„Stöðvum tanngreiningar“ – Vilja fella þjónustusamning úr gildi

Röskva, nem­enda­fé­lag við Háskóla Íslands, hefur hrundið af stað und­ir­skrifta­söfnun þar sem skorað er á háskóla­ráð að fella þjón­ustu­samn­ing við Útlend­inga­stofnun um ald­urs­grein­ingar á fylgd­ar­lausum börnum með tann­grein­ingum úr gildi og standa vörð um mann­rétt­indi flótta­fólks og umsækj­enda um alþjóð­lega vernd.

Ástæðan fyrir áskor­un­inni er að þann 6. febr­úar næst­kom­andi mun háskóla­ráð fjalla um fyrr­nefndan þjón­ustu­samn­ing. Þegar þetta er skrifað hafa 673 skrifað undir.

Þá segir í áskor­un­inni að lengst af hafi tann­grein­ingar og rann­sóknir tengdar þeim farið fram án vit­neskju stjórn­sýslu Háskól­ans, án þjón­ustu­samn­ings og án vit­neskju almenn­ings, í gegnum lektor og tann­lækni við Tann­lækna­deild. Þegar aðgerða­sinnar og stúd­entar sem berj­ast fyrir rétt­indum flótta­fólks og umsækj­enda um alþjóð­lega vernd hafi stigið fram og komið upp um fram­kvæmd­ina hafi háskóla­ráð ákveðið að semja við Útlend­inga­stofnun, frekar en að stöðva þjón­ust­una.

Um að ræða viðtekna skoðun mannréttindasamtaka um heim allan

„Tann­grein­ingar eru vafa­samar af mörgum ástæðum, þar má helst benda á að ýmis alþjóða­sam­tök hafa mælt gegn þess­ari fram­kvæmd, m.a. barna­rétt­inda­nefnd Sam­ein­uðu þjóð­anna, UNICEF, og Rauði kross­inn. Þetta er því ekki ein­göngu spurn­ing um sið­ferði nokk­urra aðgerða­sinna, heldur við­tekna skoðun mann­rétt­inda­sam­taka víðs vegar um heim,“ segir í áskor­un­inni.

[links]Þá telja for­svars­menn und­ir­skrifta­söfn­un­ar­innar tann­grein­ingar jafn­framt stinga í stúf við vís­inda­siða­reglur Háskóla Íslands, en í því sam­hengi er bent ákvæði greinar í regl­unum sem byggja á fimm þáttum: Virðingu fyrir mann­eskj­unni, vel­ferð, skað­leysi, rétt­læti og heið­ar­leika og vönd­uðum vís­inda­legum vinnu­brögðum. „Það má með sanni segja að tann­grein­ingar upp­fylla ekki þessar kröfur. Skrif­stofa rekt­ors og aðilar innan HÍ hafa haldið því fram að tann­grein­ingar falli ekki undir vís­inda­siða­regl­urnar, vegna þess að þær telj­ast ekki til rann­sókna. Því eru stúd­entar og aktí­vistar ósam­mála og telja það ekki rétt. Tann­grein­ingar falla undir þessar reglur, ekki ein­göngu vegna þess að þær eru fram­kvæmdar innan veggja HÍ og nið­ur­stöður þeirra hafa verið gefnar út á bréfs­efni HÍ, heldur einnig vegna þess að nið­ur­stöður þeirra hafa verið birtar í fræði­legum greinum.“

Spurning um áreiðanleika

Enn fremur segir í áskor­un­inni að vand­inn við tann­grein­ingar felist þó ekki ein­göngu í sið­ferði­legum vafa­málum sem fylgja þeim, heldur séu vik­mörkin ein­fald­lega of mikil til að þær geti talist áreið­an­legar, sér­stak­lega þegar um sé að ræða ald­urs­mat á ein­stak­lingum í kringum átj­ánda ald­ursárið.

Umrædd vik­mörk séu 1,4 ár, og þó Útlend­inga­stofnun vilji meina að nið­ur­stöður tann­grein­inga hafi ekki áhrif á umsókn þeirra ein­stak­linga sem gang­ast undir þær, þá hafi nú þegar komið fram dæmi um ein­stak­linga sem vísað hafi verið úr landi vegna nið­ur­staðna úr tann­grein­ingum sem reynd­ust rangar. Upplýst sam­þykki sé sér­stakt vand­kvæði hér, því til þess að veita upp­lýst sam­þykki sé nauð­syn­legt að rann­sóknin hafi ekki nei­kvæð áhrif á líf og stöðu ein­stak­lings innan sam­fé­lags. Óháð stöðu þeirra í sam­fé­lag­inu geti börn ekki veitt upp­lýst sam­þykki.

Rýri traust Háskóla Íslands

Auk þess er bent á að allt bréfs­efni Útlend­inga­stofn­unar sé gefið út á íslensku, án þess að hæl­is­leit­endur fái færi á að læra tungu­málið. Þau sem und­ir­gang­ast tann­grein­ingar fái því ekki einu sinni tæki­færi til að túlka nið­ur­stöður rann­sókn­ar­innar sjálf.

„Háskóli Íslands er stærsta mennta­stofnun lands­ins og hefur fram­kvæmd tann­grein­inga óhjá­kvæmi­lega innan skól­ans áhrif á við­horf flótta­manna til Íslands. Ein­stak­lingar sem hafa farið í tann­grein­ingar hafa þegar lýst því yfir að þeir sjái ekki fram á að geta treyst HÍ framar, hvað þá stundað nám þar. Að fram­kvæma tann­grein­ingar við HÍ hefur því afger­andi áhrif á rétt flótta­fólks til að stunda nám við HÍ, sem og nei­kvæð áhrif á lík­am­lega og and­lega heilsu þeirra,“ segir í áskor­un­inni.