Allir kerfislega mikilvægu bankarnir þrír hafa nú hækkað óverðtryggða húsnæðislánavexti sína í kjölfar stýrivaxtahækkunar Seðlabanka Íslands í lok ágúst. Íslandsbanki var síðastur til að gera það, en hann tilkynnti að breytilegur óverðtryggðir vextir myndu hækka um 0,15 prósentustig frá og með deginum í dag, 7. september, og vera eftir það 3,8 prósent. Fastir vextir á óverðtryggðum húsnæðislánum héldust óbreyttir en til þriggja ára eru þeir 4,65 prósent hjá Íslandsbanka.
Landsbankinn tilkynnti um vaxtahækkun í byrjun síðustu viku og hækkaði breytilega óverðtryggða vexti um 0,2 prósentustig en fastir vextir haldast óbreyttir (4,2 prósent á láni upp að 50 prósent af kaupverði og 4,4 prósent af 20 prósent viðbótarláni). Við það fóru breytilegu óverðtryggðu vextirnir á 70 prósent grunnláni í 3,65 prósent.
Arion banki fylgdi í kjölfarið og hækkaði og hækkaði breytilegu vextina um 0,20 prósentustig í 3,74 prósent og fasta vexti til þriggja ára um 0,14 prósentustig í 4,49 prósent.
Því eru breytilegir vextir í öllum tilvikum enn umtalsvert undir föstum vöxtum sem bankarnir buðu fyrir stýrivaxtahækkun og bjóða eftir hana.
Flestir í breytilegu þegar vextir voru að lækka
Stýrivextir lækkuðu um 3,75 prósentustig á tveimur árum og í fyrravor voru þeir 0,75 prósent. Þeir höfðu aldrei verið lægri í Íslandssögunni og þar af leiðandi aldrei hagkvæmara að skuldsetja sig til t.d. húsnæðiskaupa. Sú staða leiddi til bólumyndunar á húsnæðismarkaði þar sem eftirspurn var langt umfram framboð og verð hækkaði skarpt. Frá byrjun árs í fyrra hefur húsnæðisverð á höfuðborgarsvæðinu til að mynda hækkað um 19 prósent. Á síðustu tíu árum hefur það hækkað um 136 prósent.
[adspot]Allt árið í fyrra voru ný húsnæðislán veitt af bönkum með fasta vexti 7,5 milljarðar króna, umfram uppgreiðslur og umframgreiðslur. Framan af því ári var flótti úr fastvaxtalánum yfir í lán með breytilega vexti, en heildarumfang nýrra útlána með breytilega vexti sem veitt voru með veði í húsnæði af Landsbankanum, Íslandsbanka og Arion banka var á sama tíma 298,3 milljarðar króna.
Ásókn í lán með föstum vöxtum jókst framan af ári, og ný slík útlán voru upp á 32 milljarða króna á fyrstu fimm mánuðum ársins 2021. Svo tilkynnti Seðlabanki Íslands í maí að hann myndi hækka stýrivexti í fyrsta sinn síðan í nóvember 2018, úr 0,75 prósentum í eitt prósent.
Flótti í fasta vexti eftir stýrivaxtahækkun
Eftir að nýtt vaxtahækkunarferli hófst í maí brast á flótti heimila í fasta vexti, þar sem hægt er að festa vexti í þrjú til fimm ár gegn því að borga meira í vaxtagreiðslur. Veðmálið þar snýst um að stýrivextir muni hækka nægilega skarpt á tímabilinu sem vextirnir eru fastir svo að það borgi sig umfram þá hækkun sem verður á kostnaði vegna breytilegu vaxtanna.
Mörg íslensk heimili virðast reiðubúin til að taka þessu veðmáli og í júní og júlí voru ný útlán með föstum vöxtum samtals 42,8 milljarðar króna. Til samanburðar má nefna að frá byrjun árs 2019 og út maímánuð 2021, í alls 29 mánuði, voru ný útlán með fasta vexti umfram uppgreiðslur og umframgreiðslur, 49,3 milljarðar króna.
Á sama tíma drógust ný útlán kerfislega mikilvægu bankanna á breytilegum vöxtum verulega saman. Í júlí voru þau 6,4 milljarðar króna og hafa ekki verið minni frá því í apríl 2019. Ný útlán á föstum vöxtum voru næstum þrefalt meiri en ný útlán á breytilegum vöxtum í síðasta mánuði.
Ásóknin enn öll í óvertryggðu lánin
Heimilin í landinu eru þó ekkert að færa sig úr óverðtryggðum lánum og aftur yfir í verðtryggða umhverfið, enda raunvextir á óvertryggðum húsnæðislánum í mörgum tilvikum enn neikvæðir. Það þýðir að verðbólga, sem er 4,3 prósent, sé hærri en nafnvextir lána.
Seðlabankinn hækkaði stýrivexti svo í annað sinn á árinu í lok ágúst, aftur um 0,25 prósentustig, og standa þeir nú í 1,25 prósentum.
Frá upphafi kórónuveirufaraldursins hérlendis í mars í fyrra, þegar vextir tóku að hríðlækka sem leiddu til stóraukinnar lántöku til húsnæðiskaupa, hafa heimili landsins tekið 616,6 milljarða króna í ný óverðtryggð lán hjá Landsbanka, Íslandsbanka og Arion banka að frádregnum uppgreiðslum og umframgreiðslum.
Það er 219,4 milljörðum krónum meira en heimili landsins tóku í óverðtryggð húsnæðislán hjá bönkunum þremur frá byrjun árs 2013 og til loka febrúar 2020, eða á sjö árum og tveimur mánuðum. Á þeim tíma tóku heimilin alls 397,2 milljarða króna í óverðtryggð lán til að kaupa sér húsnæði.
Frá mars í fyrra og út júlí í ár hafa útlán verðtryggðra húsnæðislána, að frádregnum uppgreiðslum og umframgreiðslum, verið neikvæð um næstum 100 milljarða króna.
Veistu meira? Láttu okkur vita
Það tókst ekki að sækja formið. Reyndu aftur eftir augnablik.
Ýttu á + við höfund, fréttamál eða greinaröð til að fylgja því og fá tölvupóst þegar eitthvað nýtt kemur, einn á dag í mesta lagi. Því sem þú fylgir stjórnarðu á Minni síðu.
Athugasemdir