Sigmundur Davíð var ekki bundinn af innherjareglum

Sig­mundur Davíð Gunn­laugs­son for­sæt­is­ráð­herra var ekki bund­inn af inn­herja­reglum sem stað­festar voru af Bjarna Bene­dikts­syni, fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra, 7. októ­ber 2014 og tóku gildi 1. nóv­em­ber 2014. Þetta stað­festir fjár­mála- og efna­hags­ráðu­neytið í svari við fyr­ir­spurn Kjarnans.

Regl­urnar voru settar vegna vinnu við losun hafta. Bjarni sjálfur, aðstoð­ar­menn hans, ráðu­neyt­is­stjóri fjár­mála- og efna­hags­ráðu­neyt­is­ins, skrif­stofur­stjórar þess og aðrir starfs­menn sem komu að vinn­unni um losun hafta féllu hins vegar undir regl­urnar. Þær náðu einnig til allra þeirra sér­fræð­inga sem unnu að áætlun um losun hafta, meðal ann­ars í fram­kvæmda­hópi stjórn­valda, sem und­ir­rit­uðu trún­að­ar­yf­ir­lýs­ingu vegna starfa sinna. Brot gegn við­kom­andi reglum gat þýtt að sá sem framdi það brot ætti yfir höfði sér fang­els­is­vist.

Mynd: Birgir Þór Harð­ar­son

Þær inn­herj­a­upp­lýs­ingar sem um var að ræða, og bannað var að miðla til ann­arra eða hag­nýta sér, eru til dæmis efni fyr­ir­hug­aðra laga­frum­varpa og vit­neskja um aðgerðir stjórn­valda í efna­hags­málum.

Því verður ekki til skoð­unar hvort ákvörðun for­sæt­is­ráð­herra um að leyna því að eig­in­kona hans ætti aflandseign­ar­halds­fé­lags skráð á Bresku Jóm­frú­areyj­unum og að það félag væri kröfu­hafi í slitabú föllnu bank­anna sé í and­stöðu við regl­urnar, en regl­urnar meina meðal inn­herjum að eiga gjald­eyr­is­við­skipti nema með leyfi reglu­varðar.

Brot gat leitt til ákæru

Ástæða þess að umræddar inn­herja­reglur voru settar var sú að þeir sem störf­uðu að áætl­ana­gerð um losun hafta bjuggu yfir mjög verð­mætum upp­lýs­ingum sem gætu nýst á mark­aði til að hagn­ast veru­lega. Í trún­að­ar­yf­ir­lýs­ingu sem allir sem unnu með hafta­hópnum voru látnir skrifa undir kom fram hversu við­kvæmar upp­lýs­ing­arnar voru og hversu mik­il­vægt það var fyrir sér­fræð­ing­anna að halda trúnað um þær. Brot gegn þeim trún­aði, eða ein­hvers konar mis­notkun á upp­lýs­ing­unum gat talist sak­næmt athæfi, og við­kom­andi gat í kjöl­farið verið ákærður.

[adspot]

Það voru ekki bara sér­fræð­ing­arnir sem þurftu að skrifa undir skjöl vegna hafta­los­un­ar­á­ætl­unar. Þeir þing­menn sem sátu í sam­ráðs­nefnd þing­flokka um afnám fjár­magns­hafta und­ir­rit­uðu allir þagn­ar­heit sem í fólst að þeir gættu „þag­mælsku um atriði sem ég kann að fá vit­neskju um í starfi mínu fyrir hóp­inn sem leynt skulu fara sam­kvæmt lögum eða eðli máls. Þagn­ar­skyldan skal hald­ast þótt störfum hóps­ins sé lokið“. Þegar þing­menn­irnir skrif­uðu undir þagn­ar­heitið var þeim einnig gert ljóst að þeir kunni, í tengslum við störf hóps­ins, að fá vit­neskju um inn­herj­a­upp­lýs­ingar og telj­ist þar með inn­herjar sam­kvæmt lögum um verð­bréfa­við­skipti.

Samkvæmt trún­að­ar­yf­ir­lýs­ing­unni mátt eng­inn þeirra sem undir hana skrif­uðu nota upp­lýs­ing­arnar sem þeir fengu á annan hátt en til að leysa það verk­efni sem fyrir þeim lág. Þar segir einnig að ráð­gjaf­arnir sem skrif­uðu undir megi deila upp­lýs­ing­unum með öðrum sem til­heyrðu hafta­hópnum og öðrum ein­stak­lingum sem til­nefndir höfðu verið af ráð­herra­nefnd um efna­hags­mál og und­ir­nefndum hennar. Í þeirri ráð­herra­nefnd sitja tveir ráð­herrar: Sig­mundur Davíð og Bjarni.

Vika án þess að forsætisráðherra svari spurningum

Í dag er vika liðin frá því að Anna Sig­ur­laug Páls­dóttir, eig­in­kona for­sæt­is­ráð­herra, greindi frá því að hún ætti aflands­fé­lag sem héldi utan um miklar eignir hennar. Þær eignir nema um 1,2 millj­arði króna og eru í stýr­ingu hjá Credit Suisse bank­anum. Skömmu síðar var einnig greint frá því að hún ætti kröfur í slitabú allra stóru bank­anna sem féllu í októ­ber 2008. Þær kröfur eru til komnar vegna þess að Anna Sig­ur­laug keypti skulda­bréf af bönk­unum fyrir hrun. Heild­ar­um­fang þeirra er 523 millj­ónir króna og miðað við væntar end­ur­heimtir úr búum bank­anna má ætla að hún fái að minnsta kosti um 120 millj­ónir króna þegar kröf­urnar verða að fullu greiddar út úr búunum.

Daginn eftir var upp­lýst að opin­berun Önnu Sig­ur­laugar kom í kjöl­far þess að Jóhannes Kr. Krist­jáns­son, sem rekur fjöl­miðla­fyr­ir­tækið Reykja­vík Media ehf., spurð­ist fyrir um aflandseignir for­sæt­is­ráð­herra­hjón­anna. Hann vinnur nú að birt­ingu frétta um eignir Íslend­inga í skatta­skjólum ásamt alþjóð­legu rann­sókn­ar­blaða­manna­sam­tök­unum ICIJ og nokkrum erlendum dag­blöðum. Heim­ildir Kjarnans herma að umfjöllun þeirra verði birt á allra næstu vikum.

Sig­mundur Davíð skrif­aði færslu á blogg­síðu sína síð­ast­lið­inn föstu­dag þar sem hann gagn­rýndi gagn­rýni á málið. Að öðru leyti hefur for­sæt­is­ráð­herra ekki viljað tjá sig um aflandseignir eig­in­konu sinnar, kröfu­eign hennar og mögu­leg áhrif þess á hæfi hans til að koma að mótun og fram­kvæmd áætl­unar um losun fjár­magns­hafta, þar sem hann upp­lýsti ekki um hags­muna­tengsl sín.

Kom að málinu á ýmsum stigum

Yfir­stjórn hafta­los­un­ar­á­ætl­un­ar­innar var í höndum stýrinefndar um losun fjár­magns­hafta. Bjarni Bene­dikts­son leiddi þá nefnd. Auk þess sátu í henni Már Guð­munds­son seðla­banka­stjóri, ráðu­neyt­is­stjórar for­sætis- og fjár­mála- og efna­hags­ráðu­neyta og Benedikt Árnason, efna­hags­ráð­gjafi for­sæt­is­ráð­herra. Sig­mundur Davíð sat því ekki í þeirri nefnd þótt að sér­legur ráð­gjafi hans hafi gert það.

En hann situr hins vegar, líkt og áður sagði, í ráð­herra­nefnd um efna­hags­mál ásamt Bjarna Bene­dikts­syni. Þegar Seðla­banki Íslands hafði kom­ist að þeirri nið­ur­stöðu að veita ætti slita­búum föllnu bank­anna und­an­þágur frá fjár­magns­höftum til að klára nauða­samn­inga sína, sem gerð­ist 28. októ­ber 2015, var fjallað um málið í ráð­herra­nefnd­inni. Þá var einnig fjallað um málið í rík­is­stjórn Íslands. Sig­mundur Davíð sat báða þá fundi.

Sig­mundur Davíð hefur einnig greitt atkvæði í þeim atkvæða­greiðslum sem farið hafa fram um laga­setn­ingar og –breyt­ingar vegna áætl­unar um losun fjár­magns­hafta og fram­kvæmd hennar.

Segir Sigmund Davíð mögulega hafa verið vanhæfan

Í Frétta­blað­inu í dag var rætt við Eirík Elís Þor­láks­son, lektor við laga­deild Háskól­ans í Reykja­vík, um mögu­legt van­hæfi Sig­mundar Davíðs til að koma að losun fjár­magns­hafta vegna hags­muna­tengsla sinna.

Eiríkur sagði þar að Sig­mundur Davíð væri bund­inn af hæf­is­reglur stjórn­sýslu­réttar þegar hann fer með fram­kvæmd­ar­vald. Ef hann hafi tekið ákvarð­anir um málið sem for­sæt­is­ráð­herra, til dæmis skipað í ráð­gjafa­hóp og eftir atvikum fleiri nefndir sem áttu að vinna að und­ir­bún­ingi laga­setn­ingar um losun hafta, stöð­ug­leika­skatt og fleira, þá kunni það að vera í and­stöðu við stjórn­sýslu­lög. Lyk­il­at­riði sé hins vegar að hags­mun­irnir sem um ræði séu slíkir að það valdi van­hæfi til með­ferðar máls­ins.

Í stjórn­sýslu­lögum segir að starfs­maður sé van­hæfur til með­ferðar máls ef hann á sjálfur sér­stakra og veru­legra hags­muna að gæta, vensla­menn hans (maki, skyldur eða mægður aðili) eða sjálfs­eign­ar­stofn­anir eða fyr­ir­tæki sem hann er í fyr­ir­svari fyrir.