Í síðasta sæti

Með samn­ingnum SFR við ríkið í vik­unni var verk­falli stétt­ar­fé­lags­ins aflýst. Verkfall þetta náði til ýmissa félaga opin­berra starfs­manna. Innan þess mengis voru umsjóna­menn fast­eigna Háskóla Íslands og urðu verk­falls­að­gerðir þeirra fyrr í mán­uð­inum valdar að lokun ýmissa bygg­inga og kennslu­stofa með til­heyr­andi truflun á kennslu þeirra 13.000 nem­enda sem skráðir eru í Háskól­ann. Þetta verk­fall var engin nýj­ung fyrir stúd­enta, enda það þriðja sem stóð til með að trufla kennslu þeirra á innan við tveim árum. Þar af voru hin tvo, verk­fall félags háskóla­kenn­ara ann­ars vegar og pró­fess­ora hins vegar, áætluð á próf­tíma til að valda sem mestum usla á náms­fram­vindu stúd­enta en í báðum til­fellum náð­ust samn­ingar áður en verk­föllin hófust.

Í flestum til­vikum hljóm­aði frétta­flutn­ingur fjöl­miðla á þá leið að stúd­entar væru „ugg­andi“ eða „áhyggju­fullir“ yfir stöðu mála. Réttara væri að segja að þeir væru algjör­lega gátt­aðir. Bæði í nýliðnu verk­falli umsjóna­manna og þeirra sem boðað var til á síð­asta ári hafa bæði yfir­völd sem og stjórn og starfs­menn skól­ans algjör­lega brugð­ist stúd­entum. Í kjara­bar­áttu þeirra stétta sem starfa innan Háskóla Íslands eru stúd­entar, sem langstærsti aðil­inn að starf­semi skól­ans, not­aðir sem vopn stríð­andi aðila og eru verk­föll miðuð við að valda sem mestri truflun á námi þeirra svo þrýst­ingur auk­ist við samn­inga­borðið. Í til­felli allra þessa boð­uðu verk­falla var illa staðið að upp­lýs­inga­gjöf til stúd­enta og úrræði fyrir þá lítil sem engin. Þeir eða hags­muna­að­ilar þeirra þurftu af fyrra bragði að biðja um upp­lýs­ingar um skipu­lag, tíma­setn­ingu og fram­vindu verk­falla og bár­ust þau gögn, ef þau bár­ust yfir­höfuð, bæði seint og illa. Í nýaf­stöðnu verk­falli SFR var um að ræða lokun á kennslu­rýmum innan skól­ans en ekki stöðvun neinnar kennslu, og hvatti Stúd­enta­ráð Háskól­ans kenn­ara til þess að nýta allar til­tækar leiðir til að halda uppi eðli­legri náms­fram­vindu og sinna skyldu sinni við nem­endur. Varð það til þess að kennsla var í auknum mæli færð á netið, eða í aðrar kennslu­stofur eða önnur rými sem komu verk­fall­inu ekki við. Upp­skeran af þeirri við­leitni var sár hneykslun, for­maður Stúd­enta­ráðs var sak­aður um að skilja ekki verk­falls­rétt­inn og ýmsum kenn­urum úthýst sem verk­falls­brjótum sem væri skít­sama um minni bræður sína. Áhrifa­máttur verk­falls­ins var þó ekki rýrður meira en svo að samn­ingar náð­ust eftir rúm­lega tveggja vikna við­ræður og stúd­entar sátu uppi með fjóra daga af nið­ur­felldum fyr­ir­lestrum, dæma­tímum, rann­sóknum og loka­prófum.

Stúd­entar eru sam­kvæmt öllum mæli­kvörðum lág­tekju­stétt. Á meðan öll gjöld sem fylgja því að stunda ein­hvers konar nám á háskóla­stigi hækka og hús­næð­is­mark­að­ur­inn er hand­ó­nýtur þá hefur fram­færsla stúd­enta nær algjör­lega staðið í stað. Háskóli Íslands er stærri en nokkru sinni áður og hefur úr minnu að moða fyrir hvern nem­enda með hverju árinu sem líður, sem leiðir m.a. til auk­innar gjald­töku á stúd­enta sjálfa. Á meðan er grunn­fram­færsla þeirra í boði LÍN langt undir neyslu­við­miðum Hag­stof­unnar, náms­fram­vindu­krafan þar á bæ var hækkuð eft­ir­minni­lega um árið til að brjóta enn frekar á jafn­rétti til náms og forn­eskju­legt frí­tekju­mark lána­sjóðs­ins, lægra en hjá t.d. öryrkjum, leiðir marga lánstak­andi stúd­enta í árlegan víta­hring of hárra sum­ar­launa og skertra lána. Mennt er máttur sagði ein­hver en ég full­yrði að íslenskir stúd­entar upp­lifi sig ekk­ert sér­stak­lega mátt­uga. Það er áfell­is­dómur yfir íslenskt sam­fé­lag að nám á háskóla­stigi sé í sífellu látið sæta nið­ur­skurði og vos­búð. Á meðan ráða­menn tala um nám sem ómet­an­lega fjár­fest­ingu sam­fé­lags­ins og stúd­entar á öðrum Norð­ur­löndum fá greitt með námi sínu þurfa íslenskir stúd­entar að lepja dauð­ann úr skel. Það er áfell­is­dómur yfir stjórn­endum og kenn­urum Háskóla Íslands að kennslu­hættir séu á því stein­ald­ar­stigi að þegar nokkrir hús­verðir boða til verk­falls og segj­ast ekki ætla að opna lás­inn á kennslu­stofum skól­ans þá þurfi nám yfir 10.000 ein­stak­linga að leggj­ast niður. Það er áfell­is­dómur yfir þeim stéttum sem aðild eiga að kennslu og aðstöðu stúd­enta að þær nýti sér síend­ur­tekið líf og starf stúd­enta sem efna­hags­legt bit­bein og leit­ist við að valda sem mestum skaða þar á til þess að beita sem mestum þrýst­ingi í eigin kjara­bar­áttu.

Nám er vinna og stúd­entar líta á það sem starf sitt. Þeir eru hags­muna­hópur með sín kjör, sín vanda­mál og sínar áskor­anir og hjá mörgum þeirra er fjár­hag­ur­inn háður eðli­legri náms­fram­vindu. En ólíkt öðrum við­líkum stéttum og hags­muna­hópum hafa stúd­entar engan verk­falls­rétt, enga kjara­samn­inga, enga bók­aða tíma upp í Karphúsi. Þeir eru efna­hags­lega und­ir­settir, rétt­inda­lausir og nær alltaf látnir sæta afgangs. Þegar kjara­bar­áttan er í fyr­ir­rúmi og verk­falls­hrina plagar þjóð­fé­lagið er talað um mik­il­vægi þess að virða verk­falls­rétt­inn og að stétt standi með stétt í sinni bar­áttu. Ég styð þá hugsun eins og hver heil­vita maður. En á meðan algjört sinnu­leysi allra máls­að­ila gagn­vart kjörum stúd­enta virð­ist ekki ætla að linna þá hlýtur sú fal­lega hug­sjón að byrja að hljóma örlítið inn­an­tóm. Enda hafa stúd­entar engan rétt, engan málsvara og njóta engrar sam­stöðu.

Höfundur er heim­spekinemi og stúd­enta­ráðsliði Röskvu – Samtaka félags­hyggju­fólks við Háskóla Íslands