Frá byrjun árs 2020 hafa bankar landsins lánað fyrirtækjum þess nettó ellefu milljarða króna. Tíu þeirra ellefu milljarða hafa verið lánaðir út á síðustu tveimur mánuðum og í janúar námu útlán banka til fyrirtækja 3,2 milljörðum króna.
Nettó hafa rúmlega öll útlánin verið til fasteignafélaga, en þau hafa fengið 12,5 milljarða króna að láni frá byrjun síðasta árs, eða á þrettán mánaða tímabili. Þau útlán tóku kipp í janúar þegar bankarnir lánuðu alls 5,4 milljarða króna til fasteignafélaga. Til samanburðar lánuðu bankarnir tæplega 209 milljarða króna til atvinnufyrirtækja árið 2018, þegar efnahagslífið hérlendis var enn í örum vexti.
Þetta kemur fram í nýjum hagtölum Seðlabanka Íslands um bankakerfið sem birtar voru í dag.
Heimilin draga lánavagninn
Áfram sem áður eru ný útlán viðskiptabankanna aðallega til heimila landsins, og að langstærstu leyti með veði í íbúð eða annars konar fasteign. Lán til heimila að frádregnum upp- og umframgreiðslum, hafa verið 351 milljarður króna frá byrjun árs 2020 og út síðasta mánuð. Þar hafa hafa íbúðalán verið 335,3 milljarðar króna, eða tæplega 96 prósent allra útlána til heimila og rúmlega 87 prósent allra útlána bankakerfisins.
Líkt og Kjarninn hefur greint frá áður þá skar árið 2020 sig úr öðrum vegna þess að þá flúðu heimili landsins úr verðtryggðum lánum og yfir í óverðtryggð. Sú þróun heldur áfram inn á þetta ár.
Í janúar 2021 tók heimili landsins óverðtryggð íbúðalán fyrir 35,4 milljarða króna að frádregnum upp- og umframgreiðslum og frá byrjun síðasta ár nemur sú lántaka heimila alls 399,1 milljarði króna. Óverðtryggð útlán til heimila vegna fasteignakaupa eru auk þess um 5,3 milljörðum krónum hærri en öll útlán bankakerfisins í síðasta mánuði.
Heimilin í landinu greiddu upp verðtryggð lán upp á 4,8 milljarða króna í síðasta mánuði og frá byrjun árs 2020 hefur umfang verðtryggðra íbúðalána í eignasafni viðskiptabankanna, að frádregnum upp- og umframgreiðslum, dregist saman um 62,8 milljarða króna.
Framboð og eftirspurn
Innan bankanna segir að þessi staða ráðist einfaldlega af eftirspurn. Í kjölfar mikilla vaxtalækkanna Seðlabanka Íslands, sem hafa skilað stýrivöxtum niður í 0,75 prósent, hafa vextir á óverðtryggðum húsnæðislánum lækkað skarpt. Ódýrustu vextir á óverðtryggð grunnlán eru nú 3,3 prósent, sem er allra ódýrasta lánsfé sem íslenskum heimilum hefur staðið til boða í Íslandssögunni.
Fyrir vikið hefur verið mikið líf á fasteignamarkaði, en húsnæðisverð á höfuðborgarsvæðinu hækkaði til að mynda um 7,7 prósent á síðasta ári, þrátt fyrir dýpstu kreppu sem Ísland hefur staðið frammi fyrir í heila öld. Ástæðan er sú að þau heimili sem verða ekki fyrir beinum fjárhagslegum áhrifum af kórónuveirunni, í formi skertra tekna eða atvinnumissis, hafa það heilt yfir betra nú en fyrir ári síðan. Sparnaður hefur hrannast upp vegna þess að ómögulegt er að eyða honum t.d. í ferðalög, og lánsfé er ódýrara og samningsbundnar launahækkanir hafa tekið gildi. Þá er enn mun meiri eftirspurn eftir húsnæði á höfuðborgarsvæðinu en framboð.
Vantar fjögur þúsund íbúðir
Samkvæmt úttekt Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, sem birt var í janúar, er óuppfyllt húsnæðisþörf nú hátt í fjögur þúsund íbúðir og mun vaxa um 2.300 íbúðir á næstu þremur árum ef ekkert verður að gert. Því er ekki fyrirliggjandi að eftirspurn eftir húsnæði muni dragast saman.
Ofan á þetta sýndi ný skýrsla Alþýðusambands Íslands (ASÍ), sem var birt í byrjun febrúar, að um fimm til sjö þúsund manns gætu búið í svokölluðum óleyfisíbúðum, sem er húsnæði skipulagt undir atvinnustarfsemi.
Hækkandi vaxtaálag
Ástæður þess að fyrirtæki eru ekki að taka lán eru aðrar. Í síðasta Fjármálastöðugleikariti Seðlabanka Íslands sem kom út í lok september síðastliðins sagði að samdráttur í innlendum skuldum fyrirtækja bendi til þess að aðgengi fyrirtækja að fjármagni sé hugsanlega torveldara en áður, fyrst og fremst vegna aukinnar áhættu sem endurspeglast í hækkandi vaxtaálagi fyrirtækjaútlána bankanna. „Efnahagssamdrátturinn og aukin óvissa vegna farsóttarinnar hefur einnig dregið verulega úr eftirspurn eftir lánum þar sem samhliða dregur bæði úr áhættusækni fyrirtækja og framboði á arðbærum fjárfestingartækifærum.“
Þetta þýðir á mannamáli að bankarnir meta líkurnar á endurheimtum lán verri en áður og vilja því fá hærra álag á þau sem endurspeglar áhættuna sem þeir taka af útlánunum. Fyrirtæki í vanda ráða ekki við þau vaxtakjör sem þeim er boðið upp á og því er ekkert lánað.
Seðlabankinn sagði í ritinu að hann teldi þó að skuldir fyrirtækja sem nýta sér lánaúrræði stjórnvalda og fjármálafyrirtækja muni vaxa í nánustu framtíð. „Mörg fyrirtæki hafa orðið fyrir miklum tekjusamdrætti og munu fara skuldsettari inn í þann efnahagsbata sem vænta má þegar farsóttin verður um garð gengin. Áhætta fyrirtækja vegna vaxtabreytinga og/eða tekjufalls eykst með aukinni skuldsetningu. Lágt vaxtastig styður þó við skuldsett fyrirtæki að öðru óbreyttu og eykur sjálfbærni skuldsetningar.“
Versnandi útlánagæði lánastofnana endurspeglist hins vegar í breyttu áhættumati og vaxandi virðisrýrnun á öðrum ársfjórðungi. Enn sem komið er hafi aðeins lítill hluti útlána kerfislega mikilvægra banka til fyrirtækja verið færður á stig 3 samkvæmt IFRS-9-reikningsskilastaðlinum, en viðbúið sé að það breytist næstu misseri enda hafi orðið tvöföldun á kröfuvirði útlána á stigi 2 og virðisrýrnun þeirra fimmfaldast. „Hættan á enn frekari virðisrýrnun og fjölgun gjaldþrota fer vaxandi.“
Veistu meira? Láttu okkur vita
Það tókst ekki að sækja formið. Reyndu aftur eftir augnablik.
Ýttu á + við höfund, fréttamál eða greinaröð til að fylgja því og fá tölvupóst þegar eitthvað nýtt kemur, einn á dag í mesta lagi. Því sem þú fylgir stjórnarðu á Minni síðu.
Athugasemdir