Pfizer-rannsókn hefði skilað þekkingu „einmitt af því að við erum nánast veirufrí“

Enn á eftir að svara mörgum spurn­ingum um virkni þeirra bólu­efna fyrir COVID-19 sem þegar eru komin á markað. Vitað er að þau veita vörn gegn alvar­legum veik­indum en svör vantar til dæmis enn við því hvort að bólu­settur geti enn borið smit í aðra og hversu góða vörn þau veita gegn nýjum afbrigðum veirunnar.

Í des­em­ber og jan­úar fór af stað mikil umræða í sam­fé­lag­inu um mögu­lega þátt­töku Íslend­inga í bólu­efna­rann­sókn lyfja­fyr­ir­tæk­is­ins Pfizer. Bóluefni þess, sem þróað var í sam­starfi við þýska líf­tækni­fyr­ir­tækið BioNtech, var það fyrsta sem fékk mark­aðs­leyfi í Evrópu og á Íslandi. Eftir fund sótt­varna­læknis og for­stjóra Íslenskrar erfða­grein­ingar með for­svars­mönnum Pfizer í febr­úar var hins vegar ljóst að af henni yrði lík­lega ekki. Skýr­ingin: Hér eru of fá smit til að slík rann­sókn myndi skila þeim árangri sem stefnt var að.

[adspot]

Jóhanna Jak­obs­dóttir lektor í líf­töl­fræði við Háskóla Íslands, veltir í við­tali við Kjarnann upp annarri hlið á mál­inu og segir að gera hefði mátt rann­sókn­ina einmitt af því að smitin eru fá. Þannig hefði feng­ist ný þekk­ing og önnur en í löndum þar sem byrjað var að bólu­setja af kappi í miðri bylgju far­ald­urs. „Rann­sóknin hefði getað svarað svo mörgum spurn­ingum,“ segir hún. Ein sú helsta væri sú hversu mikið bólu­efni dregur úr því að bólu­settur ein­stak­lingur sem sýk­ist smiti aðra. „Við hefðum getað svarað því mjög fljótt og það hefðu verið verð­mætar upp­lýs­ingar fyrir alla bólu­efna­fram­leið­endur. Því við erum með svo mikið af gögnum til að byggja á nú þegar.“

[links]Rann­sóknin hefði getað verið tví­skipt, segir Jóhanna. Annars vegar byggt á því að fá leyfi vís­inda­siða­nefndar til að taka saman lýð­grunduð gögn og gera á þeim sam­an­tektir en slíkt er nú þegar gert að ein­hverju leiti þegar við fáum upp­lýs­ingar um stöðu far­ald­ur­ins frá sótt­varna­lækni. Fylgst er með þróun far­ald­urs­ins í þýð­inu. „Þannig má segja að við séum þegar partur af rann­sókn – innan gæsalappa,“ bendir Jóhanna á. En svo hefði einnig verið hægt að fara í klíníska rann­sókn þar sem fólk er kallað inn til þátt­töku, t.d. í mótefna­mæl­ingu og fleira, og þyrfti þá að sjálf­sögðu gefa sitt upp­lýsta sam­þykki.

Pfizer er að gera sam­bæri­lega rann­sókn í Ísrael sam­hliða fjölda­bólu­setn­ingu en þar hófst hún í mestu bylgju far­ald­urs­ins frá upp­hafi. „Ég tel að rann­sókn hér hefði getað bætt við þekk­ingu einmitt af því að við erum nán­ast veiru­frí. Þegar mikið smit er í gangi skekkir það mat okkar á raun­veru­legri virkni bólu­efnis. Fólk getur til dæmis smit­ast áður en efnið er farið að virka. En á Íslandi hefðum við mögu­lega getað sýnt fram á það að þegar nán­ast ekk­ert smit er í gangi er virknin meiri en á fyrri stigum klínískra rann­sókna. Við hefðum getað bólu­sett alla á skömmum tíma, í þessu góða ástandi, og svo hefði fólk farið að ferð­ast hingað og við héðan. Hvað hefði þá gerst? Þetta er áhuga­verð rann­sókn­ar­spurn­ing.

Aðal­spurn­ingin sem Pfizer þarf að leita svara við snýst um hjarð­ó­næmið og hvort að bólu­efnið komi ekki aðeins í veg fyrir sjúk­dóm heldur einnig sýk­ingu yfir höfuð og hvort að bólu­settir beri smit á milli.

Fyrir mér eru það von­brigði að rann­sóknin verði lík­lega ekki gerð hér. Ég held að hún hefði haft mikið gildi fyrir heims­byggð­ina.“

Ítarlegt við­tal við Jóhönnu birt­ist í Kjarn­anum um helg­ina og má lesa hér.