Leigumarkaðurinn er fátækragildra nútímans. Nóg er um nefndir, en lítið sem ekkert um efndir af hálfu stjórnvalda. Þetta var efnisleg niðurstaða í nýlegu útvarpsviðtali við Hagfræðing Landsbankans. Umfjöllunarefnið var Íslenskur leigumarkaður.
Útvarpið tók nýlega annað viðtal við ung hjón. Hún lögfræðingur í fastri vinnu, hann blaðamaður. Þau eru hnotskurnardæmi um stöðu ungs fólks á íslenskum húsnæðismarkaði. Þau eiga tvö börn á unga aldri. Þau misstu nýlega leiguíbúð og gerðu því kauptilboð í 3ja herbergja íbúð. Verðið var 34 miljónir.
Tekjur í fjölskyldunni eru yfir meðallagi, en hún taldi sér þó ekki fært að kaupa íbúð. Greiðslubyrðin hefði í þeirra tilfelli orðið upp undir 300 þúsund á mánuði. Með tilliti til verðbólguáhættu taldi parið íbúðarkaup ekki áhættunnar virði.
Þessi tvö viðtöl eru góð dæmi um kerfisvilluna á íslenskum húsnæðismarkaði. Ef vel er að gáð, þá er hugmyndafræðin í húsnæðismálum landsins algjörlega óbreytt frá því fyrir hrun. Það var enginn lærdómur dreginn af fasteignabólunni sem sprakk framan í andlit þjóðarinnar 2008. Húsnæðismálin eru sami grautur í sömu skál.
Fyrir hrun gengu bankar berserksgang á húsnæðismarkaði með hömlulausri útlánastefnu. Ódýru erlendu fjármagni var hellt inn á húsnæðismarkaðinn eins og olíu á eld. Afleiðingin var skörp og ósjálfbær hækkun á fasteignaverði.
Sjö árum síðar má kalla stöðuna "2007, taka tvö" á húsnæðismarkaði landsins. Sama Matador-spil er farið í gang. Erlent fjármagn (í gegnum ferðamenn) þrýstir upp verði fasteigna og leiguverði í kjarna borgarinnar. Lífeyrissjóðir, bankar og byggingarverktakar ráða ferðinni á meira eða minna einkavæddum markaði. Örlög almennings eru í höndum fjármálafélaga með húsnæðisbrask sem viðskiptamódel. Þau hugsa í ársfjórðungum.
Alveg eins og fyrir hrun er engin sameiginleg sýn á húsnæðis og leiguvandamál höfuðborgarsvæðisins. Sveitarfélögin finna upp hjólið hvert í sínu horni í húsnæðismálum. Lausnir á leiguvandamálum eru í könnun og nefndum fram að kosningum. Í nýju borgarskipulagi sést engin breyting á þessari hugsanavillu.
Húsnæðisvandi og neyðarástand á leigumarkaði höfuðborgarsvæðisins er ekkert nýtt vandamál. Það má rekja allt aftur til upphafs stríðsáranna fyrir 75 árum síðan. Ísland hefur allan þann tíma verið eitt á báti í húsnæðismálum meðal nágrannalandanna.
Hvergi á byggðu bóli er séreign jafn hátt hlutfall af eignamarkaði og á íslandi. Í nágrannalöndunum eru sveitarfélögin og aðrir lögaðilar umfangsmiklir leikendur í byggingu og rekstri leiguíbúða fyrir almenning. Í Svíþjóð voru t.d. byggðar ein milljón leiguíbúðir á árunum 1965 til 1975. Íbúðirnar voru hugsaðar sem hver önnur þjónusta fyrir íbúa, og þjóna því hlutverki enn, hálfri öld síðar.
Á Íslandi er séreignarstefnan eins konar trúarbrögð sem ekkert pólítískt afl virðist geta haggað. Húsnæðisekla og ónýtur leigumarkaður eru eins konar náttúrulögmál. Er það ekki merkilegt á einu strjálbýlasta svæði Norðurlanda, með nægt byggingarland, gg ódýra orku til upphitunar, sem er víða annarstaðar einn stærsti pósturinn í rekstri á húsnæði til langframa?
Er kominn tími til að þriðjungur heimila landsins (leigjendur) stofni með sér stjórnmálaflokk?
Húsnæðisflokkinn? Með þann tilgang einan að koma alþýðu landsins í húsaskjól?
Og dúka af veisluhlaðborði banka, byggingarverktaka og lífeyrissjóða á húsnæðismarkaði ungs fólks?
Kjósa
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.
Veistu meira? Láttu okkur vita
Það tókst ekki að sækja formið. Reyndu aftur eftir augnablik.
Ýttu á + við höfund, fréttamál eða greinaröð til að fylgja því og fá tölvupóst þegar eitthvað nýtt kemur, einn á dag í mesta lagi. Því sem þú fylgir stjórnarðu á Minni síðu.
Athugasemdir