Bankaráð Seðlabanka Íslands vill rannsókn á framkvæmd gjaldeyrisreglna

Banka­ráðs Seðla­banka Íslands hefur sam­þykkt að láta gera athugun á fram­kvæmd gjald­eyr­is­reglna bank­ans, m.a. vegna nýlegrar nið­ur­stöðu umboðs­manns Alþingis þar sem atriði í fram­kvæmd­inni voru gagn­rýnd. Frá þessu er greint í Morg­un­blað­inu í dag.

Þar er haft eftir Þórunni Guð­munds­dóttur, for­manni banka­ráðs­ins, að við­ræður standi yfir við ákveðin aðila um að taka að sér rann­sókn máls­ins. Morg­un­blaðið seg­ist hafa heim­ildir fyrir því að Seðla­bank­inn hafi leitað til Laga­stofn­unar Háskóla Íslands varð­andi rann­sókn­ina.

Til stendur að rann­saka laga­legan grunn gjald­eyr­is­regln­anna og fram­kvæmd þeirra. Auk þess stendur til að rann­saka stofnun Eigna­safns Seðla­banka Íslands (ESÍ).

Engin hlotið dóm fyrir brot á gjaldeyrislögum

Fjár­festir­inn Heiðar Guð­jóns­son kvart­aði til umboðs­manns Alþingis í nóv­em­ber 2010 vegna máls­með­ferðar sem hann fékk í seðla­bank­anum, og leiddi m.a. til þess að Heiðar fékk ekki að kaupa tryggina­fé­lagið Sjóvá. Heiðar metur tjón sitt á um þrjá millj­arða króna, likt og Kjarn­inn fjall­aði um í frétta­skýr­ingu þann 21. októ­ber.

Umboðs­maður skil­aði loks áliti sínu í mál­inu 6. októ­ber síð­ast­lið­inn, fimm árum eftir að kvörtun Heiðars var lögð fram. Í því kemur meðal ann­ars fram að hann hafi sjálfur, strax við upp­haf athug­unar hans í lok árs 2010, stað­næmst sér­stak­lega við þá leið sem farin var í lögum þegar gjald­eyr­is­höftin voru tekin upp haustið 2008. Þar var Seðla­banka Íslands fengin heim­ild til að gefa út, að fengnu sam­þykki ráð­herra, reglur um gjald­eyr­is­mál. Hinar eig­in­legu efn­is­reglur um gjald­eyr­is­höftin voru í regl­unum og brot gegn þeim gátu varðað refs­ingum. Umboðs­maður taldi vafa leika á því að þetta fyr­ir­komu­lag upp­fyllti þær kröfur sem leiða af reglum um lög­bundnar refsi­heim­ildir og skýr­leika refsi­heim­ilda.

Til við­bótar komu síðan atriði sem lutu að sam­þykki ráð­herra á regl­unum og birt­ingu þess, en eins og fram hefur komið, þá felldi Seðla­bank­inn niður 23 mál á dög­unum, þar sem sér­stakur sak­sókn­ari telur regl­urnar gall­aðar. Enginn ein­stak­lingur hefur fengið dóm fyrir brot á gjald­eyr­is­lögum, frá því fjár­magns­höft voru lög­fest í nóv­em­ber 2008, eða fyrir tæpum sjö árum.

Í samráði við fjármálaráðuneytið

Þá gagn­rýnir Umboðs­maður einnig stofnun ESÍ, sem heldur utan um miklar eignir Seðla­bank­ans, og telur laga­legan grund­völl stofn­unar þess félags vera á veikum grunni.

Kjarninn greindi frá því 10. októ­ber að til­færsla á verk­efnum við umsýslu og sölu eigna Seðla­banka Íslands til ESÍ hafi verið gerð í sam­ráði við fjár­mála­ráðu­neytið undir lok árs 2009, þegar Stein­grímur J. Sig­fús­son var fjár­mála­ráð­herra.

Samkvæmt upp­lýs­ingum frá Seðla­bank­anum var ákvörð­unin um að færa umsýslu og sölu eigna sem bank­inn sat uppi með eftir hrunið yfir í ESÍ tekin undir lok árs 2009. Utan­að­kom­andi sér­fræð­ingar voru fengnir til að gefa álit sitt á gern­ingnum og héldu kynn­ingu um málið fyrir fjár­mála­ráðu­neytið í des­em­ber 2009. Í kjöl­farið var ákveðið að flytja verk­efnin til ESÍ.

Óljós lagalegur grundvöllur

Umboðs­maður Alþingis sendi fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra, banka­ráði Seðla­banka Íslands, seðla­banka­stjóra og stjórn­skip­unar- og eft­ir­lits­nefnd Alþingis bréf 2. októ­ber þar sem hann gerði grein fyrir athugun sem hann hefur unnið að á síð­ustu árum vegna atriða tengdum rann­sóknum Seðla­banka Íslands vegna gruns um brot á reglum um fjár­magns­höft.

Kemur fram í bréf­inu að laga­legur grund­völlur Seðla­bank­ans til aðgerða gegn ein­stak­lingum og fyr­ir­tækjum, vegna meintra brota gegn gjald­eyr­is­lögum, hafi verið um margt óljós. Í bréf­inu áréttar umboðs­maður einnig að þess verði gætt í fram­tíð­inni að vanda betur til laga­setn­ingar um sam­bæri­leg mál, sér­stak­lega um fram­setn­ingu refsi­heim­ilda og þar með um grund­völl athug­ana og rann­sókna stjórn­valda þegar grunur vaknar um brot sem sætt geta við­ur­lögum.