Segja óháða kunnáttumanninn gegna „mikilvægu hlutverki“

Sam­keppn­is­eft­ir­litið segir að Lúðvík Berg­vins­son, sem skip­aður var óháður kunn­áttu­maður til að fylgj­ast með sátt vegna sam­ein­ingar N1 og Festi, hafi gegnt mik­il­vægu hlut­verki í að varpa ljósi á fram­kvæmd Festi á þeim skil­yrðum sem félagið skuld­batt sig til að fylgja. Kjarninn greindi frá því fyrr í vik­unni að kostn­aður vegna starfa Lúðvíks hafi numið um 56 millj­ónum króna frá októ­ber 2018 og út síð­asta ár. Það gera rúm­lega tvær millj­ónir króna á mán­uði að með­al­tali.

Í til­kynn­ingu sem Sam­keppn­is­eft­ir­litið birtir á heima­síðu sinni í dag segir að Lúðvík hafi, í sam­ræmi við starfs­skyldur sínar, gert eft­ir­lit­inu grein fyrir mögu­legum brotum á sátt­inni og að þau brot séu nú til rann­sóknar.

Í skýrslu stjórnar Festi, sem stjórn­ar­for­mað­ur­inn Þórður Már Jóhann­es­son flutti á aðal­fundi félags­ins fyrr í vik­unni, sagði að sam­starfið við Lúð­vík hafi ekki gengið eins vel og Festi hefði kosið og að félag­inu hafi „á tíðum þótt skorta á að leið­bein­ingar kunn­áttu­manns væri með þeim hætti sem vænta mætti.“ Festi ætlar að óska eftir breyt­ingum á aðkomu Lúð­víks að sátt félags­ins við Sam­keppn­is­eft­ir­litið en skip­ana­tími hans á að óbreyttu ekki að renna út fyrr en í októ­ber 2023.

Tímafrestur liðnir

Umrædd sátt var und­ir­rituð síðla árs 2018 og heim­il­aði Festi, sem rak Krón­una og fleiri mat­vöru­versl­an­ir, Elko og vöru­hót­elið Bakk­ann að sam­ein­ast eld­neyt­is­ris­anum N1. Í sátt­inni fólst meðal ann­ars að selja átti fimm sjálfs­af­greiðslu­stöðvar til nýrra, óháðra aðila á elds­neyt­is­mark­aði. Um var að ræða þrjár sjálfs­af­greiðslu­stöðvar undir merkjum Dæl­unnar við Fells­múla og Staldrið í Reykja­vík og Hæð­ar­smára 8 í Kópa­vogi, og tvær stöðvar undir merkjum N1 við Salarveg í Kópa­vogi og Vatna­garða í Reykja­vík. Þá átti sam­einað félag að selja verslun Kjar­vals á Hellu.

Festi seldi bens­ín­stöðv­arnar fimm til Ein­ars Arnar Ólafs­son­ar, fyrr­ver­andi for­stjóra Skelj­ungs og umsvifa­mik­ils fjár­fest­is, og hann seldi þær síðar áfram til Skelj­ungs.

Þrí­vegis hefur verið reynt að selja verslun Kjar­vals á Hellu, en án árang­urs.

[adspot]Sam­keppn­is­eft­ir­litið segir meg­in­á­stæður þess tví­þættar. „Annars vegar kom í ljós að Festi hafði ekki tryggt sér heim­ild til að fram­selja til­tekin leigu­rétt­indi að hús­næði á svæð­inu. Við und­ir­bún­ing sátt­ar­innar upp­lýsti Festi ekki Sam­keppn­is­eft­ir­litið um að félagið skorti full­nægj­andi rétt­indi að þessu leyti. Hins vegar hefur félagið í a.m.k. eitt skipti gert sölu­samn­ing við aðila sem upp­fyllti ekki skil­yrði um að vera óháður keppi­nautur sem myndi veita Festi sam­keppn­is­legt aðhald. Ef kaup­andi er óburð­ugur eða tengdur Festi nær þetta skil­yrði ekki mark­miði sínu.“

Af þessum sökum hafi Festi ekki staðið við þær skuld­bind­ingar sem félagið hafði und­ir­geng­ist að eigin frum­kvæði og segir Sam­keppn­is­eft­ir­litið að tíma­frestir sem Festi hafði til að selja verslun Kjarvals á Hellu séu nú liðnir.

Næsta skref sem Festi hafi skuld­bundið sig til að fylgja er að stíga frá sölu­til­raunum á versl­un­inni á Hellu og fall­ast á að óháður aðili með fullt umboð selji til­teknar eignir Festi til að tryggja það að mark­mið sátt­ar­innar nái fram. Nákvæm útfærsla á þessu úrræði er hins vegar háð trún­aði og því ekki greint frá henni í til­kynn­ingu Sam­keppn­is­eft­ir­lits­ins.

Benda á að Festi stakk sjálft upp á Lúðvík

Sam­keppn­is­eft­ir­litið segir enn fremur að störf kunn­áttu­manns­ins Lúðvíks hafi lotið að fjöl­mörgum öðrum þáttum en sölu versl­unar á Hellu og bendir á að hann hafi verið skip­aður eftir að Eggert Þór Krist­ó­fers­son, þá for­stjóri N1 og nú for­stjóri Festi, hafi til­nefnt Lúðvík og tvo aðra í hlut­verkið.

[links]Að und­an­gengnu hæf­is­mati féllst Sam­keppn­is­eft­ir­litið á að Lúðvík yrði falið hlut­verk óháða kunn­áttu­manns­ins þar sem hinir ein­stak­ling­arnir sem Festi til­nefndi upp­fylltu ekki skil­yrði um óhæði gagn­vart Festi og eft­ir­lits­verk­efnum sátt­ar­innar.

Þekkt sé í sam­keppn­is­málum að kostn­aður af störfum kunn­áttu­manna geti verið mis­mun­andi, en það hefur verið gagn­rýnt af stjórn­endum Festi að kostn­aður vegna kunn­áttu­manns sem skip­aður var vegna sam­runa Haga og Olís sé ein­ungis brot af kostn­að­inum sem hlot­ist hefur vegna starfa Lúðvíks.

Eft­ir­litið segir að kostn­að­ur­inn ráð­ist meðal ann­ars af „því hvort og hvernig við­kom­andi fyr­ir­tæki fara að þeim skuld­bind­ingum sem þau hafa lofað að hlíta. Sam­keppn­is­eft­ir­litið hefur gefið fyr­ir­tækjum leið­bein­ingar um kostn­að­arað­hald með kunn­áttu­mönnum eða eft­ir­lits­nefndum sem starfa sam­kvæmt sáttum við fyr­ir­tæki. Þar kemur m.a. fram að fyr­ir­tækjum sé rétt að sýna kunn­áttu­mönnum kostn­að­arað­hald með svip­uðum hætti og með annarri aðkeyptri þjón­ustu, án þess að sjálf­stæði starfs­ins sé stefnt í hættu.“