Landsmenn úr sveit í bæ

Mikill meiri­hluti lands­manna býr í dag í þétt­býli, eða 95 pró­sent, en í byrjun síð­ustu aldar var raunin hins vegar tals­vert önnur þegar sama hlut­fall var ein­ungis tæp­lega fjórð­ungur eða 24 pró­sent. Frá þessu greindi Hag­stofan á vef sínum í gær.

Breyt­ingin er síðan, sam­kvæmt Hag­stof­unni, enn meiri sé farið aðeins lengra aftur í tím­ann og miðað við árið 1880 en þá var hlut­fall þeirra sem bjuggu í þétt­býli aðeins 11 pró­sent.

Þá kemur fram að fjöldi þeirra sem byggðu landið hafi á þeim tíma verið eðli máls­ins sam­kvæmt mun minni en hann er í dag og byggða­kjarnar að sama skapi færri. Þannig hafi þeir sem bjuggu í þétt­býli árið 1880 verið um 8.600 manns í 47 byggða­kjörnum, bæði smáum og stórum, en um 64.000 manns í strjál­býli sem í flestum til­fellum voru bæir í sveit.

„Fram til alda­móta 1900 var þétt­býl­is­myndun nokkuð hröð sem sést á því að íbúum í alls 66 þétt­býl­is­kjörnum hafði þá fjölgað í 18.800. Á sama tíma hafði íbúum í strjál­býli fækkað að höfða­tölu, voru þá komnir niður í 59.400, og hlut­fallið orðið 76 pró­sent af lands­mönnum. Þegar kom fram á árið 1922 var svo komið að meiri­hluti lands­manna bjó í þétt­býl­is­kjörnum en þá voru þétt­býl­iskjarn­arnir 74 að tölu,“ segir á vef Hag­stof­unnar.

Þróunin hélt áfram hægt og bítandi

Fram kemur hjá Hag­stof­unni að miklar þjóð­fé­lags­breyt­ingar á Íslandi felist á bak við þessar tölur sem meðal ann­ars fólu í sér búferla­flutn­inga úr sveitum lands­ins til þétt­býl­is­staða víðs vegar um land jafn­hliða umbreyt­ingu atvinnu­lífs­ins frá land­bún­aði, sem aðal­at­vinnu­vegar lands­manna í gegnum ald­irnar, yfir í sjáv­ar­út­veg, iðnað og þjón­ustu.

Þessar mann­fjölda­breyt­ingar og þróun atvinnu­lífs hafi svo haldið áfram næstu ára­tug­ina og árið 1982 hafi verið svo komið að rúm­lega 90 pró­sent lands­manna bjó í þétt­býli, eða 212.400 manns, og hafi fjöldi þétt­býl­iskjarna verið kom­inn í 101. Þar með hafi tala íbúa í strjál­býli verið komin undir 10 pró­senta mörkin og íbúa­fjöld­inn þar um 23.000. Á síð­ustu ára­tugum hafi þró­unin hald­ist áfram hægt og bít­andi og séu þétt­býl­is­búar í dag um 95 pró­sent lands­manna í 106 þétt­býl­is­kjörnum á móti 5 pró­sent íbúum sem búa í strjál­býli.