Írskir sjómenn óttast innrás íslenskra skipa í írska landhelgi

Íslend­ingar virð­ast sækja það stíft að fá heim­ildir til að veiða bæða mak­ríl og kolmunna í írskri land­helgi, í við­ræðum við ESB, sem staðið hafa frá því í byrjun árs. Fregnir af þessu hafa vakið hörð við­brögð á Írlandi.

Íslend­ingar og ESB hafa ekki haft með sér tví­hliða sam­komu­lag um veiðar í lög­sögum hvors ann­ars í rúm­lega ára­tug, eða eftir að sam­komu­lag kennt við borg­ina Oporto, féll úr gildi um það leyti sem Íslend­ingar hófu aðild­ar­við­ræður við ESB árið 2009. Samkvæmt upp­lýs­ingum Heim­ild­ar­innar hafa þó átt sér stað við­ræður milli íslenskra samn­inga­manna og ESB und­an­farið ár. Tals­maður íslenska sjáv­ar­út­vegs­ráðu­neyt­is­ins vildi ekki stað­festa neitt um að í þeim við­ræðum væru Íslend­ingar sér­stak­lega að fal­ast eftir veiði­heim­ildum í írsku lög­sög­unni.

Fjallað hefur verið um málið í írska blað­inu Irish Examiner und­an­farið. Þar hefur blaðið eftir full­trúum írskra sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tækja að leyni­legar við­ræður hafa farið fram á milli Íslend­inga og Evr­ópu­sam­bands­ins (ESB) frá því árs­byrjun í ár, að minnsta kosti. Og að þær feli í sér að Íslend­ingar fái mögu­lega veiði­heim­ildir í lög­sögu ESB, nánar til­tekið í írskri lög­sögu. 

Eftir að fyrstu fréttir af mál­inu voru fluttar, boð­aði ráð­herra sjáv­ar­út­vegs­mála í Írlandi í skyndi til fundar með þar­lendum hags­muna­að­ilum í sjáv­ar­út­vegi til að kynna þeim kröfur Íslend­inga við ESB, sem kynntar voru þeim í trún­aði. Sú kynn­ing var síst til að róa írsku útgerð­ar­menn­ina sem kæra sig ekk­ert um íslenska flot­ann í sínum sjó og telja ESB í engu hafa hags­muni heima­manna í heiðri, hvorki nú né áður.

Án samnings í áratug

Í grein Irish Examiner síð­ast­liðin föstu­dags­morgun er haft eftir fram­kvæmdast­t­jóra lands­hluta­sam­taka fisk­fram­leið­enda á Írlandi, Patrick Murphy, að hann hafi fyrst kom­ist á snoðir um við­ræð­urnar í árs­byrjun, fyrir slysni og hann hafi rætt málið á fundi með írska land­bún­að­ar­ráð­herr­anum, Charlie McColalogue, sem fer einnig með sjáv­ar­út­vegs­mál í írsku stjórn­inni.

„Ég ræddi við ráð­herr­ann um að mögu­legt aðgengi Íslands að írskri lög­sögu og hversu ákveðið mínir félags­menn myndu mót­mæla því ef af yrði.“ sagði Murphy við í sam­tali við Irish Examiner.

Írskir sjó­menn og útgerðir hafa lengi talið sig hafa borið allt of skarðan hlut frá borði, þegar kemur að því að úthluta veiði­heim­ildum í þeirra eigin lög­sögu. Þeir telja Evr­ópu­sam­bandið oft­sinnis hafa nýtt aðgang að írskri lög­sögu sem skipti­mynt, fyrir aðgang ann­arra ESB þjóða að veiði­rétti hjá öðrum ríkjum. Fyrir ára­tug vakti athygli skýrsla sem írsk stjórn­völd gerðu þar sem í ljós kom að innan við fjórð­ungur afla úr írskum sjó, væri dreg­inn og nýttur af þar­lendum útgerðum. Afgang­ur­inn væri veiddur og nýttur af ann­ara þjóða útgerðum.

Hangið á línunni

Ísland og ESB hafa ekki samið um aðgengi að fisk­veiðum í lög­sögum beggja, síðan samn­ingur um slíkt féll niður um það leyti sem Ísland hóf við­ræður við ESB um mögu­lega aðild. Eftir því sem næst verður kom­ist hafa þó við­ræður um mögu­legt nýtt sam­komu­lag farið fram um nokk­urt skeið, ekki síst í kjöl­far Brexit og þess nýja lands­lags sem úrsögn Breta hafði í för með sér.

Íslend­ingar hafa sem kunn­ugt er veitt kolmunna rétt utan írskrar lög­sögu und­an­farna ára­tugi, á alþjóða haf­svæð­inu vestur af Írlandi, sem nefnt er Hutton Rockall. Oftast fara þessar veiðar fram í mars eða apríl ár hvert. Það hefur oft­sinnis gerst að íslenski kolmunna­flot­inn hafi þurft að hætta veiðum, þegar kolmunn­inn hefur skot­ist yfir lín­una og inn í írska lög­sögu, þangað sem íslensku skipin mega ekki elta hann, ólíkt norsku og dönsku skip­unum sem rúlla óhikað yfir. Íslensku upp­sjáv­ar­skipin hafa því þurft að bíða þess að stofn­inn gangi áfram yfir í fær­eyska lög­sögu, þar sem Íslend­ingar hafa leyfi til að veiða úr þessum sam­eig­in­lega stofni.

Hvað varðar mak­ríl­inn, snýst málið um að ná til hans á þeim tíma þegar gæði fisks­ins eru mest. Sá tími sem best veiðist af mak­ríl­stofn­inum innan írskrar lög­sögu er akkúrat sá tími sem gæði fisks­ins eru hvað mest, ólíkt því sem er með fisk­inn þegar hann gengur inn í íslenska lög­sögu eða er veið­an­legur í Smugunni, þar sem Íslend­ingar mega veiða hann. Því eru aug­ljósir hags­munir fólgnir í því fyrir Íslend­inga að sækj­ast eftir því að fá að að fara inn í írska lög­sögu eftir þessum tveimur fisk­teg­undum, sem fjöldi þjóða veiðir úr sam­eig­in­legum stofni.

Á móti yrði þá Ísland að gefa eitt­hvað í stað­inn; heim­ildir til ESB ríkja innan íslenskrar lög­sögu, í ein­hverri mynd. Í svari sjáv­ar­út­vegs­ráðu­neyt­is­ins til Heim­ild­ar­innar um málið, gang við­ræðn­anna, kröfur Íslands og kröfur ESB á móti, feng­ust þó engin svör sem hald var í, enda ljóst að samn­inga­við­ræður eru enn í gangi. Svarið var í raun diplómat­ískt eftir því:

„Ísland á reglu­lega í við­ræðum við nágranna­ríki um stjórn fisk­veiða. Hluti þeirra við­ræðna snýr að skipt­ingu afla­hlut­deildar í stofnum eins og mak­ríl og loðnu auk gagn­kvæmra skipta á afla­heim­ildum og aðgengi að lög­sögu. Slíkir samn­ingar hafa til að mynda verið gerðir við Færeyjar, Grænland og Noreg. Und­an­farin miss­eri hefur verið fundað með Evr­ópu­sam­band­inu um mögu­leika á nán­ara sam­starfi í fisk­veiði. Fyrr­nefnd lönd ásamt Evr­ópu­sam­band­inu eiga að auki sam­starf innan Norð­ur­austur-Atl­ants­hafs­fisk­veiði­ráðs­ins (NEAFC) og eiga reglu­leg sam­töl um fisk­veiði­stjórn ýmissa stofna, m.a. norsk-íslenska síld, mak­ríl, kolmunna og úthafskarfa.“

Neituðu að svara en boðuðu fund

Í svari tals­manns írska land­bún­að­ar­ráðu­neyt­is­ins til Irish Examiner vegna fregn­anna af boð­aðri inn­rás Íslend­inga inn í lög­sögu lands­ins, fékkst ráðu­neytið ekki til að svara því hvort við­ræður um það ættu sér stað eða hvar þær stæðu. Í stað­inn vís­aði ráðu­neytið írska ein­göngu til þess að ekk­ert sam­komu­lag væri í gildi milli ESB og Íslands og án þess hefðu íslensk skip enga heim­ild til veiða í lög­sögu Sam­bands­ins.

Jafn­framt sagði í svari írska ráðu­neyt­is­ins að „samn­ingar ESB við ríki utan sam­bands­ins væru í höndum fram­kvæmda­stjórnar ESB, en sam­kvæmt umboði frá full­trúum ríkja sam­bands­ins. Ráðu­neytið tekur virkan þátt í þeim við­ræðum, sem gætu haft áhrif á, eða skapað tæki­færi, fyrir írskan sjáv­ar­út­veg,“ sagði í svari tals­manns írska land­bún­að­ar­ráðu­neyt­is­ins til Irish Examiner á föstu­dags­morgun.

Stuttu síðar birt­ist fréttin og þá mun írski ráð­herr­ann skyndi­lega hafa boðað til fjar­fundar með full­trúum írskra sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tækja, og var fund­ar­efnið, að sögn Irish Examiner, sagt vera, „staða mála á vegum Evr­ópu­sam­bands­ins varð­andi mögu­legra við­ræðna milli ESB og Íslands um mögu­leg tæki­færi í fisk­veiðum.“

Írskir síst rólegri eftir fundinn

Samkvæmt frétt Irish Examiner síð­ast­liðin laug­ar­dag, greindi ráð­herr­ann á fund­inum frá upp­lýs­ingum sem hann hefði frá ESB um gang við­ræðn­anna og kröfur Íslend­inga. Biðlað var til fund­ar­manna um trúnað en írska blaðið fékk þó upp­lýs­ingar um að þar hefði verið rætt sér­stak­lega um kröfur Íslend­inga um heim­ildir til að veiða mar­kíl og kolmunna, innan írsku lög­sög­unnar.

Talsmenn írska iðn­að­ar­ins virð­ast síður en svo hafa róast við þá kynn­ingu. Murphy, tals­maður fisk­fram­leið­enda, lét þannig hafa eftir sér að áhyggjur þeirra af því að enn einu sinni ætti að fórna hags­munum írsks sjáv­ar­út­vegs á alt­ari ESB, ef ekk­ert yrði að gert. 

„Ég tel mig ekki vera að mála skratt­ann á vegg­inn þó ég segi að hér hafi menn veru­legar áhyggjur af því að Írland verði leitt til slátr­unar svo stærri ESB-ríki geti á móti landað þeim samn­ingum sem þeim helst þókn­ast,“ sagði Murphy og lagði áherslu á írskir hags­munir ættu að vera í for­grunni slíkra samn­inga um írskar auð­lindir.

Í sama streng tók Aodh O'Donnell, for­svars­maður lands­sam­taka írskra sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tækja, í sam­tali við írska blaðið og vís­aði sér­stak­lega til þess hann ótt­að­ist ásókn íslenskra útgerða í mak­ríl­inn, sem Írum hefði tek­ist að veiða með sjálf­bærum hætti stofn­inn sem hrygni í írskum sjó og varð­veita þannig nýt­ingu mik­illa verð­mæta.

„Makríll er verð­mæt teg­und hér í írskum sjó ólíkt því sem er á Íslandi þar sem hann finnst ekki í miklu magni,“ sagði O´Donnell. „Við getum ekki látið ESB neyða okkur til að leggj­ast flöt og taka þegj­andi við því þegar enn einu sinni á að taka ákvörðun um að samnýta okkar verð­mætu auð­lindir sjávar.“