Verið að „skrúfa saman“ ríkisstjórn þar sem veikur meirihluti er talinn styrkleiki

Fjórir flokkar hafa komið sér saman um myndun rík­is­stjórnar á Íslandi. Flokk­arnir eru Vinstri græn, Sam­fylk­ing, Fram­sókn­ar­flokkur og Píratar. Katrín Jak­obs­dóttir, for­maður Vinstri grænna, verður næsti for­sæt­is­ráð­herra ef flokk­arnir fjórir ná að klára við­ræður sínar með jákvæðri nið­ur­stöðu. Hún fékk í dag stjórn­ar­mynd­un­ar­um­boð hjá for­seta Íslands og því geta form­legar við­ræður haf­ist.

Katrín sagði við það til­efni að form­legar við­ræður muni hefj­ast á morgun og lögð verði áhersla á að vinna hratt. Línur ættu að skýr­ast á næstu dögum. „Það liggur fyrir skuld­bind­ing af allra hálfu um að reyna að skrúfa saman rík­is­stjórn þess­ara flokka.“

Óform­legar við­ræður hafa staðið yfir nán­ast frá því að úrslit kosn­ing­anna lágu fyrir um síð­ustu helgi. Kraftur kom í þær í gær þegar fundað var fram eftir kvöldi. Formenn og annað for­ystu­fólk úr flokk­unum hitt­ist síðan í Alþing­is­hús­inu í morgun og fund­uðu fram yfir hádegið. Þaðan var skila­boðum komið til Guðna Th. Jóhann­es­sonar, for­seta Íslands, að allir fjórir flokk­arnir væru til­búnir í að láta reyna á myndun rík­is­stjórnar.

Veikleikinn talinn styrkleiki

Takist að mynda þá rík­is­stjórn verður hún með minnsta mögu­lega meiri­hluta á þingi, 32 þing­menn gegn 31. Hún verður líka með minni­hluta atkvæða á bak við sig. Vinstri græn, Sam­fylk­ing, Framsókn og Píratar hafa sam­tals 95.874 atkvæði á bak við sig. Hinir fjórir flokk­arnir sem yrðu í stjórn­ar­and­stöðu fengu 97.502.

Í þeim við­ræðum sem staðið hefur verið lögð áhersla á, sér­stak­lega af hálfu Vinstri grænna, að það sé fremur styrk­leiki en veik­leiki að meiri­hlut­inn sé svona lít­ill. Það geri það að verkum að flokk­arnir fjórir þurfi að vanda sig mjög vel. Ekkert svig­rúm verði fyrir fyr­ir­greiðslu eða fúsk og sterkt traust þurfi að mynd­ast milli þeirra sem að stjórn­ina komi strax frá byrjun.

Þess vegna hafi tek­ist að sann­færa hina flokk­anna um að það væri fólgin áhætta í því að taka inn fimmta flokk­inn. Þá yrði sam­setn­ingin flókn­ari og meiri væru­kærð gæti fylgt stærri meiri­hluta.

Þá er það mark­mið í sjálfu sér hjá stórum hluta þeirra sem að við­ræð­unum koma að halda Sjálf­stæð­is­flokknum, þeim flokki sem stýrt hefur Íslandi í þrjú af hverjum fjórum árum frá stofnun hans, frá völdum.

Fínni blæbrigðin lögð til hliðar

Mál­efna­lega hefur gengið vel að ná saman um þá hluti sem flokk­arnir eru sam­mála um. Þ.e. útgjalda­aukn­ingu í heil­brigð­is­mál, stór­sókn í mennta­málum og mikla inn­spýt­ingu í fjár­fest­ingu í innviðum á borð við vega­kerfið. Katrín ítrek­aði þetta á Bessa­stöðum í dag. Þar sagði hún að áherslur sínar yrðu á að ráð­ast í upp­bygg­ingu í þessum þremur mála­flokkum. Auk þess vill hún að jafn­rétt­is­mál og loft­lags­mál verði sett í önd­vegi. Katrín lagði enn fremur áherslu á að rík­is­stjórnin, verði hún að veru­leika, legði sig fram við að skapa aukna sam­stöðu um mál og beitti sér fyrir breyttum vinnu­brögðum á Alþingi.

Katrín sagði að nú væri ekki tím­inn í íslensku sam­fé­lagi til að leysa úr öllum heims­ins ágrein­ings­málum. Allir flokk­arnir gerðu sér grein fyrir því að þeir þyrftu að leggja ein­hver sinna stefnu­mála til hliðar til að hægt yrði að ná saman.

Fyrir liggur að flokk­arnir eru ósam­mála þegar kemur að mörgum fínni blæ­brigðum stjórn­mál­anna. Þannig er Sam­fylk­ingin til að mynda með þá yfir­lýstu stefnu að ganga í Evr­ópu­sam­bandið á meðan að bæði Vinstri græn og Framsókn eru alfarið á móti því. Fram­sókn­ar­flokk­ur­inn er með það á stefnu­skrá sinni að banna verð­trygg­ingu hús­næð­is­lána og að hús­næð­islið­ur­inn verði fjar­lægður úr vísi­tölu neyslu­verðs. Enginn hinna flokk­anna er með það á stefnu­skrá sinni.

Vinstri græn voru með það á stefnu­skrá sinni í aðdrag­anda kosn­inga að leggja á eigna­skatta og hátekju­skatt á þá sem hafa 25 millj­ónir króna og yfir í árs­tekjur auk þess sem flokk­ur­inn hefur talað fyrir því að lagður verði á auð­legð­ar­skattur á þá sem mest eiga. Við­mæl­endur Kjarnans segja að Vinstri græn séu til­búin að draga veru­lega úr þessum kröfum ef aðrar leiðir skili þeim mark­miðum að auka tekjur rík­is­sjóðs til fjár­fest­inga í þeim málum sem vænt­an­leg rík­is­stjórn hefur þegar náð saman um.

Þá virð­ist nokkuð breið sam­staða milli flokka að falla frá fyr­ir­hug­aðri hækkun á virð­is­auka­skatti á ferða­þjón­ustu og horfa þess í stað á að leggja á komu­gjöld.

Mik­il­vægt verður fyrir Fram­sókn­ar­flokk­inn að ná því í gegn að reynt verði að grípa inn í það ferli sem þegar er hafið hvað varðar Arion banka með þeim hætti að ríkið geti nýtt sér for­kaups­rétt til að eign­ast meiri­hluta í bank­anum. Í kjöl­farið vill flokk­ur­inn end­ur­skipu­leggja fjár­mála­kerfið. Engin sér­stök and­staða er hjá hinum þremur flokk­unum við þessi áform þótt blæ­brigða­munur sé á áherslum hvað þetta mál­efni varðar.

Yrði konustjórn á móti karlægri andstöðu

Náist að klára myndun rík­is­stjórn­ar­innar þá mun meiri­hlut­inn verða skip­aður 16 konum og 16 körlum. Katrín Jak­obs­dóttir verður nær örugg­lega for­sæt­is­ráð­herra og aðrir for­menn eða ígildi for­manns, Sigurður Ingi Jóhanns­son, Logi Ein­ars­son og Þór­hildur Sunna Ævars­dóttir, myndu sitja í stjórn­inni. Þá má telja nær öruggt að Lilja Alfreðs­dóttir, vara­for­maður Fram­sókn­ar­flokks­ins, muni taka sæti í rík­is­stjórn­inni en óljós­ara er hverjir úr hinum flokk­unum myndu gera það. Ráðu­neyt­is­skipt­ing hefur þegar verið reifuð á óform­legum fundum flokk­anna en ekk­ert liggur end­an­lega fyrir í þeim málum. Engum dylst þó að Lilja Alfreðs­dóttir hefur mik­inn áhuga á að verða fjár­mála­ráð­herra. Þá hafa Píratar þá stefnu að ráð­herrar eigi ekki að sitja á þingi. Því má búast við að ef saman næst muni þeir þing­menn Pírata sem setj­ast í rík­is­stjórn segja af sér þing­mennsku og vara­menn þeirra taka við stöðum þeirra.

Í stjórn­ar­and­stöðu yrðu fjórir flokkar: Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn, Mið­flokk­ur­inn, Flokkur fólks­ins og Viðreisn. Af þeim 31 þing­manni sem yrði í and­stöðu yrðu átta konur og 23 karlar. Viðreisn væri eini flokk­ur­inn í stjórn­ar­and­stöðu sem væri með jafnt kynja­hlut­fall.