Fjórðungur aflandskróna farinn frá því í mars

Alls lækk­aði heild­ar­um­fang aflandskrónu­eigna úr 83,2 millj­örðum króna hinn 4. mars 2019 í 62 millj­arða króna í lok sept­em­ber síð­ast­lið­ins. Það þýðir að umfang aflandskróna í íslensku hag­kerfi hefur dreg­ist saman um 21,2 millj­arðar króna frá því í vor.

Alls hefur því um fjórð­ungur þeirra aflandskróna sem voru hér til staðar í byrjun mars verið færður út úr íslensku hag­kerfi eftir að lög voru sam­þykkt sem gerðu það að verkum að þær væru laus­ar.

Eig­endur meg­in­þorra krón­anna hafa valið að fjár­festa áfram á Íslandi. Þær fjár­fest­ingar eru í inn­lánum og inn­stæðu­bréfum Seðla­banka Íslands (43,8 millj­arðar króna), rík­is­skulda­bréf­um (12,9 millj­arðar króna), öðrum verð­bréfum eða hlut­deild­ar­skír­teinum í fjár­fest­ing­ar­sjóð­um (5,3 millj­arðar króna).

[adspot]Þetta kemur fram í grein­ar­gerð Bjarna Bene­dikts­sonar, fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra, um fram­gang áætl­unar um losun fjár­magns­hafta sem birt var í gær. Staða aflandskróna lækk­aði fyrst um 11 millj­arða króna frá því að áður­nefnd lög voru sam­þykkt og fram í maí. Frá þeim tíma hefur staðan lækkað um rúma tíu millj­arða króna í við­bót.

Innlendir eiga þorra ríkisskulda

Í grein­ar­gerð­inni kemur einnig fram að hreint inn­flæði nýfjár­fest­inga erlendis frá hafi numið 32 millj­örðum króna á fyrstu níu mán­uðum árs­ins, sem er þremur millj­örðum krónum minna en á sama tíma­bili 2018. Þessi sam­dráttur í fjár­fest­ingu átti sér stað þrátt fyrir að sér­stök bindi­skylda á fjár­magns­flæði hafi verið lækkuð í núll krónur í mars síð­ast­liðnum. Í grein­ar­gerð­inni segir að fjár­fest­ing í rík­is­bréfum hafi verið „lítil yfir sum­ar­mán­uð­ina“.

Um þessar mundir eiga erlendir aðilar um 14 pró­sent rík­is­skulda, en það er mjög lágt í sögu­legu sam­hengi. Til sam­an­burðar áttu erlendir aðilar 56 pró­sent rík­is­skulda fyrir ára­tug síðan.

Áhyggjur ef ekki tækist að breyta lögum

Í lok febr­úar stóð til að afgreiða frum­varp sem átti að heim­ila Seðla­banka Íslands að beita þrenns konar heim­ildum við losun aflandskrónu­eigna og fól auk þess í sér breyt­ingar á bráða­birgða­á­kvæði laga um gjald­eyr­is­mál sem varð­aði reglur um bind­inu reiðu­fjár vegna nýs inn­streymis erlends gjald­eyris.

Seðla­banki Íslands skil­aði efna­hags- og við­skipta­nefnd umsögn um málið seint í þeim mán­uði þar sem meðal ann­ars kom fram að mik­il­vægt yrði að frum­varpið yrði að lögum fyrir 26. febr­úar.

Ástæðan væri sú að þá væri gjald­dagi til­tek­ins flokks rík­is­bréfa. Ef frum­varpið yrði ekki afgreitt fyrir þann tíma myndi umfang aflandskrónu­eigna í lausu fé aukast um næstum 70 pró­sent eða um 25 millj­arða króna.

[adspot]Í umsögn Seðla­banka Íslands sagði enn fremur: „Við það eykst hætta á að stórir aflandskrónu­eig­endur, sem átt hafa sín bréf í sam­felldu eign­ar­haldi frá því fyrir höft og taldir hafa verið lík­legir til að end­ur­fjár­festa í íslenskum skulda­bréfum þegar þeirra bréf koma á gjald­daga þann 26. febr­úar muni í stað þess leita út þegar þeir losna af bundnum reikn­ingum. Það mun hafa tvenns konar áhrif. Í fyrsta lagi mun Seðla­bank­inn þurfa að eyða mun meiri forða til að koma í veg fyrir geng­is­fall í tengslum við losun aflandskróna. Í öðru lagi mun draga meira úr fram­boði erlends fjár á inn­lendum skulda­bréfa­mark­aði en reiknað var með þegar frum­varpið var samið. Mark­aðs­að­ilar hafa kvartað undan skorti á slíku fram­boði í tengslum við bind­ingu fjár­magns­streymis inn á skulda­bréfa­markað.“

Málþóf Miðflokksins í febrúar

Mið­flokk­ur­inn lagð­ist í mál­þóf á Alþingi gegn því að frum­varpið yrði sam­þykkt og tafði með því afgreiðslu þess. Þingmenn flokks­ins héldu því fram að með frum­varp­inu væri ríkið að gefa eftir tugi millj­arða króna og að skapa hættu­legt for­dæmi. Sig­mundur Davíð Gunn­laugs­son, for­maður flokks­ins, sagði að sú upp­hæð sem hægt væri að sækja til eig­enda þess­ara eigna gæti hæg­lega numið tugum millj­arða króna.

Málþófið varð til þess að frum­varpið var ekki sam­þykkt fyrr en 28. febr­úar og lögin tóku ekki gildi fyrr en 5. mars.

Þor­steinn Víglunds­son, þing­maður Við­reisnar, sagði í atkvæða­greiðslu um frum­varpið að Mið­flokk­inn hefði staðið fyrir inni­halds­lausu þvaðri og sögu­fölsun. Ekkert sann­leiks­korn væri að finna í full­yrð­ingum þeirra.

Stein­grímur J. Sig­fús­son, for­seti Alþingis, tók einnig til máls og sagði að hann undrað­ist að ekki væri bros á öllum and­litum til að fagna fyr­ir­hug­aðri sam­þykkt. Það væri stór­kost­legt að Ísland væri komið í slíka stöðu og allar rík­is­stjórnir frá árinu 2008, frá tíma neyð­ar­lag­anna, gætu unað vel við sinn hlut.

Már Guð­munds­son seðla­banka­stjóri sagði í við­tali við sjón­varps­þátt­inn 21 á Hring­braut í byrjun mars síð­ast­lið­ins að útflæð­is­á­hyggj­urnar hefðu ekki raun­gerst.

Staðan í lok sept­em­ber var sú að um 75 pró­sent aflandskrón­anna eru hér enn.