Hvorki ólögmætt né óskynsamlegt að færa kröfuhöfum nýju bankanna

Það er mat Brynjars Níels­sonar alþing­is­manns að „það hafi hvorki verið ólög­mætt né óskyn­sam­legt að slita­búin fengju yfir­gnæf­andi hlut í Arion banka og Íslands­banka, enda ekki óeðli­legt þar sem verið var að færa yfir skuldir og eignir gömlu bank­anna í þá nýju.“ Þetta kemur fram í skýrslu sem hann skil­aði til stjórn­skip­unar- og eft­ir­lits­nefnd um ásak­anir Víg­lundar Þor­steins­sonar.

Víglundur sendi gögn á þing­menn og fjöl­miða í jan­úar sem hann sagði sýna að að stjórn­mála­menn, emb­ætt­is­menn í ráðu­neytum og Fjár­mála­eft­ir­litið (FME) hafi framið stór­felld og marg­vís­leg lög­brot þegar þeir ákváðu að breyta stofnúr­skurði eft­ir­lits­ins um stofnun nýrra banka á grunni þeirra þriggja sem féllu í októ­ber 2008. Víglundur vildi meina að með þessu hafi erlendir „hrægamma­sjóðir“ átt að hagn­ast um 300 til 400 millj­arða króna á kostnað þjóð­ar­innar.

Spurning um virðisauka

Í skýrslu Brynjars, sem var birt á vef Alþingis síð­degis í dag, segir að ríkið hafi stofnað umrædda banka, verið eig­andi þeirra og tekið með því veru­lega áhættu. Því kunni að vakna sú spurn­ing, með hlið­sjón að óvissu um verð­mæti eigna bank­anna, af hverju ekki var gert sam­komu­lag um skipt­ingu virð­is­auka eins og gert var í samn­ingum um Lands­bank­ann. Í þeim samn­ingum skipt­ist virð­is­auki á milli rík­is­ins og kröfu­hafa en í samn­ing­unum hjá Arion banka og Íslands­banka skipt­ist virð­is­auki vegna eigna milli nýju bank­anna og slita­búa fyr­ir­renn­ara þeirra. Eigendur Arion banka og Íslands­banka eru að langstærstu leyti slitabú gömlu bank­anna.

[caption id="attachment_17957" align="alignnone" width="624"] Víglundur Þor­steins­son, fyrrum eig­andi BM Vallár, segir að stjórn­mála­menn, emb­ætt­is­menn í ráðu­neytum og Fjár­mála­eft­ir­litið (FME) hafi framið stór­felld og marg­vís­leg lög­brot þegar þeir ákváðu að breyta stofnúr­skurði eft­ir­lits­ins um stofnun nýrra banka á grunni þeirra þriggja sem féllu í októ­ber 2008. Brynjar Níelsson hafnar þeim ásök­unum.[/caption]

Í skýrslu Brynjars segir: „Ekki hafa komið afger­andi skýr­ingar á því hvers vegna mál þró­uð­ust með þessum hætti. Nærtækt er að ætla að stjórn­völd hafi talið mikla áhættu fel­ast í því að eiga alla bank­ana og að úti­lokað hafi verið að fá kröfu­hafa gömlu bank­anna til að taka yfir þessa nýju banka nema hugs­an­legur virð­is­auki eigna­safns­ins kæmi allur til þeirra. Hver sem skýr­ingin er virð­ist sem lítil eða engin and­staða hafi verið við þessa ráð­stöfun á bönk­unum í umræðum á þing­inu í des­em­ber 2009 og virð­ist jafn­vel sem mikil ánægja hafi verið með að ríkið skyldi losna við að taka dýr lán til að mynda eigið fé bank­anna og að bank­arnir þyrftu ekki að gefa út skulda­bréf sem gæti haft í för með sér mikla gjald­eyr­is­á­hættu.“

Fullyrðingar Víglundar eiga ekki við rök að styðjast

Brynjar segir að við heild­ar­mat á lána­söfnum bank­anna hafi verið tekið til­lit til þess að mis­mun­andi líkur voru á inn­heimtu lán­anna sem í þeim voru. Sum voru lík­leg til að inn­heimt­ast að fullu, önnur að hluta og sum voru hrein­lega töpuð. „Mun með­al­talið hafa verið nálægt því um helm­ingur af stöðu lán­anna og afslátt­ur­inn sem því nemur. Hvert lán var því ekki lækkað um helm­ing, heldur tók mats­verðið mið af mis­mun­andi líkum á inn­heimtu. Við það mið­aði heild­ar­kaup­verðið.

Full­yrð­ingar Víg­lundar í bréfi til þing­manna um að skuld­arar lán­anna, sem færð voru til nýju bank­anna, hafi verið hlunn­farnir eiga því ekki við rök að styðj­ast.[...]Með hlið­sjón af öllu fram­an­sögðu er ekki fall­ist á að í sam­komu­lags­leið­inni um skipt­ingu eigna og skulda, sem nýju bank­arnir tóku yfir, hafi verið farið á svig við lög. Enn síður er nokkuð sem bendir til þess að beitt hafi verið með skipu­lögðum hætti blekk­ingum og svikum til hags­bóta fyrir erlenda kröfu­hafa á kostnað rík­is­ins og ein­stakra skuld­ara.“

Ríkið fær allt sitt rúmlega til baka

Brynjar segir lík­legt að rík­is­sjóður geti fengið alla þá 190 millj­arða króna sem hann lagði til við end­ur­reisn bank­anna til baka og rúm­lega það. „Virð­is­auk­inn hefur styrkt fjár­hags­lega stöðu bank­anna og þannig tryggt fjár­fest­ingar rík­is­sjóðs í þeim. Má því ætla að þessi útgjöld séu í eðli sínu fjár­fest­ingar sem skili sér með góðri ávöxtun.

Þegar til þessa er horft verður ekki sagt að slita­búin hafi grætt á kostnað rík­is­ins, þótt vel megi halda því fram að hægt hefði verið að semja um ein­hverja hlut­deild rík­is­ins í virð­is­auka sem varð á eignum sem yfir­færðar voru til bank­anna sem þá voru í eigu rík­is­ins. Segja má að slita­búin hafi fengið sann­gjarnt verð fyrir eignir sínar og að heild­ar­verð­mætið hafi í raun verið mjög nálægt með­al­tali mats Deloitte. Ekki hafa komið fram hald­bær gögn um að við­skipta­vinir nýju bank­anna hafi verið hlunn­farnir.“

Engin hald­bær gögn liggi fyrir um annað en að mál­efna­leg rök hafi almennt ráðið för við end­ur­skipu­lagn­ingu og upp­gjör lána fyr­ir­tækja og heim­ila.

[caption id="attachment_9662" align="alignnone" width="640"] Sig­mundur Davíð Gunn­laugs­son for­sæt­is­ráð­herra sagði ásk­anir Víg­lundar við fyrstu sín slá­andi og boð­aði rann­sókn á þeim þegar þær voru lagðar fram í síð­asta mán­uði.[/caption]

Örugglega hægt að benda á einhver mistök

Í skýrslu Brynjars segir að þegar horft sé til baka megi örugg­lega benda á ein­hver mis­tök sem hafi átt sér stað við end­ur­reisn bank­anna þriggja og annað sem betur hafi mátt fara. „En það er auð­veld­ara um að tala en í að kom­ast þegar allt banka­kerfið hrynur á einu bretti eins og gerð­ist í byrjun októ­ber 2008. Enginn var við­bú­inn svona for­dæma­lausum aðstæðum á fjár­mála­mark­aði. Þótt neyð­ar­lögin hafi reynst góð svo langt sem þau ná var lag­ara­mm­inn og umgjörðin öll mjög tak­mörkuð og rennt var nokkuð blint í sjó­inn við það gríð­ar­lega erf­iða verk­efni að halda greiðslu­miðlun gang­andi, reisa við banka­kerfið og end­ur­skipu­leggja skuldir ein­stak­linga og atvinnu­lífs. Hins vegar tókst að tryggja hags­muni rík­is­sjóðs með við­un­andi hætti þótt vel megi vera að hægt hafi verið að gera betur í þeim efnum. Þá tókst að byggja upp trausta banka með góða eig­in­fjár­stöðu. Þeir fjár­munir sem ríkið lagði til þeirra eru tryggðir og rík­is­sjóður hefur engum fjár­munum tapað í eig­in­legum skiln­ingi.“

Hann segir að ef sú leið hafi verið farin að ríkið hefði eign­ast alla bank­ana og gefið út skulda­bréf til slita­búa þeirra væri skulda­staða rík­is­sjóðs nokkur hund­ruð millj­örðum króna verri en hún er í dag og þjóðin væri ófær um að afla gjald­eyris til greiðslu útgef­inna skulda­bréfa nýju bank­anna til slita­bú­anna. „Hefði slíku ráðslagi fylgt gíf­ur­leg áhætta fyrir þjóð­ar­búið. Aðrar leiðir voru farnar við end­ur­reisn ann­arra fjár­mála­fyr­ir­tækja. Ekki verður fjallað um það í þess­ari skýrslu en til með­ferðar hjá stjórn­skip­unar- og eft­ir­lits­nefnd þings­ins er rann­sókn­ar­skýrsla um spari­sjóð­ina. Jafn­framt þyrfti að mati skýrslu­höf­undar að skoða betur aðgerðir stjórn­valda í tengslum við aðstoð við minni fjár­mála­fyr­ir­tæki eins og Saga Capital, Verð­bréfa­stof­una og Askar Capital og á hvaða grunni veitt var rík­is­á­byrgð á skulda­bréfi SPRON og Spari­sjóða­bank­ans til slita­bús Kaup­þings.“