Eldræða Pútíns réttlætir innrás Rússa í Úkraínu - herlið sent af stað

Vladimir Pútín Rúss­lands­for­seti virð­ist ætla að fylgja hand­rit­inu sem Joe Biden Banda­ríkja­for­seti hefur varað við und­an­farnar vikur, nú þegar hann heldur eld­messu um ógn­ina af Úkraínu í sjón­varps­ávarpi til rúss­nesku þjóð­ar­innar.

Í ræð­unni sagð­ist hann ætla að lýsa yfir við­ur­kenn­ingu Rússa á sjálf­stæði hér­að­anna Luhansk og Donetsk í Austur-Úkraínu, þar sem upp­reisn studd af Rússum hófst fyrir átta árum, og koma á sam­starfs- og vina­samn­ingi við svæðin. Um leið efað­ist Pútín um rétt­mæti þess að Úkraína væri sjálf­stæð frá Rússum og harm­aði það „brjál­æði“ að Sov­étlýð­veldi hafi fengið sjálf­stæði án fyr­ir­vara. Þetta ger­ist á sögu­legum skala eftir að Úkraína hefur hallað sér meira í átt að Vest­ur­löndum og lýst yfir áform um að sækja form­lega um aðild að Evr­ópu­sam­band­inu árið 2024.

Uppfært kl. 22.10: Vladimir Pútín hefur fyr­ir­skipað rúss­nesku her­liði að hefja inn­reið sína í hér­uðin tvö í þeim til­gangi að hefja „frið­ar­gæslu“.

Stærsta herlið frá heimsstyrjöld

Rússar hafa und­an­farnar vikur safnað tæp­lega tvö hund­ruð þús­und manna her­liði nærri landa­mærum Úkraínu, bæði í Rúss­landi og Hvíta-Rúss­landi. Rússnesk yfir­völd hafa sam­hliða þrá­fald­lega þver­neitað fyrir ásetn­ing um inn­rás í Úkraínu. Á sama tíma hafa Banda­ríkja­menn varað við atburða­rás sem nú virð­ist vera í burð­ar­lið­unum, að Rússar myndu fram­kalla atburða­rás sem rétt­lætti inn­rás í ein­hverri mynd.

Ræða Pútíns markar tíma­mót í alþjóða­stjórn­málum. Boris Johnson, for­sæt­is­ráð­herra Breta, lýsti sjálf­stæð­is­yf­ir­lýs­ingu Pútíns á hér­uðum í Úkraínu sem „illum fyr­ir­boða“ og „myrku merki“. Ursula von der Leyen, for­seti fram­kvæmda­stjórnar Evr­ópu­sam­bands­ins, sagði yfir­lýs­ingu Pútíns um sjálf­stæði hér­að­anna í Austur-Úkraínu vera hróp­andi brot á alþjóða­lögum, full­veldi Úkraínu og Minsk-samn­ingnum frá 2015.

Volodomyr Zelensky, for­seti Úkraínu, ræddi við Joe Biden Banda­ríkja­for­seta í kvöld og ráð­færði sig við Emmanúel Macron Frakklnds­for­seta og Olaf Scholz Þýska­landskansl­ara, ásamt því að kalla saman örygg­is­ráð Úkraínu.

Úkraína sköpuð af Rússum

Pútín sagði í ræðu sinni Úkraínu hafa verið skap­aða af Rússum, nánar til­tekið Lenín. Í því sam­hengi sagði hann að Úkra­ínu­menn sem vildu afvæð­ingu komm­ún­isma gætu fengið frá Rússum fulla afvæð­ingu komm­ún­isma og aft­ur­köllun þess sem komm­ún­istar gerðu fyrir Úkraínu.

Þá sagði hann að Úkraínu væri nú „stjórnað að utan“, að landið væri „leik­brúða“ Banda­ríkj­anna. Ræða Pútíns mið­aði að því að grafa undan hug­mynd­inni um rétt­mæti og lög­mæti úkra­ínsks ríkis og að draga upp mynd af árásum þess ríkis og ógn gagn­vart Rússum.

Fyrr í vik­unni sagði Pútín að „þjóð­ar­morð“ væri að eiga sér stað í Úkraínu. Hann end­ur­tók það í kvöld og hneyksl­að­ist á því að Vest­ur­lönd létu sig ekki varða þjóð­ar­morð 4 millj­óna manna. Nú segir hann frekara blóð­bað verða á herðum þeirra sem fara með völdin á land­svæð­inu Úkraínu. „Hvað varðar þá sem tóku og halda í völdin í Kyiv, við krefj­umst þess að þeir hætti strax öllum hern­að­ar­að­gerðum. Ef ekki verður áfram­hald­andi blóð­bað alger­lega á þeirra ábyrgð og full­kom­lega á sam­visku stjórn­valda sem ríkja yfir land­svæð­inu Úkraínu.“

Úkraína sé leikbrúða

Hann sagði Vest­ur­lönd nýta Úkraínu sem „tæki til að setja sig upp á móti“ Rússum og að af því staf­aði „okkur mjög mikil ógn“.

„Úkraína er orðin nýlenda af leik­brúðum,“ sagði Pútín. „Úkra­ínu­menn sólund­uðu ekki bara öllu sem við gáfum þeim í tíð Sov­ét­ríkj­anna, heldur öllu sem þeir erfðu frá Rúss­neska keis­ara­dæm­inu. Jafnvel því sem Katrín mikla skap­aði.“ Pútín hélt því fram að Rússland hefði verið „rænt“ þegar Sov­ét­ríkin féllu. Þannig hefði Úkraína „aldrei haft hefð fyrir eigin ríki“ og að hún væri reist á því að afneita sögu­legu minni millj­óna.

Hann sagði Úkraínu „und­ir­búa hern­að­ar­að­gerði gegn land­inu okkar“ og sak­aði stjórn­völd þar um að þróa kjarn­orku­vopn.

Um leið harm­aði Pútín að Rússland hefði misst yfir­ráðin yfir Sov­étlýð­eld­unum. „Við gáfum þessum lýð­veldum rétt á að yfir­gefa sam­bandið án nokk­urra skil­yrða eða fyr­ir­vara. Þetta er brjál­æði,“ sagði hann.

Ætla að sækja um aðild að Evrópusambandinu

Volodomyr ZelenskyGrínist­inn sem varð for­seti stendur nú frammi fyrir sögu­lega reiðum Rúss­lands­for­seta sem við­ur­kennir sjálf­stæði hér­aða í austur Úkraínu en ekki grund­völl úkra­ínsks ríkis.

Mynd: Shutterstock

Undir for­sæti Volodomyrs Zelenskis, leik­ara og grínista sem hafði leikið for­seta Úkraínu í sjón­varpi áður en hann fór í fram­boð, stefnir Úkraína á að sækja form­lega um aðild að Evr­ópu­sam­band­inu árið 2024. Til­raunir til að ganga í ESB hófust þó fyrr, en árið 2014 urðu fjöl­menn mót­mæli evr­ópu­sinna í Kyiv sem leiddu til brott­hvarfs Rúss­lands­vin­ar­ins Viktors Yanukovic úr stóli for­seta. Síðar birt­ust vopn­aðir menn á lyk­il­stöðum á Krím­skaga og í Austur-Úkraínu í til­raun til að taka stjórn­ina á land­svæðum þar sem Rússar eru fjöl­mennir. 

Rússar eru einnig fjöl­mennir í öðrum nágranna­ríkjum Rúss­lands, til dæmis í Eystra­salts­ríkj­unum, en þau hafa þegar gengið til liðs við Nató.

Viðrar enn til innrásar

Biden Banda­ríkja­for­seti hefur ítrekað full­yrt að Pútín hafi þegar ákveðið að ráð­ast inn í Úkraínu. Tak­mark­aður gluggi er til inn­rásar áður en hlýrra loft veldur þíðu í jarð­vegi og gerir skrið­drekum erf­ið­ara að ferð­ast yfir landið. Nú þegar hafa verið birtar myndir af leðju í Úkraínu sem gæti hindrað för skrið­dreka.

Nýjustu yfir­lýs­ingar banda­rískra yfir­valda snúa að því að rúss­nesk yfir­völd hafi útbúið lista yfir Úkra­ínu­menn sem eigi að myrða eða senda í fanga­búðir eftir inn­rás.

Komi til inn­rásar hafa Banda­ríkja­menn lýst því yfir að þeir sendi ekki her­lið til Úkraínu, enda leiði slíkt til heims­styrj­aldar.

Eldræða Pútíns kom beint í kjöl­farið á hug­mynd Macrons Frakk­lands­for­seta um leið­toga­fund Pútíns og Bidens Banda­ríkja­for­seta fyrr í dag.

Jens Stol­ten­berg, fram­kvæmda­stjóri Nató, sagði í kvöld að Rússland væri að reyna að búa til aðstæður til þess að ráð­ast inn í Úkraínu enn á ný. Þá sagði hann að Rússar væru að fjár­magna og vopn­væða upp­reisnar- eða aðskiln­að­ar­menn í Austur-Úkraínu, nokkuð sem Pútín hefur þrá­fald­lega þrætt fyrir.

Pútín „við­ur­kennir sjálf­stæði“Í kvöld und­ir­rit­aði Pútín yfir­lýs­ingu um að Rússland við­ur­kenndi sjálf­stæði Donetsk og Luhansk, hér­aða í aust­ur­hluta Úkraínu. Aðksiln­að­ar­sinnar hafa fagnað yfir­lýs­ing­unni með því að veifa rúss­neska fán­anum.

Mynd: AFP

Nú hefur Pútín hins vegar lagt grunn­inn að rétt­mæti aðgerða Rússa í Úkraínu. Yfir­lýs­ing Pútíns er ekki stríðs­yf­ir­lýs­ing en þó nóg til þess að opna dyrnar að frek­ari aðgerðum, sem í kvöld hófust með yfir­lýs­ingu um að hluti Úkraínu sé ekki lengur hluti Úkraínu og þeirri túlkun að her­lið Rússa sé frið­ar­gæslu­lið. Þessi hluti Úkraínu hefur þó verið hlið­hollur þeim for­setum sem hafa verið hallir undir Rússa. Ekki þykir ólík­legt að atburða­rásin muni fylgja sama ferli og á Krím­skaga, þar sem íbúar sam­þykktu á end­anum að ganga inn í Rússland.

Ef úkra­ínski her­inn tekur á móti Rússum er nægt rúss­neskt her­lið fyrir norðan Úkraínu sem getur náð til höf­uð­borg­ar­innar Kiyv. Spurn­ingin er um leið hvar frið­ar­gæslu­lið Pútins mun nema staðar.