IKEA endurgreiddi Vinnumálastofnun 65 milljónir vegna hlutabótaleiðarinnar

Hluta­starfa­leiðin var nýtt fyrir 180 starfs­menn Mikla­torgs hf. í um fjórar vikur á síð­asta ári, við upp­haf kór­ónu­veiru­far­ald­urs, en félagið heldur utan um rekstur IKEA í Kauptúni. Á tíma­bil­inu voru 65 millj­ónir greiddar í hluta­bætur af Vinnu­mála­stofnun til starfs­manna félags­ins og var Mikla­torg meðal þeirra félaga sem hæstar greiðslur fengu í gegnum úrræðið í mars og apríl í fyrra, líkt og lesa má í skýrslu Rík­is­end­ur­skoð­unar um hluta­starfa­leið­ina. Sú fjár­hæð var end­ur­greidd nokkrum vikum síðar að sögn Stefáns Rúnars Dags­sonar, fram­kvæmda­stjóra IKEA.

„Við fórum inn í þetta þar sem að stjórn­völd hvöttu okkur til þess, fyr­ir­tækin í land­inu, til þess að nýta þessa leið því það voru óvissu­tímar og annað. Við nýttum okkur þetta í örugg­lega fjórar vikur,“ segir Stefán í sam­tali við Kjarnann. Í kjöl­farið hafi skap­ast nei­kvæð umræða um fyr­ir­tæki sem nýttu sér úrræðið auk þess sem for­sendur breytt­ust. „Við sáum fram á það að við myndum geta kom­ist í gegnum þetta án hjálpar, þannig að við end­ur­greiddum strax.“

Starfs­fólk fyr­ir­tæk­is­ins hafi á þessum fjórum vikum fengið greiðslur frá Vinnu­mála­stofnun en fyr­ir­tækið svo greitt stofn­un­inni til baka. „Við vorum ekk­ert að aug­lýsa það eða berja okkur á brjóst út af því að við vorum að gera það. Við ákváðum bara að þegja yfir því,“ segir Stefán um end­ur­greiðsl­una.

Úrræðið ekki ætlað stöndugum fyrirtækjum

[links]Hluta­starfa­leiðin var umfangs­mesta efna­hags­að­gerð rík­is­stjórn­ar­innar vegna kór­ónu­veiru­far­ald­urs­ins. Líkt og fram kemur í frétt RÚV um úrræðið þá nýttu yfir 36.500 launa­menn sér bóta­leið­ina og rúm­lega 6.700 atvinnu­rek­endur. 28 millj­arðar króna voru greiddir í formi hluta­bóta frá mars 2020 þar til úrræðið rann sitt skeið á enda í lok maí á þessu ári.

Samkvæmt skýrslu fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra um nýt­ingu efna­hagsúr­ræða voru flestir á hluta­starfa­leið í mars og apríl í fyrra. Verulega fækk­aði í hópi þeirra sem fengu greiddar hluta­bætur þegar fyr­ir­tækjum voru settar þrengri skorður fyrir nýt­ingu úrræð­is­ins í fyrra­vor. Þá var gerð rík­ari krafa um tekju­skerð­ingu auk þess sem girt var fyrir það að atvinnu­rek­endur gætu greitt sér arð, lækkað hlutafé, greitt óum­samda kaupauka eða keypt eigin bréf fyrr en í fyrsta lagi í júlí 2023.

Rík­is­end­ur­skoðun fjall­aði ítar­lega um hluta­starfa­leið­ina í skýrslu sinni sem kom út í maí í fyrra og áður hefur verið minnst á hér að ofan. Í nið­ur­stöðukafla skýrsl­unnar er sagt að af lög­unum og lög­skýr­ing­ar­gögnum hafi mátt ráða að úrræðið hefði ekki verið ætlað stönd­ugum fyr­ir­tækjum.

Í skýrsl­unni segir einnig að nokkuð frjáls­ræði hafi verið á túlkun lag­anna. „Í hópi þeirra aðila sem hafa nýtt sér hluta­starfa­leið­ina eru fyr­ir­tæki og fyr­ir­tækja­sam­stæður sem búa að öfl­ugum rekstri og traustum efna­hag en ekki verður séð af lög­unum og lög­skýr­ing­ar­gögnum að slíkt hafi verið ætl­unin,“ segir meðal ann­ars í skýrsl­unni. Þar kom einnig fram að sum fyr­ir­tæki hefðu boðað end­ur­greiðslu á hluta­bótum. Að minnsta kosti 88 fyr­ir­tæki hafa end­ur­greitt hluta­bætur.

Hafa endurgreitt opinberan stuðning

Rekstur IKEA var með fín­asta móti í fyrra en félagið Mikla­torg hagn­að­ist um rétt tæpar 500 millj­ónir króna. 99,9 pró­sent af hlutafé Mikla­torgs er í eigu eign­ar­halds­fé­lags­ins Hofs sem er í eigu bræðr­anna Jóns og Sigurðar Gísla Pálma­sonar. Samkvæmt skýrslu stjórnar í árs­reikn­ingi Mikla­torgs er lagt til að 500 millj­ónir króna verði greiddar í arð til eig­enda vegna síð­asta rekstr­ar­árs.

Þrátt fyrir hund­ruð millj­óna hagnað á árinu varð félagið engu að síður fyrir tekju­tapi þegar far­ald­ur­inn var sem verstur, salan féll um 15 pró­sent frá mars til júlí í fyrra, sam­kvæmt árs­reikn­ingi.

„Við urðum fyrir alveg gíf­ur­legu tekju­falli þessar sex vikur sem við lok­uðum og þessa mán­uði þegar COVID var sem verst, bæði í mars og apríl og síðan aftur í nóv­em­ber, des­em­ber. En við sáum fram á það að við gætum staðið þetta af okkur og við gerðum það. Síðan komu bara mjög góðir tímar þar sem fólk var ekki að ferð­ast og var bara að laga til og breyta heim­ilum sínum og eyddi pen­ingum inn­an­lands og við fengum hluta af því,“ segir Stefán.

Spurður að því hvort fyr­ir­tækið hafi nýtt sér önnur úrræði stjórn­valda, líkt og ráðn­ing­ar­styrki sem í boði eru í tengslum við átakið Allir vinna, segir Stefán svo ekki vera. „En við höfum verið að ráða mikið af fólki og við réðum mikið af fólki bara í gegnum COVID til þess að ná að anna öllum þessum net­pönt­unum og öðru.“

Að sögn Stefáns hafi eitt annað úrræði verið nýtt, frestun á opin­berum gjöldum. „Ég held að við höfum mátt fresta því til árs­ins 2022 en við erum líka búin að greiða það til baka.“