„Það er enginn dómari í eigin sök“

„Það er að sjálf­sögðu ánægju­legt og gleði­legt að dóm­stóll­inn taki undir sjón­ar­mið okkar og núna, bráðum þremur árum síðar, vinnum við þetta mál. Á sama tíma er það líka kvíð­væn­legt að það þurfi að ráð­ast í ákveðnar umbætur hvað varðar okkar lýð­ræð­is­lega fyr­ir­komu­lag,“ segir Magnús Davíð Norðdahl, odd­viti Pírata í Norð­vest­ur­kjör­dæmi í alþing­is­kosn­ing­unum 2021. 

Mann­rétt­inda­dóm­stóll Evrópu (MDE) komst í morgun að þeirri nið­ur­stöðu að íslenska ríkið hafi brotið gegn mann­rétt­inda­sátt­mála Evrópu í Alþing­is­kosn­ing­unum 2021, í kjöl­far end­ur­taln­ingar atkvæða í Norð­vest­ur­kjör­dæmi. Það var sam­hljóma álit Mann­rétt­inda­dóm­stóls­ins að ríkið hafi brotið á rétti til frjálsra kosn­inga og rétti til skil­virks úrræðis.

Magnús kærði kosn­ing­arn­ar í kjör­dæm­inu til kjör­bréfa­nefnd­ar Al­þing­is og fór fram á svo­kall­aða upp­kosn­ingu sem fel­ur í sér að kos­ið yrði að nýju í Norð­vest­ur­kjör­dæmi. Hann, ásamt Guðmundi Gunn­ars­syni, fram­bjóð­anda Við­reisnar í Norð­vest­ur­kjör­dæmi, fóru síðar með málið til Mann­rétt­inda­dóm­stóls Evrópu í nóv­em­ber 2021, eftir að seinni taln­ing atkvæða í Norð­vest­ur­kjör­dæmi var látin standa. 

Með nið­ur­stöðu MDE er mál­inu er lokið fyrir dómi af mati Magnúsar. „Þessi nið­ur­staða felur í sér að íslenska ríkið gerð­ist brot­legt við ákvæði mann­rétt­inda­sátt­mála Evrópu. Þetta felur ekki í sér að kosn­ing­arnar séu ógildar, þetta er áfell­is­dómur yfir íslenskum stjórn­völdum. Nú þarf að grípa til úrbóta til þess að tryggja að þetta ger­ist ekki aftur.“

Úrbætur felast í stjórnarskrárbreytingum 

Magnús vonar að núver­andi stjórn­ar­meiri­hluti bregð­ist við með við­eig­andi ráð­stöf­unum til að tryggja að atburða­rásin end­ur­taki sig ekki. Hann segir heil­indi kerf­is­ins í heild sinni undir. „Það er lög­gjaf­ar­valdið sem velur fram­kvæmda­valdið, fram­kvæmda­valdið hefur aðkomu að því að velja dóms­valdið. Allt kerfið er undir þegar við erum að tala um kosn­ingar. Mann­rétt­inda­dóm­stóll Evrópu kemst að því að það hefur verið brotið gegn rétt­inum til frjálsra kosn­inga. Það er rosa­lega stórt, það er ekki hægt að segja annað.“

Úrbæt­urnar fela meðal ann­ars í sér breyt­ingar á stjórn­ar­skrá að mati Magnúsar. „Nú er það í höndum stjórn­valda að bregð­ast við og tryggja að svona atvik ger­ist ekki aftur. Eitt af því sem þarf að gera í því sam­hengi er að breyta stjórn­ar­skrá, svo það eru ekki þeir sem vinni kosn­ingar hverju sinni sem kveði upp hvort kosn­ingar hafi farið lög­lega fram. Það er eng­inn dóm­ari í eigin sök. Það er það sem mér hefur alltaf svið­ist sár­ast í þessu.“

Magnús segir það einnig skipta máli að nið­ur­staða hafi feng­ist áður en gengið er til þing­kosn­inga að nýju, sem verður í síð­asta lagið haustið 2025. „Ég held að það hljóti að vera. Auðvitað er fínt að kjós­endur séu með­vit­aðir um þetta mál og það ger­ist að nýju áður en við kjósum til Alþingis.“