Bensínlítrinn farinn að hækka aftur og hlutur olíufélaganna heldur áfram að aukast

Eftir að hafa lækkað skarpt tvo mán­uði í röð þá hefur við­mið­un­ar­verð á bens­íni hækkað á ný. Frá miðjum sept­em­ber­mán­uði hefur það hækkað um fimm krónur á lítra og er nú 320,20 krónur. Það sem af er þessu ári hefur verðið hækkað um 20 pró­sent.

Verðið í júlí var það hæsta sem það hefur nokkru sinni verið í krónum talið, eða 341,9 krónur á lítra. Það hafði þá hækkað um 71 pró­­sent á tveimur árum og um 28 pró­­sent frá því í jan­ú­­ar. Upp­­­­­­­reiknað miðað við þróun vísi­­­­tölu neyslu­verðs á bens­ín­lítr­inn þó nokkuð í land með að ná sínu hæsta verði, en það náð­ist í apríl 2012.

Þetta má lesa út úr nýj­­­­ustu bens­ín­vakt Kjarn­ans.

Verð­­lækk­­unin sem varð í sumar var þó ekki í neinum takti við þá þróun sem hefur orðið á heims­­mark­aði með olíu, en heims­­mark­aðs­verðið á tunnu af hrá­olíu hafði lækkað um tæp­lega 30 pró­­sent milli júní og miðs sept­em­ber á meðan að verðið lækk­aði um 7,5 pró­­sent hér­­­lend­­is.

Síðla í sept­em­ber fór heims­mark­aðs­verðið að lækka nokkuð skarpt en það hefur hækkað síðan og er nú svipað og það var um miðjan síð­asta mánuð.

[adspot]Lík­legt inn­kaupa­verð olíu­fé­lag­anna á lítra af bens­íni er nú 101,2 krónur sam­kvæmt útreikn­ingum bens­ín­vakt­ar­inn­ar, sem ákvarð­ast einkum ann­ars vegar af heims­mark­aðs­verði á olíu og hins vegar gengi krón­unnar gagn­vart Banda­ríkja­dal. Líklegt inn­kaupa­verð fór í fyrsta sinn síðan í febr­ú­ar, áður en stríðið í Úkra­ínu skall á, undir 100 krónum á lítra í síð­asta mán­uði. Frá því að það náði hámarki á þessu ári, í júní, hefur lík­legt inn­kaupa­verð lækkað um þriðj­ung.

Hlutur olíufélaga aldrei verið hærri í krónum talið

Þetta þýðir að olíu­fé­lögin eru að taka meira til sín í álagn­ingu af hverjum seldum lítra en þau gerðu fyrr á þessu ári. Hlutur þeirra er nú 67,63 krónur og hefur aldrei verið hærri í krónum talið. Alls taka olíu­fé­lögin nú til sín 21,1 pró­sent af sölu­and­virði hvers selds lítra. Hlut­falls­lega eiga þau þó nokkuð í land með því að ná þeim 30,3 pró­sentum sem þau tók til sín í apríl 2020, þegar bens­ín­verð var hærra en nokkru sinni í Íslands­sög­unni. Það er eina skiptið sem hlutur olíu­fé­laga hefur farið yfir 30 pró­sent síðan í nóv­em­ber 2008.

Til sam­an­burðar tóku olíu­fé­lögin til sín 48 krónur í júlí, eða 14 pró­sent af hverjum seldum lítra. Hlutur olíu­fé­lag­anna í krónum hefur hækkað um 116 pró­sent frá því í maí síð­ast­liðn­um, þegar 31,24 krónur af hverjum seldum lítra fór til þeirra.

Að hluta til má skýra þessa breyt­ingu með því að olíu­fé­lögin voru ekki að velta hækk­­­unum á heims­­­mark­aðs­verði að fullu út í verð­lag­ið framan af ári. Með því héldu þau að ein­hverju leyti aftur af hækk­unum og minnk­uðu hagnað sinn af elds­neyt­is­sölu. Þetta hefur breyst síð­ustu mán­uði. Sam­hliða því að inn­kaupa­verðið hefur lækkað hafa olíu­fé­lögin kroppað til baka þá álagn­ingu sem þau gáfu eftir fyrr á árinu 2022.

Álögur rík­is­ins hækka á næsta ári

Hlutur rík­­­­is­ins í hverjum seldum bens­ín­lítra, sem sam­anstendur af virð­is­auka­skatti, almennu og sér­­­­­­­stöku bens­ín­gjaldi og kolefn­is­gjaldi er nú 151,37 krónur á hvern lítra af seldu bens­íni og fer lækk­­andi í krónum talið en hlut­­falls­­lega hækk­­andi. Það þýðir að 47,2 pró­­­­sent af hverjum lítra fer í rík­­­­is­­­­sjóð.

Bif­reið­ar­eig­endur geta búist við því að greiða meira í rík­is­sjóð á næsta ári en þeir gera í ár. Sam­kvæmt fjár­laga­frum­varpi næsta árs er áætl­­­­að að tekjur rík­­­­is­­­­sjóðs vegna vöru­gjalda af öku­tækjum auk­ist um 2,7 millj­­arða króna og verði 8,2 millj­­arðar króna á næsta ári.

Vöru­­gjöld af bens­íni aukast um 440 millj­­ónir króna milli ára og verða 9,3 millj­­arðar króna, kolefn­is­­gjöld aukast um 560 millj­­ónir og verða 7,5 millj­­arðar króna og olíu­­gjaldið eykst um tæpan millj­­arð króna og verður rúm­­lega 13,5 millj­­arðar króna.

Kíló­­metra­­gjald mun skila rúm­­lega 1,6 millj­­arð króna í rík­­is­­sjóð og bif­­reiða­­gjöld 10,6 millj­­örðum króna.

Gögn og aðferða­fræði

Hér að ofan er birt nið­­ur­­staða útreikn­inga og áætl­­unar á því hvernig verð á lítra af bens­íni skipt­ist milli aðila í fram­­setn­ingu GRID.

• Við­mið­un­­ar­verð er fengið frá hug­­bún­­að­­ar­­fyr­ir­tæk­inu Seið ehf. sem meðal ann­­ars heldur úti síð­­unni Bens­ín­verð.is og fylgst hefur með bens­ín­verði á flestum bens­ín­­stöðum lands­ins dag­­lega síðan 2007. Miðað er við næst­lægstu verð­­tölu í yfir­­lit­inu til að forð­­ast að ein­hverju leyti áhrif tíma­bund­innar verð­­sam­keppni á allra lægsta verð. Við­mið­un­­ar­verðið er þó með lægstu verðum og sýnir þar með lægri hlut olíu­­­fé­lags­ins en reikna má með að raunin sé með­­al­talið af öllu seldu bens­íni á land­inu.
• Hlutur rík­­is­ins liggur ljós fyrir út frá sköttum sem eru ýmist fastir og hlut­­falls­­leg­­ir. Upp­­lýs­ingar um breyt­ingar á skatta­lögum eru fengnar frá Við­­skipta­ráði sem fylgst hefur með slíkum breyt­ingum um ára­bil.
• Lík­­­legt inn­­­kaupa­verð er reiknað útfrá verði á bens­íni til afhend­ingar í New York-höfn í upp­­hafi mán­aðar frá banda­rísku orku­­stofn­un­inni EIA og mið­­gengi doll­­ars gagn­vart íslenskri krónu í yfir­­stand­andi mán­uði frá Seðla­­banka Íslands. Í þessum útreikn­ingum kann að skeika nokkru á hverjum tíma­­punkti vegna lag­er­­stöðu, skamm­­tíma­­sveiflna á mark­aði o.s.frv. Nákvæmara væri að miða við verð á bens­íni til afhend­ingar í Rott­er­dam, en verð­­upp­­lýs­ingar þaðan liggja ekki fyrir á opnum gagna­veit­­um. Mis­­munur á verði í New York og Rott­er­dam er þó yfir­­­leitt mjög lít­ill.
• Hlutur olíu­­­fé­lags er loks reikn­aður sem afgangs­­stærð enda hald­­góðar upp­­lýs­ingar um ein­staka kostn­að­­ar­liði olíu­­­fé­lag­anna ekki opin­ber­­ar. Hafa ber í huga að þar sem við­mið­un­­ar­verð er með lægstu verðum á hverjum tíma er þessi liður ef til vill ein­hverju hærri sé litið til heild­­ar­við­­skipta með bensín á Íslandi.

Verð­­upp­­lýs­ingar mið­­ast við verð­lag hvers tíma. Gögnin eru upp­­­færð mán­að­­ar­­lega í kringum 15. hvers mán­að­­ar. Fyr­ir­vari er gerður um skekkju­­mörk sem þó ættu í mesta lagi að nema fáeinum krónum á útreikn­aða liði. Ábend­ingar um vill­­ur, lag­­fær­ingar og betrumbætur skal senda á gogn@kjarn­inn.is og er tekið fagn­andi.