New York er suðupottur mannlífs og menningar úr öllum heimshornum. Á eyjunni Manhattan skella miklir kraftar saman. Magnús Halldórsson fór í þrjátíu dagsferðir á þrjátíu dögum með sonum sínum tveimur, átta og þriggja ára, um borgina sem aldrei sefur.
Bræðurnir Heimir Andri og Halldór Elí fengu 30 daga túr um New York með pabba sínum í júlí.
Mynd: Magnús
Hinn 13. júní fluttum við fjölskyldan af landi brott til New York en Freyja konan mín fór út 17. maí, þar sem námið hennar við Columbia háskóla hófst síðar í mánuðinum. Þá lá fyrir að mikið álag yrði vegna prófa og verkefna í náminu svo til alla sumarmánuðina, í það minnsta út júlí.
Með nokkrum fyrirvara skipulögðum við feðgar, ég og Heimir Andri átta ára sonur minn, þrjátíu dagsferðir um Manhattan sem við ætluðum að fara í á jafn mörgum dögum, frá 1. júlí til 1. ágúst. Með í för yrði Halldór Elí þriggja og hálfs árs. Hann mátti ekki vera útundan og það var heldur enginn möguleiki á því.
Feðgar skoða heiminn
Eftir að skipulagið var tilbúið, þar sem hver dagur var sjálfstætt ævintýri, var ekki annað að gera en að leggja af stað. Það er skemmst frá því að segja að okkur tókst vel að halda áætlun, með vegalitlum undantekningum, og eftir stendur minning sem líklega gleymist seint og er nú þegar þrykkt í minni okkar feðga. Stórkostlegur tími.
Ég bind vonir við að Halldór Elí muni sterkt eftir ferðinni þegar fram í sækir, í það minnsta nokkrum atvikum í henni. Þó hann sé bara þriggja ára þá hefur hann talað stanslaust um það sem fyrir augu bar, og það bætir heldur í spurningaflóðið frekar en hitt.
Manhattan er einn stór árekstur. Á henni mætast straumar og stefnur ólíkra menningarheima, lífskoðana og kynþátta. Þetta er eitt helsta einkenni Manhattan og New York borgar. Hún er samfelldur og síbreytilegur árekstur krafta úr ólíkum áttum. Hún er líka vettvangur dínamískra öfga fjármagnsins, sem flæðir ýmist í miklu magni upp eina götuna, eða virðist órafjarri þeirri næstu, í það minnsta utan frá séð. Allt rýmist þetta á rúmlega 87 ferkílómetra Manhattan svæðinu, þar sem íbúar eru 1,6 milljónir. Íbúarnir eru aðeins hluti af stærra samfélagi, því þau sem sækja svæðið heim á ári hverju sem ferðamenn eru meira en 50 milljónir úr öllum heimshornum, og einnig innan Bandaríkjanna. Fyrir vikið verður krafturinn í þessum borgarhluta næstum áþreifanlegur þegar gengið er um torg, götur og garða.
Stutt og löng saga
New York á sér bæði langa sögu og stutta. Þó saga byggðar og mannlífs teygi sig að líkindum nokkur þúsund ár aftur, samkvæmt sagnfræðilegum rannsóknum, þá er sá andi sem einkennir hana tiltölulega nýr eða innan við 250 ára. Í það minnsta miðað við margar aðrar borgir heimsins, sem standa á gömlum merg sögu, arkitektúr, hönnunar og mannlífs. Í bókinni The Epic of New York City: A Narrative History, fjallar rithöfundurinn Edward Robb Ellis um hvernig stórviðburðir í sögu Bandaríkjanna hafa tengst þróun New York allt fram á okkar tíma.
Ég ákvað, að teknu tilliti til ýmissa athugasemda Heimis Andra, að byggja dagsferðirnar í kringum þessa sögu sem teiknuð er upp í þessari frábæru bók Robb Ellis, ásamt því að blanda inn í nokkrum skemmtilegum stöðum úr kvikmyndum, tónlistarsögunni og bókum sem eru í uppáhaldi hjá mér. Svo var alltaf tími fyrir ís, vatnskælingu og heimsóknir í hina ýmsu garða, og „play date“ komust að öðru hvoru líka. Rauði þráðurinn er saga stanslausrar baráttu og öfga, ófyrirséðra atburða og viðbragða við þeim. New York endurspeglar þessa spennu í öllum sínum fjölbreytileika.
Stríð, friður, peningar, list og völd
Borgarastríðið sem stóð yfir frá 1861 til 1865 hafði mikil áhrif á þróun uppbyggingar á Manhattan – og uppbyggingu mannlífs og lýðræðis í borginni. New York var miðpunktur Kreppunnar miklu, tímabils sem oftast er markað af áratugnum frá 1929 til 1939 en teygir anga sína bæði langt aftur fyrir það tímabil og líka fram fyrir styrjaldarárin frá 1939 til 1945. Djúpar rætur jass- og blúsmenningar borgarinnar voru ekki síst vökvaðar á þessum erfiðleikatímabilum, þar sem fólk leitaði í listina sér til dægrastyttingar. Listamenn, sem nú teljast til frumkvöðla ekki síst í jazz-senunni, urðu hluti af borginni og gjálífi hennar milli stéttanna, og enduspegluðu kraftanna í djúpri listsköpun, sem enn telst til einkenna hennar.
Litlu munaði að New York borg yrði gjaldþrota á sjötta og sjöunda áratug síðustu aldar, með tilheyrandi erfiðleikum og stöðnun. Atvinnuleysi fór þá yfir 20 prósent í borginni, en árið 1972 munaði innan við sólarhring að borgarsjóður tæmdist. Aðeins samkomulag við seðlabankann bjargaði því að allt færi á versta veg.
Uppgangur og hjartað í fjármálakerfi heimsins
Á áttunda og níunda áratugnum umturnaðist fjármálakerfi borgarinnar með alþjóðavæðingu fjármálamarkaða og uppgangi fjárfestingabankastarfsemi. Sá tími setti mikinn svip á borgarlífið og stjórnmálin, einkum neðst á Manhattan, í fjármálahverfinu. New York hefur alla tíð verið alþjóðleg fjármálamiðstöð. Ólíkt Íslandi hefur hún staðið undir nafni sem slík.
Ímynd New York er nátengd fjármálahverfinu og Wall Street, tiltölulega lítilli götu sem í huga umheimsins rúmar allt heimsins fjármagn. Nautið í fjármálahverfinu (Charging Bull), bronsslegin stytta eftir Arturo Di Modica, kemur oft upp í hugann sem táknmynd kapítalismans og taumlausrar græðgi.
Ekki síst vegna þessarar sterku valdamiklu ímyndar var árásin á tvíburaturnanna í New York, 11. september 2001, eins og ör í hjarta Bandaríkjanna. Minningar um hana lifa enn. Ekki aðeins á söfnum heldur ekki síður með ýmsum minnisvörðum víða um borgina, eins og við sáum glögglega í Bronx. Þar var stórt skilti við slökkviliðsstöðina skammt frá dýragarðinum, þar sem minningu þeirra 343 slökkviliðsmanna sem létu lífið í árásunum var haldið á lofti.
Svo til endalaust er hægt að telja upp einkennandi staði fyrir borgina sem nota má um hin undarlegustu lýsingarorð. Við vorum sammála um það feðgar, þegar túrinn var búinn, að þetta væri svolítið magnaður staður. Líklega yrði öðruvísi að búa í borginni en í Rauðalæknum – þrátt fyrir að heimþráin kæmi reglulega upp í hugann í amstri dagsins – en alveg örugglega skemmtilegt flesta daga. Og epískt.
Frá Riverside Drive á hverjum degi
Lagt var upp í hverja ferð frá heimili okkar á Riverside Drive, skammt frá Columbia háskólanum við 116. stræti, og þaðan haldið á vit ævintýranna. Svo var komið heim seinnipartinn og batterýin hlaðin. Við Heimir vorum stundum með hlaupahjól en oftast nær gangandi. Lestin var stundum okkar helsta samgöngutæki. Halldór Elí naut svo góðs af kerru þegar þess þurfti, ekki síst þegar hvíla þurfti lúin bein.
Ýttu á + við höfund, fréttamál eða greinaröð til að fylgja því og fá tölvupóst þegar eitthvað nýtt kemur, einn á dag í mesta lagi. Því sem þú fylgir stjórnarðu á Minni síðu.
Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Heimildin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir. Hægt er að láta vita af athugasemdum með því að smella á Tilkynna.
Athugasemdir