Fiskurinn úr sjónum skilar tæpum 20 milljörðum krónum meira

Verðmæti þess afla sem íslensk sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tæki hafa selt fyrstu sölu hefur auk­ist veru­lega síð­ast­liðið ár, miðað við árið á undan. Frá byrjun októ­ber 2018 og til loka sept­em­ber síð­ast­lið­ins var heild­ar­verð­mæti þess afla sem útgerð­irnar seldu í fyrstu sölu 144,2 millj­arðar króna. Það er 15,4 pró­sent meiri verð­mæti en þær fengu fyrir sölu sína á sama tíma­bili ári áður, þegar hún skil­aði 124,9 millj­örðum króna.

Mestu munar um að sala á botn­fiski hefur gefið mun betur af sér síð­ast­liðið ár en það gerði árið áður. Þar munar 24,5 pró­sentum. Mest er selt af þorski, en slík sala gaf af sér 67,9 millj­arða króna frá októ­ber­byrjun 2018 og út sept­em­ber 2019. Árið áður var verð­mæti sölu á þorski 56,8 millj­arðar króna.

Þetta kemur fram í tölum um afla­verð­mæti sem Hagstofa Íslands birti í síð­ustu viku.

Mikil aukning á verkun erlendis

Þorra þess afla sem veiddur er af íslensku sjáv­ar­út­veg­fyr­ir­tækj­unum er landað til vinnslu á Íslandi, eða 53 pró­sent. Mikil aukn­ing er hins vegar í virði á sjó­frystum afla, sem eykst um 20,6 pró­sent á milli ára. Það er þó ekki jafn mikil aukn­ing og er á virði þess hluta afl­ans sem landað er í gáma til útflutn­ings, sem eykst um 26,9 pró­sent milli ára. 

[adspot]Það vekur líka athygli að mesta hlut­falls­lega aukn­ingin á verk­un­ar­stað á afla íslenskra sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tækja er í útlöndum. Virði þess afla sem fluttur er erlendis til verk­unar eykst um 40,1 pró­sent milli ára.

Samkvæmt nýlega birtum tölum Hag­stof­unnar var eigið fé íslensks sjáv­ar­út­vegs 297 millj­arðar króna í lok síð­asta árs. Frá lokum árs 2010 hefur eigið féð tífald­ast sam­kvæmt þessum tölum, en það var þá 28,8 millj­arðar króna. Á síð­asta ári einu saman jókst eigið féð um 28,1 millj­arð króna.

Miðað við þá aukn­ingu á afla­verð­mæti sem hefur orðið síð­ast­liðið ár má ætla að góð­ær­is­tíðin verði síst á und­an­haldi þegar árið 2019 verður gert upp.

Samherji og tengdir aðilar með mikinn kvóta

Til að veiða fisk í íslenskri lög­sögu þarf að kom­ast yfir úthlut­aðan kvóta. Slíkur er að uppi­stöðu í höndum nokk­urra fyr­ir­tækja­hópa sam­kvæmt yfir­liti um úthlutun sem Fiski­stofa birti í sept­em­ber. Lög segja að tengdir aðilar megi ekki halda á meira en 12 pró­sent kvót­ans hverju sinni.

Í sept­em­ber 2019 var Sam­herji, stærsta útgerð­ar­fyr­ir­tæki lands­ins sem nýlega var ásakað um vafa­sama og mögu­lega ólög­lega við­skipta­hætti víða um heim, með 7,1 pró­­sent úthlut­aðs kvót­a. Útgerð­ar­fé­lag Akur­eyr­ar, sem er í 100 pró­sent eigu Sam­herja, heldur svo á 1,3 pró­sent kvót­ans og Sæból fjár­fest­inga­fé­lag heldur á 0,64 pró­sent hans. Síld­­ar­vinnslan heldur á 5,3 pró­­sent allra afla­heim­ilda og sjá­v­­­ar­út­­­vegs­­fyr­ir­tækið Berg­­ur-Hug­inn er síðan með 2,3 pró­­sent kvót­ans en það er að öllu leyti í eigu Síld­­ar­vinnsl­unn­­ar.

Sam­an­lagt er afla­hlut­­deild þess­­ara aðila er því rúm­lega 16,6 pró­­sent.

Aðrir hópar líka mjög stórir

Brim, eina skráða sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tækið, er eitt og sér komið yfir lög­legt hámark í kvóta í ákveðni teg­und og hefur sex mán­uði til að koma sér undir það. Alls er Brim með að minnsta kosti 10,4 pró­sent heild­ar­kvóta.

Stærsti eig­andi Brim er Útgerð­­ar­­fé­lag Reykja­vík­­­ur, sem á um 46,26 pró­­sent hlut í því félagi eftir að hafa selt stóran hlut til KG Fisk­verk­unar fyrir skemmstu. Það félag var 1. sept­­em­ber síð­­ast­lið­inn með 3,9 pró­­sent af öllum úthlut­uðum kvóta. Auk þess var félagið Ögur­vík með 1,3 pró­­sent afla­hlut­­deild. Stærstu ein­­stöku eig­endur þess eru Guð­­mundur Krist­jáns­­son, aðal­­eig­andi Útgerð­­ar­­fé­lags Reykja­víkur og for­­stjóri Brims, og tvö syst­k­ini hans með sam­an­lagðan 36,66 pró­­sent end­an­­legan eign­­ar­hlut. Eigandi KG Fisk­verk­unar er Hjálmar Þór Krist­jáns­son, bróðir Guð­mundar.

[links]Sam­an­lagður kvóti þess­­ara þriggja félaga, sem eru ekki skil­­greind sem tengd, var því 15,6 pró­­sent í byrjun sept­­em­ber síð­­ast­lið­ins.

Kaup­­fé­lag Skag­­firð­inga á síðan FISK Seafood, sem heldur á 5,3 pró­­sent heild­­ar­kvót­ans auk þess sem FISK á allt hlutafé í Soff­an­­ías Cecils­­son hf., en það fyr­ir­tæki heldur á um 0,3 pró­­sent kvót­ans.. FISK á líka 32,9 pró­­sent í Vinnslu­­stöð­inni í Vest­­manna­eyjum sem er með fimm pró­­sent heild­­ar­afla­hlut­­deild. Sam­tals nemur heild­­ar­kvóti þess­­ara þriggja aðila 10,6 pró­­sent.

Vísir og Þor­björn í Grinda­vík halda síðan sam­an­lagt á 8,4 pró­­sent af heild­­ar­kvót­­an­um, en þau til­kynntu fyrr á þessu ári að þau ætli sér að sam­ein­ast. Sam­an­lagt eru þessar fjórar blokkir á tæp­lega 53 pró­sent kvót­ans hið minnsta.