„Evrópusambandið er bara ein risastór málamiðlunarfabrikka“

Blokka­myndun innan Evr­ópu­sam­bands­ins er orðin skýr­ari nú en áður að mati Dr. Eiríks Berg­manns pró­fess­ors í stjórn­mála­fræði við Háskól­ann á Bifröst. Nú þegar Bretar hafa yfir­gefið sviðið er öxull­inn á milli Þýska­lands og Frakk­lands orð­inn skýr­ari, segir Eiríkur í sam­tali við Kjarnann.

„Það sem að ger­ist fyrst og fremst er að þessi öxull Þýska­lands og Frakk­lands verður enn skýr­ari heldur en þegar Bretar voru þarna sem þriðja hjólið undir þeim vagni. Síðan hefur verið að teikn­ast upp munur á milli þess­ara hópa mun skýrar, norð­urs­ins og suð­urs­ins, skýr­ari munur heldur en áður var. Hann varð aug­ljós í fjár­málakrís­unni en mun­ur­inn núna er sá að þá lágu lín­urnar dálítið skýrt milli norð­urs og suð­urs þar sem Þýska­land og Frakk­land tóku afstöðu með norðr­inu en núna eru þau í miklu meira mála­miðl­un­ar­hlut­verki þarna á milli og eru til dæmis tals­menn beinna styrkja en ekki bara lána­fyr­ir­greiðslna. Þarna er orðin ákveðin breyt­ing,“ segir Eiríkur.

Minna í styrki heldur en lagt var upp með

Líkt og Eiríkur segir töl­uðu Þjóð­verjar og Frakkar fyrir því að stór hluti björg­un­ar­pakk­ans yrði greiddur út í styrkja­formi. Í upp­haf­legri til­lögum Macron og Merkel var gert ráð fyrir að alls yrðu 500 millj­arðar evra greiddir út í styrkja­formi af alls 750 millj­örðum sem björg­un­ar­pakk­inn hljóðar upp á.

Mynd: Bára Huld Beck

Mikið fór fyrir spar­sömu blokk­inni í umræðum síð­ustu daga sem tal­aði fyrir lána­fyr­ir­greiðslum til aðild­ar­ríkja í stað styrkja. Sparsama blokkin sam­anstendur jafnan af fjórum ríkjum; Hollandi, Aust­ur­ríki, Danmörku og Svíþjóð en í nýaf­stöðnum við­ræðum bætt­ist Finnland í hóp­inn. Svo fór að björg­un­ar­pakk­inn minnkar ekki að umfangi en alls verða 390 millj­arðar evra greiddar út í styrkja­formi og 360 millj­arðar ætl­aðar í lán.

Spurður að því hvort að ekki sé um mála­miðl­un­ar­nið­ur­stöðu að ræða segir Eiríkur: „Evr­ópu­sam­bandið er bara ein risa­stór mála­miðl­un­ar­fa­brikka. Þetta voru enda­lausar mála­miðl­anir milli þess­ara aðila til að finna ein­hverja lausn sem eng­inn er sáttur við en allir geta lifað við.“

Ríki sem brjóta aðildarskilyrði flækja málin

Eiríkur segir afstöðu ríkja í Austur Evrópu til mál­efna sem eru grund­vall­ar­skil­yrði fyrir aðild að sam­band­inu hafa flækt málin. „Síðan er ný vídd í þessu öllu saman sem gerir allt miklu flókn­ara og það er austrið. Þar ertu kom­inn með stjórn­völd víða sem hafa fært ríki sín bein­línis í and­stöðu við grund­vallar aðild­ar­skil­yrði að Evr­ópu­sam­band­inu hvað varðar rétt­ar­ríkið einkum og sér­ílagi og jafn­vel lýð­ræði að ein­hverju leyti og þess vegna þriðja atrið­inu sem eru mann­rétt­indi. Þetta eru grund­vall­ar­at­riði sem ríki verða að upp­fylla vilji þau vera aðilar að Evr­ópu­sam­band­inu.“

Eitt af því sem tek­ist var á um í við­ræð­unum var réttur þess­ara ríkja til þess að þiggja stuðn­ing úr björg­un­ar­pakk­anum. „Þessi blokk sem kallar sig spar­sömu blokk­ina, þau vildu setja stíf skil­yrði um að greiðslur úr sjóðum Evr­ópu­sam­bands­ins færu ekki til ríkja sem að gengju gegn grund­vall­ar­að­ild­ar­skilyðum um rétt­ar­ríkið. Og þetta var mik­ill ásteyt­ing­ar­steinn miklu fremur en upp­hæð­irnar sem um var að tefla,“ segir Eiríkur.

Málið sem tekið var fyrir á síð­ustu dögum krefst stuðn­ings allra ríkja sam­bands­ins og eru slíkar umræður yfir­leitt erf­ið­ari heldur en aðrar að sögn Eiríks. Sú mála­miðlun var gerð að vísa þeim atriðum er varða skil­yrði fyrir útgreiðslum í síð­ari umræður innan Evr­ópu­sam­bands­ins og því mun verða kosið um skil­yrðin síðar í meiri­hluta­kosn­ingu. Pólland og Ung­verja­land hafa því ekki neit­un­ar­vald varð­andi þau skil­yrði sem sett verða.

Evr­ópu­sam­bandið hafi nú þegar farið í aðgerðir gegn þessum ríkjum og virkjað svo­kall­aða sjö­undu grein sátt­mál­ans um Evr­ópu­sam­bandið. Verði nið­ur­staðan sú að þau brjóta ekki aðild­ar­skil­yrðin þá verður ekki hægt að beita þau neinum við­ur­lögum þegar kemur að útdeil­ingu vegna björg­un­ar­pakk­ans.