyr­ir­komu­lag borið á góma í gegnum tíð­ina þegar ein­stak­lega erf­ið­lega hefur gengið að mynda rík­is­stjórn með hefð­bundnum hætti. Stundum er talað um að for­seti geti beitt tali um utan­þings­stjórn sem svipu á flokks­for­menn til það reka þá áfram í samn­inga­um­leitan og stjórn­ar­myndun.

Dagskráin á Bessastöðum í dag

• 11:00 – Bjarni Bene­dikts­son, for­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins
• 13:00 – Katrín Jak­obs­dóttir, for­maður Vinstri hreyf­ing­ar­innar græns fram­boðs
• 13:45 – Birgitta Jóns­dóttir, for­maður þing­flokks Pírata
• 14:30 – Sigurður Ingi Jóhanns­son, for­maður Fram­sókn­ar­flokks­ins
• 15:15 – Benedikt Jóhann­es­son, for­maður Við­reisnar
• 16:00 – Óttarr Proppé, for­maður Bjartrar fram­tíðar
• 16:45 – Logi Már Ein­ars­son, for­maður Sam­fylk­ing­ar­innar