Sjálfstæðisflokkur einn á móti því að gjaldtakan miðist við tímabundin afnot

Full­trúar allra flokka sem eiga full­trúa á Alþingi nema Sjálf­stæð­is­flokks höfðu lýst yfir stuðn­ingi við að gjald­taka fyrir afnot af fisk­veiði­auð­lind­inni ætti að mið­ast við tíma­bundin afnot af henni. Þetta kemur fram í grein­ar­gerð Þor­steins Páls­sonar, sem stýrði nefnd um fram­tíð­ar­fyr­ir­komu­lag gjald­töku fyrir afnot af fisk­veiði­auð­lind­inni um stöðu mála í nefnd­inni sem send var ráð­herra 13. októ­ber síð­ast­lið­inn. Vegna þing­rofs og kosn­inga hefur starfi nefnd­ar­innar verið slitið.

Þor­gerður Katrín Gunn­ars­dóttir, sjáv­ar­út­vegs- og land­bún­að­ar­ráð­herra, skip­aði nefnd í maí 7 til að koma með til­lögur um hvernig megi tryggja sann­gjarna gjald­töku fyrir afnot af sjáv­ar­auð­lind­inni. Í ljósi þing­rofs ákvað Þor­steinn, sem var skip­aður for­maður nefnd­ar­innar, að senda grein­ar­gerð um stöðu mála í starfi hennar. Í bréfi sem fylgir grein­ar­gerð­inni segir Þor­steinn m.a.: „Þegar ákveðið var að rjúfa þing og efna til kosn­inga 28. októ­ber næst­kom­andi stóðu mál þannig að full­trúar tveggja flokka, Við­reisnar og Fram­sókn­ar­flokks, höfðu lagt fram til­lögur í nefnd­inni, hvor í sínu lagi. Enn­fremur höfðu full­trúar allra flokka, nema Sjálf­stæð­is­flokks, lýst stuðn­ingi við það grund­vall­ar­sjón­ar­mið að gjald­taka skyldi mið­ast við tíma­bundin afnot af fisk­veiði­auð­lind­inni.“

Þor­steinn segir enn fremur að eftir fund nefnd­ar­innar 6. októ­ber síð­ast­lið­inn hafi hann gert „ráð­herra munn­lega grein fyrir því að Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn væri ekki á þeirri stundu til­bú­inn að fall­ast á að tíma­bund­inn veiði­réttur skyldi vera grund­völlur gjald­töku fyrir afnot af fisk­veiði­auð­lind­inni. Um leið lét ég það álit mitt í ljós að til­gangs­lítið væri að halda áfram til­raunum til sam­komu­lags um önnur atriði meðan sá flokkur sem fer með for­ystu fyrir rík­is­stjórn opn­aði ekki með ótví­ræðum hætti fyrir lausn á þeirri for­sendu. Þetta mat mitt er óbreytt. Að minni hyggju er tíma­bund­inn afnota­réttur for­senda fyrir því að ná megi tveimur afar mik­il­vægum mark­miðum í lög­gjöf um þessi efni: Annars vegar að laga­regl­urnar end­ur­spegli með alveg ótví­ræðum hætti sam­eign þjóð­ar­innar. Hins vegar að þær megi stuðla að sem mestri þjóð­hags­legri hag­kvæmni veið­anna.“

Fulltrúi Sjálf­stæð­is­flokks í nefnd­inni er Teitur Björn Ein­ars­son alþing­is­maður.

Tvær tillögur lagðar fram

Líkt og áður sagði voru tvær til­lögur lagðar fram á vett­vangi nefnd­ar­innar. Aðra lagði Hanna Katrín Frið­riks­son, þing­maður Við­reisnar, fram í ágúst síð­ast­liðnum. Samkvæmt til­lög­unni skyldi gjald­takan end­ur­spegla arð­semi nýt­ingar auð­lind­ar­innar á hverjum tíma. Jafn­framt skyldi hún við­halda hvötum núver­andi fyr­ir­komu­lags varð­andi sjálf­bæra nýt­ingu. Enn­fremur þyrfti gjald­takan að fela í sér svig­rúm til mót­væg­is­að­gerða á sviði inn­viða­upp­bygg­ingar og vera eins ein­föld og gagnsæ og kostur væri.

„Samkvæmt til­lög­unni skyldu gerðir staðl­aðir nýt­ing­ar­samn­ingar sem væru einka­rétt­ar­legs eðlis. Núver­andi gjald­töku yrði hætt sam­tímis, en í stað þess yrðu lausu samn­ing­arnir seldir á mark­aði. Öll íslensk fiski­skip með leyfi til veiða gætu keypt afla­hlut­deild á mark­aði í sam­ræmi við gild­andi reglur.
Skipulag sölu á afla­hlut­deild yrði hagað á þann hátt að það stuðli að eðli­legri verð­myndun, skil­virkni og sann­gjarnri skipt­ingu ábata. Gert er ráð fyrir að styðj­ast við svo­kallað „clearing house” fyr­ir­komu­lag.
Á hverju ári yrðu 4% nýt­ing­ar­samn­ing­anna lausir og allir nýir samn­ingar væru til 25 ára. Þá skyldi hluti tekna af sölu afla­hlut­deilda renna í sér­stakan inn­viða­sjóð.“

Tilgangslítið að halda áfram vegna andstöðu Sjálfstæðisflokks

Hin til­lagan sem lögð var fram kom frá Páli Jóhanni Pálssyni, full­trúa Fram­sókn­ar­flokks­ins og fyrr­ver­andi alþing­is­manni. Hún var einnig lögð fram í ágúst. Lagði hann fram frum­varp sem Sigurður Ingi Jóhanns­son, fyrr­ver­andi sjáv­ar­út­vegs- og land­bún­að­ar­ráð­herra, vann á sínum tíma í ráðu­neyt­inu en var aldrei lagt fram á Alþingi og ekki birt. í Grein­ar­gerð­inni segir að frum­varpið hafi stað­fest að um tíma­bundna nýt­ing­ar­samn­inga væri að ræða. „Afla­hlut­deildum skyldi ráð­stafa með samn­ingum um leigu á afla­hlut­deild milli íslenska rík­is­ins og aðila sem eiga skip með almennt veiði­leyfi. Gild­is­tími samn­ing­anna var nefndur 23 ár, í það lengsta. Leigu­gjald yrði ákvarðað af ráð­herra með reglu­gerð ár hvert, eigi síðar en 15. júlí. Þá gerði frum­varpið ráð fyrir að veiði­gjöld yrðu ákvörðuð með hlið­sjón af nýrri gögnum en nú er gert og end­ur­spegli betur stöðu fyr­ir­tækj­anna á þeim tíma er þeim er gert að greiða veiði­gjöldin.“

Í grein­ar­gerð­inni segir Þor­steinn frá því að á fundi nefnd­ar­innar 6. sept­em­ber síð­ast­lið­inn hafi hann ítrekað þá skoðun sína að mik­il­væg for­senda fyrir áfram­hald­andi leit að lausn væri sam­staða um að gjald­taka skyldi mið­ast við tíma­bundin afnot auð­lind­ar­innar. Á það hafi allir flokkar geta fall­ist nema Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn sem ekki var til­bú­inn til þess að svo komnu máli. „Í beinu fram­haldi af fundi nefnd­ar­innar 6. sept­em­ber síð­ast­lið­inn gerði ég ráð­herra munn­lega grein fyrir því að ég teldi til­gangs­lítið að halda til­raunum til sam­komu­lags um önnur álita­efni áfram að óbreyttri afstöðu for­ystu­flokks rík­is­stjórn­ar­innar til tíma­bund­inna rétt­inda. Þetta mat mitt er óbreytt.“