Reiðin hefur kraumað undir yfirborðinu í áratugi í „ójafnasta samfélagi í heimi“

Blóðug mót­mæli hafa staðið yfir í Suður-Afríku frá því á föstu­dag fyrir viku. Slegið hefur í brýnu milli mót­mæl­enda og örygg­is­sveita í mót­mæl­unum sem hafa stig­magn­ast á und­an­förnum dögum. Óeirð­irnar eru þær mestu í land­inu í ára­tugi og er tala lát­inna kom­inn upp í 72 í það minnsta, sam­kvæmt umfjöllun Al Jazeera og yfir 1700 hafa verið hand­tekin.

Ástandið er verst i Gauteng og KwaZulu-Natal en sam­kvæmt lög­reglu eru 45 dauðs­föll í til rann­sóknar í Gauteng hér­aði en 27 í KwaZulu-Natal. Gauteng er afar þétt­býlt hérað, inn­ar­lega í land­inu norð­aust­ar­lega. Það er minnst allra hér­aða Suður-Afríku en engu að síður fjöl­menn­ast en Jóhann­es­ar­borg, fjár­mála­mið­stöð Suður-Afríku og fjöl­menn­asta borg lands­ins, er í hér­að­inu. Kwazulu-Natal hérað er næst­fjöl­menn­asta hérað lands­ins og er heima­hérað Jacob Zuma. Það á landa­mæri að Lesótó í vestri en liggur að Ind­lands­hafi í austri.

Dauðs­föllin í héröð­unum tveimur eru flest sögð mega rekja til troðn­ings sem orðið hefur í áhlaupum sem gerð hafa verið á versl­anir, en þús­undir eru sagðir hafa gripið til þess að stela mat­vælum, raf­tækjum, áfengi og fatn­aði úr versl­unum. Þá hefur fólk einnig látið lífið af völdum skotsára. Fyrr í vik­unni voru her­menn suður-afríska hers­ins kall­aðir út til þess að aðstoða lög­reglu við að kveða niður mót­mælin.

Þrátt fyrir að þús­undir her­manna hafi tekið þátt í aðgerðum lög­reglu hefur illa gengið að hindra áhlaup á versl­anir, vöru­hús og verk­smiðjur. Ráðamenn í land­inu hafa þurft að biðla til almenn­ings um að taka lögin ekki í sína hendur en íbúar í hér­uð­unum tveimur hafa gripið til þeirra ráða til þess að reyna að verja heim­ili sín og fyr­ir­tæki. Í umfjöllun The Guardian er haft eftir Bheke Cele, ráð­herra lög­reglu­mála í Suður Afríku, að veitt aðstoð almenn­ings sé vel þegin af lög­regl­unni. Öðru máli gegnir um það þegar fólk tekur lögin í sínar eigin hendur og fer jafn­vel að skjóta á mót­mæl­endur og þjófa.

Mikil fátækt og hvergi meiri ójöfnuður

Stuðn­ings­menn Jacob Zuma, fyrrum for­seta lands­ins efndu upp­haf­lega til mót­mæl­anna í kjöl­far þess að hann gaf sig fram til lög­reglu en Zuma var nýlega dæmdur til fang­els­is­vistar vegna spill­ingar. Mótmælin hafa síðan undið upp á sig og segja stjórn­mála­skýrendur að ástandið í land­inu skipti þar máli. „Þjóð­fé­lags­hópar sem hafa átt erfitt upp­dráttar í ójafn­asta sam­fé­lagi í heimi eru reiðir kerf­inu og láta nú í sér heyra,“ er haft eftir Mcebisi Ndletyana, pró­fessor í stjórn­mála­fræði og alþjóð­sam­skiptum, í umfjöllun Al Jazeeraa. „Þessi reiði hefur kraumað undir yfir­borð­inu í ára­tugi og það sem gæti verið að ger­ast er það að glæpa­menn séu að nýta þessa upp­reisn hinna fátæku sér í hag,“ sagði Ndletyana.

Mynd: EPA

Fólk braut sér leið inn í versl­anir til þess að stela vegna þess að við viljum að fyrrum for­seti Jacob Zuma verði sleppt,“ sagði Msizi Khosa, einn mót­mæl­anda, í sam­tali við Al Jazeera. „En jafn­vel þó að for­set­anum verði sleppt þá mun hnuplið halda áfram vegna þess að við erum líka svöng og okkur skortir ýmis­legt til þess að þrauka.“

Efna­hagur Suður-Afríku hefur að náð ein­hverjum bata eftir erf­iða bar­áttu lands­manna við kór­ónu­veiru­far­ald­ur­inn. Seðla­banki lands­ins spáir því að hag­vöxtur árið 2021 muni nema 3,1 pró­sentum. Atvinnu­leysi í land­inu hefur aftur á móti hækkað upp í 32 pró­sent, um helm­ingur þjóð­ar­innar býr við fátækt og ójöfn­uður er mik­ill. Samkvæmt tölum Alþjóða­bank­ans er mestur ójöfn­uður meðal þjóða heims í land­inu.

Skortur á nauðsynjum yfirvofandi

Mótmælin og óeirð­irnar sem þeim fylgja hafa haft áhrif á vöru­flutn­inga. Jafnan er mest umferð um flutn­inga­leið­ina á milli Jóhann­es­ar­borgar og hafn­ar­borg­ar­innar Duban sem er í KwaZulu-Natal hér­aði. Um hana aka allt að sex þús­und flutn­inga­bílar á degi hverjum en þar hafa flutn­ingar stöðvast.

Skortur á mat­vælum, elds­neyti og lyfjum er því yfir­vof­andi innan örfárra daga. Að mati sér­fræð­inga munu skertir vöru­flutn­ingar ekki bara hafa alvar­legar afleið­ingar fyrir íbúa Suður-Afríku heldur verður áhrif­anna að öllum lík­indum vart í mun fleiri löndum í sunn­an­verðri Afríku og jafn­vel víðar í álf­unni.